Monitor (czasopismo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Monitor
Częstotliwość dwa razy w tygodniu
Państwo  I Rzeczpospolita
Adres Warszawa
Wydawca Wawrzyniec Mitzler de Kolof
Pierwszy numer 21 marca 1765[1]
Ostatni numer 1785
Liczba stron 8

Monitor (łac. „upominający”) – jedno z pierwszych polskojęzycznych czasopism, drukowane w latach 1765–1785[a][1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zostało założone przez Ignacego Krasickiego, Bohomolca i Adama Kazimierza Czartoryskiego[2], a także z inicjatywy i przy wsparciu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pismo było wydawane w drukarni królewskiej[potrzebny przypis]. Ukazywało się dwa razy w tygodniu, zwykle miało 8 stron[1].

Redagowane na wzór angielskiego „The Spectator”, łącznie z zapożyczeniami niektórych artykułów z tego pisma[3]. Pismo popierało i promowało tolerancję religijną, rozwój nauk przyrodniczych oraz krytykowało feudalizm szlachecki i magnacki, a wspierało mieszczaństwo i chłopstwo[4]. W nowych, krótkich formach publicystycznych (eseje, reportaże, listy do redakcji, artykuły, felietony itp.), autorzy krytykowali sarmackie zacofanie, postulowali nowy wzór osobowy oświeconego szlachcica[5]. Zasadniczym celem czasopisma była poprawa obyczajów i moralności społeczeństwa[3]. Zwalczano m.in.:

  • pijaństwo i karciarstwo,
  • próżniactwo,
  • niechęć do dorobku cywilizacyjnego zagranicy,
  • tzw. modnisiostwo, czyli plotkarstwo,
  • manię pojedynkowania się,
  • panegiryzm,
  • fanatyzm religijny.

Czasopismo adresowane było do kręgu wykształconych czytelników, stało się w pierwszym okresie istnienia pisma nieoficjalnym organem prasowym partii królewskiej[3].

W Monitorze drukowano teksty najwybitniejszych pisarzy polskich XVIII w., jednak w niektórych latach, zwłaszcza późniejszych przeważały tłumaczenia i przeróbki autorów obcych albo własnych artykułów ze starszych roczników[6]. Np. cały rocznik 1772 był pióra Ignacego Krasickiego, który tłumaczył i adaptował do warunków polskich artykuły z angielskiego „The Spectator”[7][8].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wbrew niektórym źródłom, „Monitor” nie jest pierwszym polskim czasopismem. Ten tytuł należy do krakowskiego Merkuriusza Polskiego z 1661 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Klimowicz 1975 ↓, s. 84.
  2. Klimowicz 1975 ↓, s. 81.
  3. a b c Klimowicz 1975 ↓, s. 85.
  4. Klimowicz 1975 ↓, s. 85 i 88–90.
  5. Klimowicz 1975 ↓, s. 88, 89.
  6. Klimowicz 1975 ↓, s. 85, 88.
  7. Zofia Sinko, "Monitor" wobec angielskiego "Spectatora", Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1956, s. 58–65.
  8. Zbigniew Goliński, Kalendarz życia i twórczości Ignacego Krasickiego, Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2011, s. 332–333, ISBN 978-83-7654-047-4, OCLC 784708460.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]