Mongolia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy państwa w Azji. Zobacz też: Mongolia – region historyczno-geograficzny Azji.
Монгол улс
Mongolia
Flaga Mongolii
Godło Mongolii
Flaga Mongolii Godło Mongolii
Hymn: Bügd Nairamdakh Mongol
Położenie Mongolii
Język urzędowy mongolski
Stolica Ułan Bator
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Cachiagijn Elbegdordż
Szef rządu premier Czimedijn Sajchanbileg[1]
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
19. na świecie
1 564 116 km²
0,68%[2]
Liczba ludności (2010)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

2 754 685[3]
1,75 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

11,52 mld[4] USD
3972[4] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

17,06 mld[4] USD
5885[4] USD
Jednostka monetarna tugrik (MNT)
Niepodległość od mandżurskej dynastii Qing
29 grudnia 1911
Religia dominująca Buddyzm tybetański
Strefa czasowa UTC +7 do +8 – zima
UTC +8 do +9 – lato
Kod ISO 3166 MN
Domena internetowa .mn
Kod samochodowy MGL
Kod samolotowy MT
Kod telefoniczny +976
Mapa Mongolii
Mongolia widziana z kosmosu
Ekspansja imperium w XIII i XIV wieku
Czyngis-chan

Mongolia (zmodyfikowana cyrylica: Монгол улс, trb. Mongol uls; nieoficjalnie pismo mongolskie: Monggol ulus.svg, trb. Monggol Ulus) – państwo w środkowowschodniej Azji, bez dostępu do morza. Od północy graniczy z Rosją, a od wschodu, zachodu i południa z Chinami. Stolicą i największym miastem jest Ułan Bator, gdzie zamieszkuje ok. 47% populacji całego kraju[5]. Mongolia jest republiką parlamentarną.

Podział administracyjny: 21 ajmaków i 1 miasto wydzielone.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Mongolii.

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

  • ląd: 1 553 556 km²
  • woda: 10 560 km²
  • całkowita: 1 564 116 km²

Długość granic lądowych[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Granice Mongolii.
  • Chiny: 4677 km
  • Rosja: 3485 km
  • całkowita: 8162 km

Brak dostępu do morza.

  • Najniższy punkt: Chöch Nuur – 518 m n.p.m.
  • Najwyższy punkt: szczyt Chujten – 4374 m n.p.m.
 Osobny artykuł: Góry w Mongolii.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Mongolii, w związku z położeniem w głębi kontynentu, jest surowy, zaliczany do klimatu umiarkowanego o typie kontynentalnym. Lato jest tutaj bardzo gorące (temperatury powyżej +30 °C), natomiast zima bardzo mroźna (poniżej -30 °C). Opady atmosferyczne występują tutaj niezwykle rzadko (około 300 mm rocznie), większość opadów rocznych przypada na dwa miesiące (od połowy czerwca do połowy sierpnia) czego wynikiem jest nie wiosenna, lecz letnia wegetacja. Zima jest z małą pokrywą śnieżną albo prawie bez pokrywy śnieżnej. Tylko największe rzeki nie zamarzają do dna. Czasem zimą może przyjść ocieplenie, pokrywa śnieżna po roztopieniu staje się lodem przy powrocie zimna, co powoduje tzw. dzud, kiedy bydło ginie bo zeszłoroczna trawa staje się niedostępna. W ciągu trzech kolejnych zim (1999, 2000, 2001) z powodu dzudu padły miliony sztuk bydła. Długość lata i zimy jest prawie taka sama (po ok. 5 miesięcy), a długość wiosny i jesieni jest bardzo krótka (po 1 miesiącu).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniejsze informacje o dziejach Mongolii pochodzą z chińskich kronik. W IV wieku p.n.e. na terenach zamieszkanych przez mongolskich, tureckich i tunguskich koczowników powstało silne państwo Xiongnu, którego mieszkańcy przez wielu naukowców uważani są za przodków Hunów. Rozpadło się ono w I wieku p.n.e. w wyniku walk wewnętrznych i naporu chińskiej armii. Hunowie (jeśli to było ich państwo) powędrowali na zachód i kilka wieków później dotarli do Europy, przyczyniając się do upadku Rzymu. Południową część Xiongnu zagarnęły Chiny, a północną objęli we władanie tureccy i mongolscy koczownicy. Byli wśród nich między innymi Rouran, którzy według niektórych teorii byli przodkami Awarów, którzy w VI wieku najechali Europę. W tym samym czasie mieszkańcy Mongolii uwolnili się spod chińskiej dominacji. W XI wieku władzę nad stepami przejął protomongolski szczep Kitanów. Ich panowanie zakończyło się w 1125 roku, gdy podbił ich tunguski szczep Dżurdżenów, którego sprzymierzeńcem byli Tatarzy.

W roku 1206 Temudżyn został obrany chanem wszystkich Mongołów (Czyngis-chanem). Połączone siły tego ludu okazały się wielką potęgą i prowadzone przez swego chana podbiły północne Chiny i całą Azję Centralną sprowadzając do swojej stepowej stolicy Karakorum przebogate łupy. Następcy Temudżyna zagarnęli Ruś, dzisiejsze: Afganistan, Iran i Irak, resztę Chin oraz Tybet, tworząc tym samym jedno z największych państw w historii świata – imperium mongolskie. Rządzenie tak gigantycznym terytorium było niezmierne trudne, więc mongolskie imperium zostało podzielone około 1261 roku na trzy części. Mongolia znalazła się w jednej części z Chinami pod władzą mongolskiej dynastii Yuan. W roku 1264 władca tego państwa Kubilaj przeniósł stolicę z Karakorum do Chanbałyku (dzisiejszy Pekin). Władza Mongołów w Chinach zakończyła się w roku 1368, gdy w wyniku antymongolskiego powstania władzę w Chinach przejęła dynastia Ming. Pięć lat później chińskie wojska zrównały z ziemią Karakorum. Południowa część Mongolii (obecna Mongolia Wewnętrzna) stała się częścią Chin, a reszta kraju rozpadła się na mniejsze państwa, które sporadycznie się jednoczyły. W latach 1626-1636 Mongolię Wewnętrzną opanowali Mandżurowie. Mongolię Zewnętrzną opanowali 55 lat później, będąc już wtedy władcami całych Chin. Uzyskała ona status federacji plemion pod protektoratem chińskim.

 Osobny artykuł: rewolucja w Mongolii (1921).

Na początku XX wieku Chiny zaczęły zacieśniać swoją kontrolę nad Mongolią Zewnętrzną i rozpoczęły jej kolonizację. Spowodowało to zwrócenie się mongolskich książąt w stronę Rosji. W 1911 wybuchła w Chinach antycesarska rewolucja. Korzystając z zamętu Mongolia Zewnętrzna ogłosiła przy wsparciu Rosji niepodległość. Utworzono teokratyczny rząd na czele z Bogda Chanem. Po rosyjsko-chińskich negocjacjach Mongolia Zewnętrzna została w 1915 na mocy traktatu kiachtańskiego uznana za część Chin, jednak rząd chiński zgodził się na jej autonomię. Gdy w Rosji wybuchła rewolucja komunistyczna do Mongolii Zewnętrznej wkroczyły wojska chińskie i obaliły w 1919 Bogda Chana. W 1921 roku armia antybolszewickich Rosjan pod wodzą von Ungern-Sternberga wraz z nielicznymi oddziałami książąt mongolskich zdobyła stolicę kraju Urgę (obecnie Ułan Bator) i opanowała większość kraju, zapoczątkowując ogólnonarodowe powstanie przeciw Chinom. Na tronie ponownie osadzony został Bogda Chan. W lipcu 1921 Armia Czerwona pod pretekstem pomocy grupce rewolucjonistów Suche Batora zajęła Mongolię Zewnętrzną rozbijając wojska Ungerna i chińskie. Ustanowiony został rząd komunistyczny, jednak zachowano ustrój teokratyczny i władzę Bogda Chana.

 Osobny artykuł: Mongolska Republika Ludowa.

W 1924, po śmierci Bogda Chana, proklamowano utworzenie Mongolskiej Republiki Ludowej. Mimo formalnej niepodległości kraj pozostawał pod ścisłą kontrolą władz w Moskwie a przez wiele państw świata nadal był uważany za część Chin. Już po zwycięstwie rewolucji doszło do konfliktu między Suche Batorem a lewicowym skrzydłem rządzącej Mongolskiej Partii Ludowej na czele z Dogsomynem Bodoo. Frakcja Bodoo optowała za budową socjalizmu w Mongolii ale także za uniezależnieniem się od ZSRR. W grudniu 1921 Bodoo został zwolniony ze wszystkich stanowisk rządowych i usunięty z partii, a w sierpniu 1922 aresztowany przez władze centralne i wraz z większością towarzyszy skazany na śmierć i zabity we wrześniu 1922[6]. W kolejnych latach władzę w partii sprawowali zwolennicy partyjnej prawicy (NEP-owcy). Na początku lat 30. z inicjatywy polityków tj. Chorlogijn Czojbalsani i Peldżidijn Genden miała miejsca wolta w lewą stronę i przyśpieszenie radykalnych reform gospodarczych w tym kolektywizacji. Reformy nie udały się i w efekcie w 1932 roku doszło do nieudanego buntu wojskowych na prowincji. Bunt doprowadził do odsunięcia (z inicjatywy Moskwy) części działaczy lewicowego odchylenia od głównego nurtu polityki, a następnie ich egzekucji[7]. Okres czystki przeciwko lewicy partyjnej przetrwał Peldżidijn Genden który jeszcze w 1932 roku został premierem a w trakcie rządów odsunął na bok swoje lewicowe tendencje wprowadzając założenia nowej polityki reform polegającej na złagodzeniu komunistycznych zasad ekonomicznych. Reforma była wzorowana na Nowej Polityce Ekonomicznej. Na gruncie reform zredukował podatki, zwiększył liczbę prywatnych przedsiębiorstw oraz pozwolił na normalne funkcjonowanie instytucji religijnych. Wraz ze wzrostem gospodarczym i zmniejszeniem niedoborów wzrosła popularność Gendena w społeczeństwie[8]. W 1934 roku rozpoczął się spór Gendena ze Stalinem. Na jednym ze spotkań, radziecki przywódca naciskał na Gendena, aby ten zniszczył kler buddyjski poprzez eksterminację lamów[9]. Geden stanowczo się temu sprzeciwił ponieważ sam był praktykującym buddystą. Premier zapowiedział, że nie będzie walczył z religią i pozwolił lamom na dowolne głoszenie swoich poglądów[10]. Genden działał także na rzecz zakończenia stacjonowania wojsk radzieckich w Mongolii. Premier próbował wykorzystać napięcia na linii ZSRR-Japonia na korzyść Mongolii i uwolnienia się spod dominacji radzieckiej[11]. W 1936 roku Stalin doprowadził do aresztowania Gendena pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Japonii[12].

Po aresztowaniu Gendena władzę w kraju objął Chorlogijn Czojbalsan. Zmiany w rządzie uruchomiły falę czystek które przeprowadzało radzieckie NKWD a sami Mongołowie mieli na nie niewielki wpływ[13]. W 1939 roku Mongolię zaatakowały z terytorium Mandżurii wojska japońskie. W ciągu kilku miesięcy połączone siły radziecko-mongolskie pod dowództwem Gieorgija Żukowa pokonały Japończyków. Po inwazji III Rzeszy na ZSRR Mongolia poparła radziecki wysiłek wojenny. W ramach pomocy wysłano do ZSRR pomoc w postaci surowców, zaopatrzenia, żywności czy odzieży wojskowej. W trakcie wojny miało miejsce zastąpienie alfabetu mongolskiego cyrylicą w 1941 oraz ostateczna kolektywizacja rolnictwa[14][15]. 10 sierpnia 1945 roku Mongolia wypowiedziała wojnę Japonii i przyłączyła się do radzieckiego ataku na wojska japońskie w północnych Chinach (operacja kwantuńska). W trakcie kampanii rząd rozpętał za pośrednictwem prasy falę panmongolskiego nacjonalizmu licząc na na zjednoczenie wszystkich Mongołów w ramach republiki ludowej. Koniec wojny i ostateczna klęska Japonii nie doprowadziły jednak do zjednoczenia mongolskich ziem ze względu na zbyt silną pozycję Chin[16].

W 1945 ZSRR narzucił Chinom traktat, w którym Chiny zobowiązały się przeprowadzić referendum niepodległościowe w celu ostatecznego uregulowania kwestii Mongolii Zewnętrznej. W referendum, które odbyło się we wrześniu 1945 większość mieszkańców odrzuciła projekt autonomii w ramach Chin i opowiedziała się za pełną niepodległością Mongolskiej Republiki Ludowej. 5 stycznia 1946 Republika Chińska oficjalnie uznała niepodległość Mongolskiej Republiki Ludowej, jednak na podstawie zawartych porozumień wciąż nie stanowiła ona podmiotu prawa międzynarodowego[17]. Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 rząd Mao Zedonga ponownie uznał Mongolię Zewnętrzną za część Chin. W 1951 wynegocjowano chińsko-radzieckie porozumienie, w którym rząd chiński ostatecznie uznawał niepodległość Mongolii. Rozpoczął się proces uznawania państwowości mongolskiej na arenie międzynarodowej, zwieńczony przyjęciem do ONZ w 1961.

W połowie lat 40. doszło do rozłamu Czojbalsan-Stalin. Rozłam spowodowany był brakiem wsparcia Stalina dla zjednoczeniowych i panmongolskich pomysłów Czojbalsana. Czojbalsan po śmierci w 1952 roku[18] został zastąpiony przez Jumdżagijna Cedenbala, który piastował urząd premiera przez 22 lata. Jego styl rządzenia był nieco łagodniejszy, związany z dojściem w ZSRR do władzy Nikity Chruszczowa. Cedenbal potępił niedawne rządy Czojbalsana oraz zakończył okres samoizolacji Mongolii przystępując w 1962 roku do RWPG[19]. Pomimo kolejnych zmian w kierownictwie partii komunistycznej w samym Związku Radzieckim, Cedenbal sprawował pełnię władzy aż do 1984 roku. Wówczas to zastąpił go Dżambyn Batmönch. Demokratyzacja państwa rozpoczęła się w 1990 roku, kiedy to Mongolia stała się republiką parlamentarną i przywrócono wolność religijną oraz własność prywatną. Niebawem także nastąpiło przeorientowanie w samym parlamencie – dokonano nowelizacji dotychczasowej konstytucji (nowa zaś została uchwalona 12 lutego 1992 roku). W 1992 roku Mongolię opuściły także ostatnie jednostki wojsk rosyjskich.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Republika od 1924 roku. Obecnie obowiązuje demokratyczna konstytucja z 1992 roku. Głową państwa jest prezydent, wybierany na kadencję czteroletnią w wyborach bezpośrednich. Władza ustawodawcza należy do złożonego z 76 deputowanych Wielkiego Churału Państwowego, wybieranego na czteroletnią kadencję w wyborach powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem na czele, powoływany przez Churał.

Od 1990 roku w Mongolii obowiązuje system wielopartyjny; największymi partiami politycznymi są lewicowa Mongolska Partia Ludowa (zał. w 1921 roku, występująca przed 2010 jako Mongolska Partia Ludowo-Rewolucyjna) oraz liberalna Partia Demokratyczna (zał. w 2000 roku), która przejęła władzę po wyborach w 2012. Prezydentem kraju od 2009 jest wywodzący się z Partii Demokratycznej Cachiagijn Elbegdordż.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Mongolia, z racji braku dostępu do morza, dysponuje dwoma rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi oraz siłami powietrznymi[20]. Uzbrojenie sił lądowych Mongolii składało się w 2014 roku z: 450 czołgów, 750 opancerzonych pojazdów bojowych, 1 200 zestawów artylerii holowanej oraz 250 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[20]. Mongolskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 10 samolotów transportowych, 24 śmigłowców oraz 11 śmigłowców szturmowych[20].

Wojska mongolskie w 2014 roku liczyły 10,9 tys. żołnierzy zawodowych oraz 137 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) mongolskie siły zbrojne stanowią 72. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 70 mln dolarów (USD)[20].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko mongolskie.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Struktura wyznaniowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie spisu ludności 2010 roku respondenci w wieku powyżej 15 lat dali takie odpowiedzi o swoim stosunku do religii[21]:

Stosunek do religii obywateli Mongolii w wieku pow. 15 lat
stosunek
do religii
liczba
(osób)
Odsetek
%
buddyzm 1 009 357 53,0
islam 57 702 3,0
szamanizm 55 174 2,9
chrześcijaństwo 41 117 2,1
inne religie 6 933 0,4
ateizm 735 283 38,6
RAZEM 1 905 969 100,0

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności na 31 grudnia 2014 roku jest szacowana 2 995 949 osób, w 2015 roku oczekiwane jest osiągnięcie poziomu 3 mln ludzi[22].

Liczba ludności według spisów narodowych
1935
01-06
1944
15-10
1956
05-02
1963
05-01
1969
10-01
1979
05-01
1989
05-01
2000
01-05
2010
10-11
738'200 759'061 845'481 1'017'158 1'197'595 1'595'006 2'043'954 2'373'493 2'754'685

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ajmaki Mongolii.
Podział Mongolii na ajmaki (zabarwione), miasto stołeczne Ułan Bator jest specjalną jednostką administracyjną.

Mongolia jest podzielona na 21 ajmaków oraz 1 miasto wydzielone Ułan Bator

Nazwa polska Nazwa mongolska Powierzchnia
(km²)[23]
Populacja
31-12-2013[5]
bajanchongorski Баянхонгор аймаг 115977,80 78432
bajanolgijski Баян-Өлгий аймаг 45704,89 92454
bulgański Булган аймаг 48733,00 54522
centralny Төв аймаг 74042,37 85898
chentejski Хэнтий аймаг 80325,08 67489
chubsugulski Хөвсгөл аймаг 100628,82 118679
darchański Дархан-Уул аймаг 3275,00 98969
dzawchański Завхан аймаг 82455,66 64570
gobijsko-ałtajski Говь-Алтай аймаг 141447,67 53329
gobijsko-sumberski Говь-Сүмбэр аймаг 5541,80 14801
kobdoski Ховд аймаг 76060,38 78981
orchoński Орхон аймаг 844,00 93947
południowochangajski Өвөрхангай аймаг 62895,33 101621
południowogobijski Өмнөговь аймаг 165380,47 67149
północnochangajski Архангай аймаг 55313,82 85654
selengijski Сэлэнгэ аймаг 41152,63 103191
suchebatorski Сүхбаатар аймаг 82287,15 53147
środkowogobijski Дундговь аймаг 74690,32 37364
uwski Увс аймаг 69585,39 73972
wschodni Дорнод аймаг 123597,43 71529
wschodniogobijski Дорноговь аймаг 109472,30 62537
Miasto wydzielone Ułan Bator Улсын нийслэл Улаанбаатар 4704,44 1372042

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Podstawą gospodarki mongolskiej są: hodowla, węgiel brunatny, miedź i złoża molibdenu oraz fosforytów. Po latach całkowitego, radzieckiego interwencjonizmu państwowego proces transformacji systemowo-gospodarczej na kapitalizm napotyka pewne trudności. Gospodarka jest zdecentralizowana: obecnie jest około 10 tysięcy prywatnych spółek, których działalność nie ogranicza się do Ułan Bator i okolic. Poza stolicą i większymi miastami większość mieszkańców zajmuje się hodowlą i utrzymaniem stadnin koni, bydła, wielbłądów, kóz i owiec. PKB na jednego mieszkańca wynosi już 3300 USD (2008). W ogólnej wartości PKB 20,6% stanowi rolnictwo, 38,4% – przemysł, 41% – usługi[24].

Tradycyjnie dużą rolę w gospodarce mongolskiej miało łowiectwo, choć stopniowo jego rola się wyraźnie zmniejsza. Najbardziej pospolitą zwierzyną, zwłaszcza w Mongolii wschodniej i centralnej są bobaki (tarbagany) poławiane zarówno dla cenionego mięsa i tłuszczu, jak i dla futra. W 1940 skupiono 968 tys. futerek, w 1950 2,338 mln, w 1960 1,034 mln., w 1970 1,223 mln., a w 1979 837 tys. futerek. Skupuje się także skórki wiewiórek (122 tys. w 1940, 141 tys. w 1960, 36 tys. w 1970 i 15 tys. w 1979) głównie w Mongolii północnej i centralnej, lisów (33 tys. futer w 1964 r.) i wilków (3700 sztuk w 1964 r.). Prowadzone były i są polowania dla turystów zagranicznych na duże mongolskie zwierzęta, jak gazela mongolska, dżejran. Niewielki jest udział hodowli zwierząt futerkowych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mongolia (ang.). World Statesmen.org - Ben M. Cahoon. [dostęp 2015-02-09].
  2. The World Factbook (ang.). CIA. [dostęp 2010-08-20].
  3. 2010 Census of Mongolia (mong.). [dostęp 5-12-2012].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  5. 5,0 5,1 Baza danych Narodowego Urzędu Statystycznego Mongolii (w języku mongolskim)
  6. Baabar (1999). History of Mongolia. Cambridge: Monsudar Publishing. s. 231. ISBN 978-99929-0-038-3.
  7. Becker, Jasper (1992). Lost Country, Mongolia Revealed. London: Hodder and Stoughton. s. 123. ISBN 0-340-55665-X.
  8. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 325
  9. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 34
  10. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 322
  11. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 349
  12. Baabar, B., History of Mongolia, 1999, ISBN 978-99929-0-038-3, OCLC 515691746. s. 348
  13. BBC Films. "Secrets of the Steppe".
  14. Robert L. Worden and Andrea Matles Savada, editors. "Economic Gradualism and National Defense, 1932-45". Mongolia: A Country Study. GPO for the Library of Congress.
  15. Ginsburgs,, G (1961). "Mongolia's "Socialist" Constitution". Pacific Affairs
  16. Radchenko, Sergey. "Carving up the Steppes: Borders, Territory and Nationalism in Mongolia, 1943-1949" (PDF).
  17. Ewing, Between the Hammer and the Anvil, s. 256-58.
  18. Kenneth Christie, Robert Cribb, Robert B. Cribb (2002). Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe: Ghosts at the Table of Democracy. Psychology Press. s. 162. ISBN 0-7007-1599-1.
  19. Mongolia. Historia.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 Mongolia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-31].
  21. Wyniki spisu ludności 2010 (Monstat)
  22. Populacja Mongolii wynosi 2 995 949 (w jęz. mongolskim)
  23. Environmental Information Centre. Share Imported at Sun Nov 20 06:59:14 PST 2011 from Environmental Information Centre.
  24. CIA World Factbook 2008.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • B. Gungaadasz: Mongolska Republika Ludowa. PWN, 1986.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]