Morze Wewnętrzne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Morze Wewnętrzne
Morze Wewnętrzne i główne cieśniny
Morze Wewnętrzne i główne cieśniny
Państwa  Japonia
Powierzchnia 21 827 km²
Średnia głębokość 37,3 m
Największa głębia 105 m
Typ morza śródlądowe
Wyspy np. Awaji, Shōdo, Itsuku, arch. Shiwaku
Położenie na mapie Japonii
Mapa lokalizacyjna Japonii
Morze Wewnętrzne
Morze Wewnętrzne
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Morze Wewnętrzne
Morze Wewnętrzne
Ziemia 34°10′N 133°20′E/34,166667 133,333333

Morze Wewnętrzne[1] (jap. 瀬戸内海 Seto-naikai?) – japońskie, płytkie (przeciętna głębokość 38 m) morze wewnętrzne o powierzchni 21 827 km²[2] pomiędzy wyspami: Honsiu, Kiusiu i Sikoku. Jest ono połączone z Morzem Japońskim i Pacyfikiem wąskimi kanałami wodnymi.

Geografia akwenu[edytuj]

Pejzaż „morza cieśnin”

Morze Wewnętrzne obejmuje obszar od zatoki Osaka na wschodzie po Hibiki-nada na zachodzie. Zatoka Osaka poprzez cieśninę Kitan (inaczej: kanał Tomo-ga-shima), cieśninę Naruto i kanał Kii łączy się z Oceanem Spokojnym. W swojej zachodniej części Morze Wewnętrzne również jest połączone z Oceanem Spokojnym poprzez wąską cieśninę Hōyo (inaczej: Hayasui-seto) i kanał Bungo. W części północno-zachodniej akwen łączy się z Morzem Japońskim poprzez cieśninę Kammon (cieśninę Shimonoseki).

Morze powstało na skutek zapadnięcia się serii bloków skorupy ziemskiej w wyniku ruchów tektonicznych[3] (wzdłuż uskoku Chūō Kōzō Sen, jap. 中央構造線). Szczyty niezapadniętych bloków tworzą liczne wyspy rozmieszczone mniej więcej równoległymi rzędami. Część z nich to zaledwie wystające z wody skały, część jest na tyle duża, by ich cieki wodne tworzyły miniaturowe, osadowe niziny nadbrzeżne, podobne tym z głównych wysp Japonii[3].

Znajduje się na nim około 1 tys. wysp i wysepek. Największą z nich jest Awaji. Obszar morza słynie z pięknych, urozmaiconych widoków[4]. Jego część (660 km²), obejmująca ok. 600 wysp i fragmenty brzegów, znajduje się w granicach Parku Narodowego Seto Naikai, utworzonego w 1934 r.[5]

Dla Morza Wewnętrznego charakterystyczne są silne prądy pływowe, miejscami niebezpieczne dla żeglugi[3]. Powodują one m.in. ogromne, silne wiry. Przykładem tego zjawiska i jednocześnie atrakcją turystyczną jest cieśnina Naruto.

Akweny Morza Wewnętrznego[edytuj]

Podział na akweny

Zgodnie z japońskim systemem nazewnictwa geograficznego, Morze Wewnętrzne podzielone jest na akweny, które nazywają się nada. Słowo to oznacza przybrzeżną część otwartego morza lub oceanu, o występujących tam gwałtownych, ostrych, wysokich falach, trudną dla żeglugi[6]. W przypadku Morza Wewnętrznego są to większe obszary wodne, bez wysp. Kierując się od wschodu w kierunku zachodnim, występują kolejno:

  • kanał Kii, pomiędzy Honsiu i Sikoku;
  • zatoka Ōsaka;
  • cieśnina Akashi, pomiędzy wyspą Awaji i miastem Kobe, łączy zatokę Ōsaka z Harima-nada;
  • Harima-nada, pomiędzy wyspami Awaji i Shōdo;
  • cieśnina Bisan, przewężenie morza pomiędzy prefekturami Okayama i Kagawa;
  • Bingo-nada, pomiędzy wyspami Kasaoka i Geiyo;
  • Hiuchi-nada, pomiędzy półwyspami Shōnai i Takanawa;
  • Aki-nada, pomiędzy wyspami Geiyo i Bōyo;
  • zatoka Hiroshima;
  • Iyo-nada, na południe od Aki-nada pomiędzy wyspą Yashiro a półwyspem Kunisaki[7];
  • Suō-nada, na północ aż do cieśniny Kammon;
  • Hibiki-nada, na północ od cieśniny Kammon, pomiędzy zachodnim brzegiem Honsiu i Genkai-nada;
  • kanał Bungo, pomiędzy Iyo-nada i Hyūga-nada (otwarty Pacyfik)[8].

Klimat[edytuj]

Południe Japonii znajduje się pod wpływem ciepłego prądu Kuro Siwo, zapewniającego ciepłe lata i łagodne zimy. Obszary wokół Morza Wewnętrznego, ze względu na relatywną izolację od oceanu, charakteryzują się gorętszymi latami, niż obszary na wybrzeżu pacyficznym (Osaka w sierpniu należy do najcieplejszych miast w Japonii). Opady są nieco mniejsze, ze względu na osłonięcie przez góry od monsunu; nasilają się w okresie czerwiec-wrzesień ze szczytem na początku lata. Lokalnie wieją bryzy[9].

Łagodny klimat z dużą ilością słońca i brakiem mrozów od połowy kwietnia do połowy listopada sprzyja rolnictwu, umożliwiając zbiory dwa razy do roku[9].

Znaczenie akwenu[edytuj]

Od setek lat morze to odgrywało zasadniczą rolę w japońskim, wewnętrznym transporcie morskim i rybołówstwie[10]. Rybołówstwo na tych wodach było kluczowym elementem gospodarki miejscowych już 2000 lat temu[11]. Na początku XXI w. rybołówstwo i akwakultury dostarczały między 300 a 400 tys. ton produktów rocznie[12].

Wybrzeża morza są gęsto zaludnione, tworząc ważny pas japońskiego przemysłu. Znajdują się tu miasta i porty: Osaka, Kobe, Hiroszima, Takamatsu, Wakayama, Kure, Iwakuni.

Wartość produkcji na tych obszarach sięga 90 bilionów jenów. Ze względu na gęsto zaludnione i wysoko uprzemysłowione wybrzeże, morze jest zagrożone zanieczyszczeniem. W najgorszym okresie, w latach 1950-1980 zrzut ścieków powodował zakwity glonów niszczących hodowle ryb i ostryg na powierzchni przekraczającej 3000 km². Podjęte kompleksowe środki ochrony wód spowodowały poprawę sytuacji od lat 90. XX w.[12]

Morze pełniło i pełni też bardzo istotną rolę komunikacyjną. Od wielu wieków było główną arterią łączącą odległe rejony Japonii[11].

Mity i historia[edytuj]

Kraby i duchy samurajów (autor: Kuniyoshi Utagawa 1797–1861)

Według mitów shintō o stworzeniu archipelagu japońskiego, wyspa Awaji znajdująca się we wschodniej części Morza Wewnętrznego, była pierwszą, zrodzoną z pary demiurgów, bóstw kami: Izanagiego i Izanami. Od VII do XIX wieku wyspa była administracyjnie odrębną prowincją.

W 1185 r. w trakcie wojny Gempei miała miejsce morska bitwa w zatoce Dan-no-Ura (usytuowana w cieśninie Shimonoseki, na zachodnim krańcu Morza Wewnętrznego). Było to rozstrzygające starcie pomiędzy rodami Minamoto i Taira, w wyniku którego ród Minamoto zapewnił sobie władzę w Japonii na wiele lat[13].

Według przekazów, o losach bitwy przesądził moment, kiedy okręt, na którym znajdował się sześcioletni cesarz Antoku, znalazł się w bezpośrednim zagrożeniu ze strony przeciwnika. Chroniąc godność chłopca, babka (lub opiekunka) cesarza wskoczyła z nim do morza i oboje utonęli. Rzekomo wraz z cesarzem morze pochłonęło jedno z trzech regaliów cesarskich – miecz Kusanagi[14].

Śmierć cesarza skłoniła wielu wojowników klanu Taira (Heike) do samobójstwa poprzez seppuku lub rzucenie się do morza.

Wojna Gempei (i jej ostatni akt w zatoce Dan-no-Ura) stała się istotną cezurą w historii Japonii. Zakończyła bowiem epokę rządów arystokracji i wyrafinowanej kultury dworskiej (era Heian 794-1185), a rozpoczęła okres o nazwie Kamakura (1185-1333). Był to początek kilkusetletniej władzy zwierzchników wojskowych (siogunów), zakończony dopiero w drugiej połowie XIX w. w czasie restauracji Meiji.

To ważne i dramatyczne wydarzenie stało się tematem licznych dzieł malarstwa, drzeworytu i literatury (np. Heike Monogatari). Zostało upamiętnione także w miejscu bitwy, gdzie znajduje się obecnie niewielki park, obok mostu Kanmon, po stronie wyspy Honsiu. Ustawiono tam repliki armat, tablice informacyjne oraz posągi dwóch głównych przeciwników: Yoshitsune Minamoto i Tomomoriego Tairy[15].

Japończycy wierzą, że duchy poległych wojowników rodu Taira (Heike) przybrały postać niewielkich krabów, których skorupa przypomina głowę samuraja. Z tego powodu w języku japońskim nazwano je, od nazwiska pokonanego rodu, heike-gani[16][17] (kraby heike). Również w naukowej nazwie łacińskiej, dzięki znanemu badaczowi japońskiej flory i fauny, P.F. von Sieboldowi, zawarto nazwisko klanu Heike: Heikeopsis japonica[18]). Kraby te występują licznie w płytkich wodach przybrzeżnych Morza Wewnętrznego. Potocznie nazywane są także „krabami-samurajami”[19]. Z powyższego powodu kraby te zaliczają się do mitycznych stworzeń yōkai i znajdują się na ich liście.

W dniu 17 kwietnia 1895 r. w Shimonoseki został podpisany traktat pokojowy z Chinami, kończący pierwszą wojnę pomiędzy obu państwami.

Nazewnictwo geograficzne[edytuj]

Podobnie jak w wielu innych tłumaczeniach japońskich nazw geograficznych, również w tym przypadku występują pewne rozbieżności. Japońską nazwę morza Seto-naikai można przetłumaczyć jako „Wewnętrzne Morze Cieśnin”. Wynika to z niezliczonej ich ilości pomiędzy setkami wysp. Różnorodność cieśnin odzwierciedla japońskie nazewnictwo: seto, suidō, kaikyō. Wszystkie te słowa oznaczają morską cieśninę lub kanał morski i występują w nazewnictwie geograficznym na tym morzu[20] (stąd np. cieśniny: Bungo i Kii są opisane na mapach jako kanały).

Aby nie mylić nazwy tego morza z ogólną definicją „morza wewnętrznego” (lub śródlądowego) i innymi akwenami o tej nazwie, używa się również nazw: Japońskie Morze Wewnętrzne lub Wewnętrzne Morze Japońskie (ta ostatnia pojawia się też w piśmiennictwie polskim[21]), po angielsku: Seto Inland Sea[22], Inland Sea of Japan lub Inland Sea of Seto[23]. Wiele wydawnictw określa jednak akwen jako "Morze Wewnętrzne", zaznaczając, że to nazwa własna jedynie z użyciem wielkich liter (przykładowo wydawnictwo Cavendish[24], Smith i inni[25] czy J. Spencer[26]).

Polski egzonim Morze Wewnętrzne, zamieszczony w urzędowym wykazie GUGiK: Morze Wewnętrzne; Seto Naikai; 34°15′N, 133°30′E[1] pomija tłumaczenie słowa seto (jap. "cieśnina"); w tym brzmieniu nazwa pojawia się w polskich publikacjach np. u J. Tubielewicz[27].

Podobne problemy występują z tłumaczeniem nazwy Dan-no-Ura (lub Dan-no-ura; 壇ノ浦). Jest ono tłumaczone zarówno jako cieśnina (błędnie), jak i zatoka (bliskie prawdy). Słowo dan[28] oznacza podwyższenie, podium, platformę, miejsce wyższe niż otoczenie. Natomiast słowo ura (odnosi się do morza i jeziora) oznacza: zatokę (ang. bay, gulf), wnękową krawędź brzegu; miejsce, gdzie woda wnika, wdziera się, ale także krawędź brzegu, plażę (synonimami są słowa: umi-be i mizu-giwa[29]). Wielki słownik japońsko-japoński Kojien definiuje słowo ura jako łagodne wygięcie linii brzegowej (w kształcie łuku), spowodowane przez wodę morską lub jeziora[30].

Przypisy

  1. a b Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2013, s. 433 i errata. ISBN 978-83-254-1988-2.
  2. 瀬戸内海 (Seto-naikai) (jap.). International EMECS Center. [dostęp 2015-01-03]. s. 102.
  3. a b c Spencer 1954 ↓, s. 44.
  4. The Islands of the Seto Inland Sea (ang.). Web Japan, 2010. [dostęp 2015-01-03].
  5. Nature and Landscape (ang.). Ministry of Environment, 2006. [dostęp 2015-01-03].
  6. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., 1992, s. 1163, seria: en. ISBN 4-7674-2015-6.
  7. Kunisaki Peninsula (ang.). japan-guide.com, 2015. [dostęp 2015-01-06].
  8. 日本地図 Atlas of Japan. Tokyo: Shueisha Inc., 1990.
  9. a b Smith, Good i Boyd-Bailey McCune 1943 ↓, s. 17.
  10. The Seto Inland Sea: an overview (ang.). The Association for the Environmental Conservation of the Seto Inland Sea. [dostęp 2015-01-03].
  11. a b Spencer 1954 ↓, s. 390.
  12. a b Mankind and the Oceans. Nobuyuki Miyazaki i in.. Tokio: United Nations University Press, 2005, s. 29-31.
  13. Battle of Dan-no-Ura (ang.). Japan Photo. [dostęp 2015-01-06].
  14. J.W. Hall: Japonia od czasów najdawniejszych do dzisiaj. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979. ISBN 83-06-00205-9.
  15. Takuya Iwasaki: みもすそ川公園 (Mimosuso-gawa Kōen) (jap.). 2014. [dostęp 2015-01-10]. (na ilustracji pierwszy od prawej)
  16. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., 1991, s. 419. ISBN 4-7674-2015-6.
  17. Louis Allen, Jean Wilson: Lafcadio Hearn: Japan's Great Interpreter: a New Anthology of His Writings. New York: Japan Library Ltd., 1992, s. 187. ISBN 1-873410-0206.
  18. Heikeopsis japonica (von Siebold, 1824) (ang.). World Register of Marine Species, 2009. [dostęp 2015-01-10].
  19. Joel W. Martin: The Samurai Crab (ang.). 1993. [dostęp 2015-01-10].
  20. The New Crown Japanese-English Dictionary. Tokyo: Sanseido Co., Ltd, 1972, s. 406, 832, 931.
  21. Wewnętrzne Morze Japońskie. W: Encyklopedia Powszechna. Wyd. III. T. IV. Warszawa: 1987, s. 681. ISBN 83-01-00004=X.
  22. Seto Inland Sea (ang.). japan365days, 2014. [dostęp 2015-01-04].
  23. The New Crown Japanese-English Dictionary. Tokyo: Sanseido Co., Ltd, 1972, s. 657. ISBN 460168•460169 (jap.).
  24. World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia. T. 8. New York: Marshall Cavendish, 2007, s. 1012.
  25. Smith, Good i Boyd-Bailey McCune 1943 ↓, s. 12 i nn..
  26. Spencer 1954 ↓, s. 43 i nn..
  27. Zarys geografii Japonii. W: Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: 1984, s. 9. ISBN 83-04-01486-6.
  28. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., s. 180. ISBN 4-7674-2015-6.
  29. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., s. 1113. ISBN 4-7674-2015-6.
  30. Izuru Shimura: Kojien. Tokyo: Iwanami Shoten, 1980, s. 212.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]