Morze Śródziemne
| Ten artykuł od 2015-12 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy zamieścić przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
| Morze Śródziemne | |
| Kontynent | Europa, Afryka i Azja |
| Państwa | |
| Terytoria | |
| Powierzchnia | ok. 2,5 mln km² |
| Średnia głębokość | 1438 m |
| Największa głębia | Calypso na M. Jońskim 5267 m |
| Zasolenie | 33,0 do 39,4‰ |
| Temperatura | +7 do +30 °C |
| Typ morza | śródlądowe |
| Wyspy | Sycylia, Sardynia, Cypr |
Morze Śródziemne – morze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 33–39‰.
Na zachodzie jest połączone Cieśniną Gibraltarską z Oceanem Atlantyckim, na wschodzie przez cieśninę Dardanele łączy się z morzem Marmara i dalej przez cieśninę Bosfor z Morzem Czarnym, zaś przez Kanał Sueski z Morzem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim.
To śródlądowe morze jako jedyne na świecie otoczone jest lądami należącymi do trzech części świata. Już przed tysiącami lat kwitły tu kultura i nauka, rozwijały się rolnictwo, rzemiosło, handel i żegluga. Na obszarze tym pozostały bogate pamiątki starych cywilizacji – pojedyncze zabytki i całe miasta. Wspólną cechą tych państw, poza dostępem do morza, jest klimat i roślinność śródziemnomorska.
Nad Morzem Śródziemnym leżą (zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Gibraltar, Hiszpania, Francja, Monako, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Cypr (w tym Cypr Północny oraz Akrotiri i Dhekelia), Turcja, Syria, Liban, Izrael (w tym Strefa Gazy), Egipt, Libia, Tunezja, Algieria i Maroko. Większość państw basenu Morza Śródziemnego współpracuje w ramach Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego.
Fauna Morza Śródziemnego liczy w przybliżeniu około 5000 gatunków.
Nazwa[edytuj]
Termin „Morze Śródziemne” pochodzi z łacińskiego słowa mediterraneus znaczącego tyle, co „w środku ziemi” lub „między lądami” (medius- ‘między’, ‘pośrodku’ + terra ‘ziemia’, ‘ląd’), jako że znajduje się między kontynentami Afryką i Europą. Grecka nazwa Mesogeios (Μεσόγειος) jest podobna – μέσο, „środek” + γη, „ziemia”, „ląd”. W czasach historycznych Morze Śródziemne miało kilka nazw, np. Rzymianie powszechnie nazywali je Mare Nostrum (z łaciny; dosł. „nasze morze”) lub też Mare Internum. W Biblii pierwotnie znane było jako „Wielkie Morze” [(Lb,34:6,7), (J,1:4, 9:1), (Ez, 47:10,15,20)] lub po prostu „Morze” [(1Krl 5:9), (1Mch 14:34, 15:11)], ale także znane jako „Hinder Sea” z powodu swojego położenia na zachodnim brzegu Ziemi Świętej i dlatego znajdującym się za osobą spoglądającą na wschód, o czym jest mowa w Starym Testamencie, co czasami tłumaczone jest jako „Zachodnie Morze” [(Pwt,11:24), (Jl, 2:20)]. Inną nazwą było „Morze Filystynów” (Wj, 23:31) z powodu ludzi zamieszkujących dużą część wybrzeża blisko Izraelitów. We współczesnym hebrajskim było zwane HaYyam HaTtikhon (הַיָּם הַתִּיכוֹן) – „Środkowym Morzem”, dosłownym tłumaczeniem niemieckiego odpowiednika Mittelmeer. W języku tureckim znane jest jako Akdeniz – „Białe Morze”, w arabskim – l-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), co możemy zrozumieć jako „Białe Morze Środkowe”, zaś w islamskiej i dawnej arabskiej literaturze było wymienione jako Baḥr al-Rūm (بحر الروم), lub „Rzymskie/Bizantyjskie Morze”.
Podział[edytuj]
Podział Morza Śródziemnego według Międzynarodowego Biura Hydrograficznego w Monako:
- Basen Zachodni (Algiersko-Prowansalski):
- Morze Alborańskie (pow. 53 tys. km²) za Cieśniną Gibraltarską,
- Morze Balearskie (pow. 86 tys. km²) zwane także Iberyjskim nad archipelagiem – Baleary,
- Morze Liguryjskie (pow. 84 tys. km²) nad Korsyką,
- Morze Tyrreńskie (pow. 214 tys. km²) pomiędzy Sardynią a zachodnią częścią Półwyspu Apenińskiego;
- Basen Wschodni (Lewantyński):
- Morze Jońskie (pow. 169 tys. km²) pomiędzy południowym wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego a półwyspem – Peloponez w Grecji,
- Morze Adriatyckie (pow. 139 tys. km²) pomiędzy Włochami a państwami byłej Jugosławii,
- Morze Egejskie (pow. 196 tys. km²) pomiędzy Grecją a Azją Mniejszą,
- Morze Ikaryjskie.
Podział nie uwzględnia innych obszarów Morza Śródziemnego nazywanych również morzami:
- Morze Sycylijskie pod Sycylią,
- Morze Trackie pod Tracją,
- Morze Mirtejskie po wschodniej stronie Półwyspu Peloponeskiego,
- Morze Kreteńskie nad Kretą,
- Morze Cypryjskie nad Cyprem,
- Morze Lewantyńskie (pow. 320 tys. km²) od wschodniego wybrzeża Krety do wybrzeży Izraela,
- Morze Libijskie zwane Morzem Syrty nad Libią.
Wyspy[edytuj]
Ważniejsze wyspy to (licząc od zachodu)
- Baleary (ok. 200 wysp, pow. 5014 km²)
- Ibiza (571 km²)
- Majorka (3600 km²)
- Minorka (668 km²)
- Formentera (82 km²)
- Sardynia (24 090 km²)
- Korsyka (8680 km²)
- Sycylia (25 710 km²) – największa
- Wyspy Liparyjskie (17 wysp, pow. 117 km²)
- Malta (246 km²)
- Kreta (8336 km²)
- Rodos (1401 km²)
- Cypr (9251 km²).
Pomiędzy Korsyką a Półwyspem Apenińskim znajdują się m.in.
- Elba (224 km²)
- Pianosa (10,3 km²)
- Gorgona (2,25 km²)
- Montecristo (10,4 km²).
|
|||||||||||