Monticello (Thomas Jefferson)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Monticello
Monticello
Państwo  Stany Zjednoczone
Miejscowość Charlottesville
Rozpoczęcie budowy 1768
Pierwszy właściciel Thomas Jefferson
Położenie na mapie Wirginii
Mapa lokalizacyjna Wirginii
Monticello
Monticello
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Monticello
Monticello
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Monticello
Monticello
Ziemia 38°00′32,000″N 78°27′11,999″W/38,008889 -78,453333
Strona internetowa
Monticello i Uniwersytet Virginia w Charlottesvillea
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Typ kulturowe
Spełniane kryterium I, IV, VI
Numer ref. 442
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1987
na 11. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Monticello – posiadłość Thomasa Jeffersona (1743–1826), 3. prezydenta Stanów Zjednoczonych, położona w Charlottesville, w stanie Wirginia.

W 1987 posiadłość Monticello i Uniwersytet Virginia w Charlottesville zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Dom Jeffersona[edytuj]

Monticello, strona zachodnia

Dom powstał na wzgórzu plantacji, którą Thomas Jefferson odziedziczył po ojcu – Peterze Jeffersonie, plantatorze[1]. Budowla w stylu nawiązującym do klasycyzmu i palladianizmu została zaprojektowana przez Jeffersona, który inspirował się pracami włoskiego architekta i teoretyka architektury doby renesansuAndrei Palladio[1]. Jefferson przeprojektowywał i przebudowywał dom przez całe swoje życie[2][1], mieszkał tu od 1770 aż do śmierci w 1826[1].

Prace nad Monticello rozpoczęły się w 1768, kiedy to zniwelowano teren na wzgórzu pod budowę[3]. W 1769 rozpoczęto prace budowlane, a rok później Jefferson wprowadził się do świeżo ukończonego Pawilonu Południowego (ang. South Pavillon)[3]. Ok. 1772 ukończono prace nad częścią z jadalnią w skrzydle północnym[3]. Do tej części Jefferson wprowadził się ze swoją żoną Marthą W. Skelton[1]. Dom z dwupiętrowym portykiem miał osiem pokoi[1].

Dwa lata po śmierci żony w 1782 Jefferson wyjechał na placówkę dyplomatyczną do Francji[1]. Opuszczając Monticello w 1784, polecił dalej rozbudowywać posiadłość, a po powrocie zmienił nieco styl budowli w oparciu o wzorce francuskie. Nowa faza budowy nadająca jej dzisiejszy neoklasycystyczny wygląd przypadała na lata 1796–1809. W latach 1801–1803 ukończono tarasy[3]. W 1808 gotowy był Pawilon Północny (ang. North Pavillon), a Pawilon Południowy został przebudowany[3]. Nowy dom „Monticello” miał 21 pokoi; nad częścią środkową z portykiem z kolumnami dominowała niska kopuła (pierwsza w domu amerykańskim[4]), skrzydła boczne mieściły pomieszczenia dla służby[1].

Wewnątrz domu Jefferson zastosował wiele nowatorskich rozwiązań, często własnego projektu[5], m.in. małe windy towarowe do transportu wina z piwnicy do jadalni[5], szafy wyposażone w mechaniczne transportery ubrań[6], składane drzwi, alkowy skrywające klatki schodowe[1] czy toalety wewnątrz domu[4]. Większość mebli i elementów wystroju wnętrz została sprowadzona z Francji – podczas pobytu w Paryżu Jefferson zgromadził pokaźną liczbę sprzętów domowych oraz sztuki[7].

Po śmierci Jeffersona w 1826 jego córka i wnuk zmuszeni byli sprzedać posiadłość, by pokryć długi ojca[1]. Monticello zostało sprzedane w 1831 za 7000 USD, a trzy lata później przeszło w ręce bogatego oficera marynarki – Uriah Levy'ego, wielkiego zwolennika Jeffersona[1]. Levy wyremontował dom i utrzymywał w najlepszej kondycji do swojej śmierci w 1858[1]. Monticello przeszło potem w ręce jego bratanka Jeffersona Levy'ego, który po przeprowadzeniu prac remontowych otworzył posiadłość dla zwiedzających oraz dokupił 2000 akrów[1]. W 1923 Levy sprzedał Motnicello fundacji Thomas Jefferson Memorial Foundation[1]. Przywróciła ona posiadłości oryginalny wygląd z czasów Jeffersona[1].

W 1987 posiadłość Monticello i Uniwersytet Virginia w Charlottesville zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO[2].

Ogrody Monticello[edytuj]

Ogród warzywny

Jefferson, zainteresowany ogrodnictwem, posiadał w swoich zbiorach bibliotecznych dzieło Thomasa Whately'a Observations on Modern Gardening, illustrated by descriptions powstałe w 1770 – jedno z pierwszych na temat angielskiej architektury krajobrazu[8]. Ogrody w Monticello zostały zaprojektowane przez Jeffersona, który w swojej pracy opierał się na wielu pomysłach Whately'a[8].

Jefferson założył park, warzywnik, sad oraz „laboratorium” z roślinami użytkowymi i ozdobnymi, gdzie eksperymentował z roślinami przywiezionymi z Europy i uprawą winorośli[1]. W ogrodzie rosło 330 odmian ponad 70 gatunków roślin z całego świata, m.in. estragon i brokuły sprowadzone z Włoch, figi z Francji czy papryka z Meksyku[9]. Wiele nasion Jefferson otrzymał od swojego przyjaciela francuskiego botanika André Thouina (1746–1824)[10]. Jefferson stworzył tzw. ferme ornée – gospodarstwo ozdobne, gdzie pola uprawne przeplatały się z ogrodami[11].

Upamiętnienie[edytuj]

Moneta o nominale pięciu centów, 2006
Banknot o nominale 2 dolarów, 1928
  • Od 1938 Monticello znajduje się na rewersie monety pięciocentowej
  • W latach 1928–1966 wizerunek posiadłości widniał na rewersie banknotu o nominale 2 dolarów
  • Motyw Monticello pojawia się na znaczkach pocztowych
  • W 2014 biznesmen Prestley Blake wzniósł replikę Monticello w Somers[12]

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p National Park Service: Monticello Virginia (ang.). [dostęp 2016-01-23].
  2. a b UNESCO: Monticello and the University of Virginia in Charlottesville (ang.). [dostęp 2016-01-23].
  3. a b c d e Monticello.org: Monticello (House) FAQ (ang.). [dostęp 2016-01-23].
  4. a b Marc Leepson: Saving Monticello: The Levy Family's Epic Quest to Rescue the House that Jefferson Built. Simon and Schuster, 2002, s. 9. ISBN 9780743226028. [dostęp 2016-01-23].
  5. a b Thomas Jefferson Foundation: Design and Decor – Details (ang.). W: Monticello.org [on-line]. [dostęp 2016-01-23].
  6. Thomas Jefferson Foundation: "I Rise with the Sun" (ang.). W: Monticello.org [on-line]. [dostęp 2016-01-23].
  7. Marc Leepson: Saving Monticello: The Levy Family's Epic Quest to Rescue the House that Jefferson Built. Simon and Schuster, 2002, s. 8. ISBN 9780743226028. [dostęp 2016-01-23].
  8. a b Edwin Morris Betts, Hazlehurst Bolton Perkins, Peter J. Hatch: Thomas Jefferson's Flower Garden at Monticello. University of Virginia Press, 1986, s. 2. ISBN 9780813910871. [dostęp 2016-01-23]. (ang.)
  9. Thomas Jefferson Foundation: "Attending to My Farm" (ang.). W: Monticello.org [on-line]. [dostęp 2016-01-23].
  10. Edwin Morris Betts, Hazlehurst Bolton Perkins, Peter J. Hatch: Thomas Jefferson's Flower Garden at Monticello. University of Virginia Press, 1986, s. 4. ISBN 9780813910871. [dostęp 2016-01-23]. (ang.)
  11. Peter J. Hatch: The Fruits and Fruit Trees of Monticello. University of Virginia Press, 1998, s. I. ISBN 9780813917467. [dostęp 2016-01-23].
  12. Miranda Zhang. Friendly Co-Founder's 'Monticello' On Market For $6.5 Million. „Hartford Courant”, 2014-10-14 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj]