Mszyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mszyce
Aphidomorpha[1]
Becker-Migdisova et Aizenberg, 1962
Okres istnienia: anizyk–dziś
Aphididae sp.
Aphididae sp.
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada uskrzydlone
Rząd pluskwiaki
Podrząd piersiodziobe
Infrarząd mszyce
Synonimy
  • Aphidina
  • Aphidinea
  • Aphidodea

Mszyce (Aphidomorpha lub Aphidoidea) – infrarząd lub nadrodzina owadów z rzędu pluskwiaków i podrzędu piersiodziobych. Obejmuje między 4,6 a 5 tysięcy opisanych gatunków. Występują masowo, żerują na roślinach.

Charakterystyka[edytuj]

Mszyce z gatunku Aphis nerii żerujące na pąkach kwiatowych oleandra

Są to małe owady o miękkim i delikatnym ciele i błoniastych skrzydłach, często zredukowanych. Odwłok baryłkowaty, z zaznaczoną wyraźnie segmentacją. Przechodzą przeobrażenie niezupełne.

Mszyce są roślinożerne: wysysają sok z roślin, trawiąc go częściowo, a pozostałość wydalają za pomocą syfonów. Ilość pobieranego soku jest bardzo duża, sięgając ⅓ masy owada/godz.[2] Często są przyczyną znacznych szkód w uprawach. Przeciw mszycom stosuje się opryskiwanie pestycydami. Naturalnymi wrogami mszyc są biedronkowate i złotookowate.

Mszyce, mrówki i pszczoły[edytuj]

Mrówka wśród mszyc

Niektóre gatunki mszyc żyją w symbiozie z mrówkami. Wydzieliny mszyc, zawierające znaczne ilości cukrów, aminokwasów i innych związków, są atrakcyjnym pokarmem dla niektórych gatunków mrówek, które z kolei zapewniają mszycom ochronę przed drapieżnikami i dbają o zapewnienie im wydajnych miejsc żerowania[2].

Wydzieliny mszyc w połączeniu z sokiem roślinnym wyciekającym z uszkodzonych tkanek tworzą tzw. spadź[a]. Jest ona zbierana przez pszczoły, a wytworzone z niej miody zwane są miodami spadziowymi[4][5].

Rozprzestrzenienie[edytuj]

Owady te występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego. Współczesną faunę mszyc (afidofaunę) podzielić można na grupę arktyczno-trzeciorzędową, zasiedlającą półkulę północną oraz grupę antarktyczno-kredową, która ma charakter reliktowy, a jej przedstawiciele występują w strefie umiarkowanej półkuli południowej i w górzystych rejonach tropikalnych. Najlepiej przebadana jest fauna europejska. W jej skład wchodzi około 1000 gatunków[6], z których w Polsce stwierdzono prawie 700[7]. (zobacz: mszyce Polski)

Systematyka[edytuj]

Do mszyc należy według różnych źródeł ponad 4600[8] lub blisko 5000 opisanych gatunków[7]. W starszych systemach, w których pluskwiaki równoskrzydłe miały rangę rzędu, mszycom nadawano rangę podrzędu[9][6]. Później jednak wykazano parafiletyzm pluskwiaków równoskrzydłych[10], a mszyce włączono w skład rzędu pluskwiaków i podrzędu piersiodziobych[11][10]. Część systematyków nadaje mszycom rangę infrarzędu (Aphidomorpha)[7][12], w obrębie którego jedną z nadrodzin są Aphidoidea[12]. Inni rezygnują z podziału piersiodziobych na infrarzędy i operują wyłącznie podziałem na nadrodziny – jedną z nich są mszyce (Aphidoidea)[1][8]. Wińcowate i ochojnikowate mogą być włączone w skład nadrodziny Aphidoidea[8], wyłączone w osobną nadrodzinę nazwaną Adelgoidea[1] lub Phylloxeroidea[13] albo wyłączone w dwie różne nadrodziny: Adelgoidea i Phylloxeroidea[12]. Liczba podawanych rodzin mszyc może być bardzo różna – wiele tradycyjnie wyróżnianych część systematyków włącza w skład mszycowatych (Aphididae)[7][8].

Klasyfikacja według Aphid Species File (2017)[12]:

Klasyfikacja współczesnych rodzin polskich według Biodiversity Map[14]:

Filogeneza[edytuj]

Mszyca w bursztynie bałtyckim

Mszyce (Aphidomorpha) wyewoluowały prawdopodobnie w permie[6], natomiast w zapisie kopalnym znane są od wczesnego anizyku[15]. Jako ich grupę siostrzaną większość analiz wskazuje czerwce[8], z którymi tworzą klad Aphidiformes[11]. Filogeneza mszyc jest słabo rozpoznana. Niejasne są relacje pomiędzy rodzinami współczesnymi, chociaż większość analiz wskazuje, że ochojnikowate i wińcowate stanowią grupy siostrzane. Ponad 97% współczesnych gatunków należy do rodziny mszycowatych sensu lato, wyróżniającej się obecnością endosymbiotycznej bakterii Buchnera. Relacje filogenetyczne w jej obrębie również są niewystarczająco rozpoznane i monofiletyzm tylko kilku podrodzin potwierdzono w badaniach molekularnych[8].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Terminem spadź określa się czasem także samą wydzielinę mszyc[2][3].

Przypisy

  1. a b c Aphidomorpha, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c Piotr Ślipiński: Cukier za ochronę. W: Wiedza i Życie [on-line]. 2012. [dostęp 2017-07-25].
  3. Witold Doroszewski (red.): spadź. W: Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2017-07-25].
  4. spadź. W: Słownik terminów biologicznych [on-line]. PWN. [dostęp 2017-07-25].
  5. spadź. W: Encyklopedia [on-line]. PWN. [dostęp 2017-07-25].
  6. a b c Henryk Szelęgiewicz: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XVII Pluskwiaki równoskrzydłe – Homoptera z. 5a Mszyce – Aphidodea: Wstęp i Lachnidae. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978.
  7. a b c d Barbara Lis, Jerzy A. Lis: Rząd: pluskwiaki – Hemiptera. W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012. ISBN 9788301170622.
  8. a b c d e f Lars Podsiadlowski: Phylogeny of the Aphids. W: Biology and Ecology of Aphids. Andreas Vilcinskas (red.). CRC Press, 2016. ISBN 9781482236767.
  9. Jiri Zahradnik: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 35-37.
  10. a b publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać P. J. Gullan. Why the taxon Homoptera does not exist. „Entomologica”. 33, s. 101-104, 1999. [dostęp 2017-07-27]. 
  11. a b publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Dimitri Forero. The systematics of the Hemiptera. „Revista Colombiana de Entomología”. 34 (1), s. 1-22, 2008. [dostęp 2017-07-27]. 
  12. a b c d Colin Favret, David C. Eades, Gary L. Miller, Gexia Qiao, Masakazu Sano, Andrey V. Stekolshchikov,: Aphidiomorpha. W: Aphid Species File (Version 5.0/5.0) [on-line]. [dostęp 2017-07-26].
  13. Sternorrhyncha. W: Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2017-07-26].
  14. B. Osiadacz: nadrodzina: Aphidoidea. W: Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2017-07-27].
  15. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać J. Szwedo, A. Nel. The oldest aphid insect from the Middle Triassic of the Vosges, France. „Acta Palaeontologica Polonica”. 56 (4), s. 757–766, 2011. DOI: 10.4202/app.2010.0034.