Mury miejskie w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Obiekt zabytkowy nr rej. A-8 z 1931, 1932, 1933
Mur wzdłuż ul. Pijarskiej, Brama Floriańska, w głębi Baszta Pasamoników
Mur wzdłuż ul. Pijarskiej, Brama Floriańska, w głębi Baszta Pasamoników
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków, ul. Pijarska
Ukończenie budowy XIV-XV
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Ziemia 50°03′53,51″N 19°56′28,58″E/50,064864 19,941272
Brama Floriańska
Barbakan
Widok z Baszty Pasamoników na Bramę Floriańską i fragment muru obronnego
Ganek straży na murach obronnych między Basztą Pasamoników a Bramą Floriańską
Dawne baszty i bramy oznaczone są tablicami i zarysem w postaci niskiego muru
Rycina murów z XVIII/IX wieku, Barbakan, Brama Floriańska i baszty: Pasamoników i Karczmarzy I
Widok Barbakanu i Bramy Floriańskiej z obozującym taborem Kozaków - rycina z 1799 r.

Mury miejskie w Krakowie – ciąg murów miejskich wraz z budowlami o charakterze obronnym (m.in. bramami i basztami), otaczający niegdyś obszar całego Krakowa (obecnie Stare Miasto), a którego niewielki odcinek zachowany został do dziś.

Historia[edytuj]

Powstanie[edytuj]

Jeszcze na początku XIII wieku Kraków nie posiadał żadnych obwarowań. W 1241 miasto zostało całkowicie zniszczone przez najazd tatarski. Pomimo tych wydarzeń, dopiero w 1285 książę Leszek Czarny zezwolił na umocnienie miasta. Mury były budowane z przerwami do pierwszej ćwierci XIV wieku. W tym okresie nadano obwarowaniom zasadniczy kształt i charakter.

Krakowskie umocnienia były złożone z podwójnego muru oraz fosy. Ceglano-kamienny mur wewnętrzny wznosił się na wysokość 7 metrów, a był szeroki na 2,5 metra. W niektórych miejscach wyposażono go w drewniany ganek dla obrońców czy strażników. Około 9 metrów przed murem wewnętrznym umiejscowiono mur zewnętrzny, zwany także przedmurzem. Przedmurze było znacznie niższe – liczyło 2 metry wysokości, ale to na nim zatrzymywał się pierwszy atak. Mur wewnętrzny był wzmacniany przez wysokie na 10 metrów baszty. W XIV wieku było ich 17. Każdą z baszt zajmował się określony cech rzemieślników, od których wywodzą się ich nazwy, np. Ciesielskiej, Paśników, Iglarzy.

Do miasta można było się dostać tylko przez jedną z 7 bram miejskich. Bramy te (zamykane na noc) wyposażone były w masywne, ciężkie, dębowe wrota i okutą żelazem bronę, czyli olbrzymią kratę opuszczaną na specjalnych łańcuchach.

Miasto otoczone zostało solidną fosą szeroką na 6–10 metrów i głęboką na 3,50 metra, napełnioną wodą z Młynówki Królewskiej.

Likwidacja[edytuj]

Stan obronnych umocnień już od XVII wieku wciąż się pogarszał. Kolejne, groźne dla miasta najazdy szwedzkie wykazywały ogromne zaniedbania. W latach 1810–1814 z rozkazu cesarza Franciszka I zasypano fosę oraz przystąpiono do rozbiórki murów wraz z basztami. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom[1]. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Pozostawiono wyłącznie niewielki ich fragment przy Bramie Floriańskiej wraz z wysuniętym przed nią Barbakanem oraz trzema basztami: Ciesielską, Stolarską i Pasamoników. Zachował się również zarys najstarszej krakowskiej bramy – Rzeźniczej, którą możemy dostrzec w zabudowaniach tzw. klasztoru na Gródku. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku w czasie renowacji plant krakowskich w ciągu dawnych murów miejskich ustawiono kamienne postumenty z umieszczonymi wyobrażeniami dawnych baszt. Przedstawienia odwzorowują faktyczny wygląd baszt, a towarzyszące im napisy przypominają turystom ich nazwy. Ponadto, zarys dawnych murów, baszt i bram wyeksponowano tam gdzie to było możliwe ustawiając wysoki na około pół metra murek. W 2007 r. w zachowanym odcinku murów otwarto trasę turystyczną „Mury Obronne”.

Obiekty wzdłuż murów[edytuj]

Barbakan[edytuj]

 Osobny artykuł: Barbakan w Krakowie.

Bramy[edytuj]

 Osobny artykuł: Bramy Miejskie w Krakowie.

Na mapie bramy oznaczono literami w nawiasach okrągłych:

Baszty[edytuj]

 Osobny artykuł: Baszty Krakowskie.

Na mapie baszty oznaczono cyframi:

  1. Pasamoników (Szmuklerzy) – półokrągła, zachowana do dziś
  2. Karczmarzy I ("Kęsza") – sześcioboczna
  3. Karczmarzy II (Jastrzębia; Strażnica II) – półokrągła
  4. Prochowa II
  5. Grzebieniarzy
  6. Przekupników (Sadelników i Słoniniarzy) – okrągła
  7. Barchanników – okrągła
  8. Czapników – czworoboczna
  9. Kurdybaników
  10. Prochowa III (Kupiecka) – okrągła, najwyższa baszta krakowska
  11. Piekarska
  12. Kowali – czworoboczna
  13. Siodlarzy – czworoboczna
  14. Pierścienników – czworoboczna
  15. Bednarzy – czworoboczna
  16. Murarzy i Kamieniarzy – zachowane relikty na terenie Muzeum Archeologicznego
  17. Rymarzy – czworoboczna
  18. Prochowa I – ośmioboczna
  19. Iglarzy – półokrągła
  20. Malarzy – czworoboczna
  21. Solarzy
  22. Cyrulików
  23. Miechowników
  24. Kaletników (Farbiarzy)
  25. Blacharzy
  26. Rusznikarzy
  27. Nożowników
  28. Czerwonych Garbarzy – półokrągła
  29. Garncarzy – czworokątna
  30. Paśników – półokrągła
  31. Introligatorów (Stelmachów) – półokrągła
  32. Łaziebników (Krupników i Śledziarzy) – półokrągła
  33. Ceklarzy – czworoboczna
  34. Katowska – czworoboczna
  35. Szewska I – czworoboczna
  36. Szewska II – półokrągła
  37. Mieczników (Mydlarzy) – półokrągła
  38. Cieśli – sześcioboczna, zachowana do dziś
  39. Stolarzy (Powroźnicza) – półokrągła, zachowana do dziś

Rondle[edytuj]

Rondle na mapie oznaczono symbolem -R-. Nie ma zgodności wśród historyków co do ich liczby na krakowskich murach obronnych. Najprawdopodobniej było ich pięć.

Bibliografia[edytuj]

  • Baszty. W: Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 48, 49. ISBN 83-01-13325-2.
  • Bramy miejskie. W: Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 83. ISBN 83-01-13325-2.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Cytat za: J. Adamczewski, Kraków osobliwy, Kraków 1996, s.68.