Muchomor szarawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Muchomor mglejarka)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muchomor szarawy
Muchomor szarawy: zdjęcie
Forma o typowym ubarwieniu
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina muchomorowate
Rodzaj muchomor
Gatunek muchomor szarawy
Nazwa systematyczna
Amanita vaginata (Bull.) Lam.
Encycl. Méth. Bot. 1: 109 (Paryż, 1783)
Blaszki i trzon
Pochwa
Forma pomarańczowo-żółta

Muchomor szarawy (Amanita vaginata (Bull.) Lam.) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Amanita, Amanitaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1783 r. Bulliard nadając mu nazwę Agaricus vaginatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w tym samym roku Lamarck, przenosząc go do rodzaju Amanita[1].

Niektóre synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus plumbeus Schaeff. 1774
  • Agaricus vaginatus Bull. 1783
  • Agaricus vaginatus a albida Fr. 1821
  • Agaricus vaginatus var. albidus (Fr.) Fr. 1838
  • Agaricus vaginatus var. griseus DC. 1815
  • Amanita livida Pers. 1797
  • Amanita livida Pers. 1797 var. livida
  • Amanita vaginata f. grisea (DC.) E.-J. Gilbert 1918
  • Amanita vaginata f. grisea (DC.) Veselý 1933
  • Amanita vaginata f. livida (Pers.) E.-J. Gilbert 1918
  • Amanita vaginata f. plumbea (Schaeff.) E.-J. Gilbert 1918
  • Amanita vaginata f. plumbea (Schaeff.) L. Maire 1910
  • Amanita vaginata f. violacea (Jacz.) Veselý 1933
  • Amanita vaginata subsp. plumbea (Schaeff.) Konrad & Maubl. 1924
  • Amanita vaginata var. albida (Fr.) Hongo 1959
  • Amanita vaginata var. grisea (DC.) Quél. & Bataille 1902
  • Amanita vaginata var. livida (Pers.) Gillet 1874
  • Amanita vaginata var. plumbea (Schaeff.) Quél. & Bataille 1902
  • Amanita vaginata var. violacea Pers. 1797
  • Amanita violacea Jacz. 1923
  • Amanitopsis albida (Fr.) S. Imai 1933
  • Amanitopsis plumbea (Schaeff.) J. Schröt. 1889
  • Amanitopsis vaginata (Bull.) Roze 1876
  • Fungus phalloides Bull. 1781
  • Vaginata livida Gray1 1821

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1992 r., dawniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był jako muchomor mglejarka, a jeszcze dawniej używano również nazw: bedłka pochwowata, bedłka, muchomor pochwiasty, mglejarka pochwiasta, podsadka pochwiasta[3].

Gatunek ten wyróżnia się dużą zmiennością. Wiele dawniej wydzielanych form, odmian i podgatunków zostało uznane za synonimy[2], nadal jednak wyróżnia się różne odmiany tego gatunku dość znacznie różniące się ubarwieniem u wyglądem[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Początkowo dzwonkowaty, później płaskołukowaty, w końcu całkiem płaski, Ma średnicę 3-10 cm i na środku garb, czasami wyraźny, czasami słabo widoczny. Powierzchnia gładka, naga i silnie prążkowana, szczególnie na brzegach. W czasie wilgotnej pogody jest lepki i śliski. Kolor od siwego poprzez siwobrązowy i popielaty do żółtosiwobrązowego[4]. Występują odmiany o ochrowo lub pomarańczowożółtej barwie[5].

Blaszki

Średnio gęste, spręzyste, nie przyrastają do trzonu, nieco wybrzuszone i zawsze białe[4].

Trzon

Wysokość 10-20 cm, grubość 8-20 mm, walcowaty, z czasem pusty w środku, zwężający się ku górze, wyrastający z białej, wolnej i płatowatej pochwy. Powierzchnia gładka lub pokryta bardzo drobnymi kosmkami, czasami promieniście popękany. Pierścienia brak. Barwa między białą a różnymi odcieniami jasnej szarości[4].

Miąższ

U młodych okazów zwarty, później kruchy. Biały, o łagodnym smaku i bez specjalnego zapachu[4].

Wysyp zarodników

Biały, nieamyloidalny. Zarodniki okrągławe, o rozmiarach 8-12 µm[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Muchomor szary jest szeroko rozprzestrzeniony na świecie. Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji i na wielu wyspach[7]. W Polsce jest pospolity[3].

Rośnie we wszystkich typach lasów, zarówno na nizinach, jak i w górach. Nie ma specjalnych wymagań glebowych[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny, choć w stanie surowym trujący. Po ugotowaniu jadalny. Niezbyt popularny ze względu na łamliwość i brak aromatu[6]. W Polsce raczej nie jest zbierany przez grzybiarzy[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Podobny jest rzadki w Polsce muchomor srebrzysty (Amanita mairei). Jest większy i nie tak szary[9]. Zewnętrzną osłoną muchomor szarawy przypomina nieco muchomora zielonawego (Amanita phalloides) i jadowitego (Amanita virosa), lecz jest dobrze rozpoznawalny dzięki podstawie trzonu i wyraźnemu prążkowaniu kapelusza[6]. Odmiany o brunatno-czerwonej barwie podobne są do muchomora rdzawobrązowego (Amanita fulva)[5].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. a b c Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. KDC, s. 26. ISBN 83-7404-513-2.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  8. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  9. Na grzyby. Muchomor srebrzysty. [dostęp 2015-01-12].