Mutaburazaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mutaburazaur
Muttaburrasaurus
Bartholomai &Molnar, 1981
Okres istnienia: 112–104 mln lat temu
Szkielet muttaburrazaura w Muzeum Queensland
Szkielet muttaburrazaura w Muzeum Queensland
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury ptasiomiedniczne
Podrząd cerapody
Infrarząd ornitopody
(bez rangi) iguanodony
Rodzina  ?rabdodony[1]
Rodzaj Mutaburazaur
Gatunek Muttaburrasaurus langdoni
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Mutaburazaur (Muttaburrasaurus) − rodzaj australijskiego ornitopoda o niepewnej pozycji systematycznej, ostatnio zaliczony do rodziny rabdodontów. Osiągał długość 7 m. Zamieszkiwał dzisiejsze Queensland i Nową Południową Walię we wczesnej kredzie. Poruszał się na dwóch lub czterech łapach. Żywił się roślinami, być może okazjonalnie także mięsem.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Dinozaur osiągał długość 7 m[2], choć można spotkać się z informacją, że dorastał aż 9 m i ważył 4 tony[3] (inne wyliczenia dają podobny wynik ok. 4100 kg[4]).

Cechą charakterystyczną rodzaju o dużej głowie[5] był specyficzny kształt pyska zwierzęcia[2], wyposażonego w guz pomiędzy nozdrzami[5], skrywający wydrążoną jamę. Mogła ona służyć wzmacnianiu wydawanych przez ornitopoda dźwięków albo wiązać się ze zmysłem węchu[2]. Być może służyła też do popisów[6]. Podobnie, jak u iguanodonta, szczęki kończyły się bezzębnym dziobem. Rodzaje różnią natomiast zęby policzkowe, u mutaburazaura służące cięciu, a nie miażdżeniu pożywienia[5].

Kręgi szyjne i proksymalne grzbietu są lekko opistoceliczne (wypukłe z przodu, wklęsłe z tyłu). Cecha ta wyraźniej zaznacza się np. u iguanodonta czy uranozaura[7]. Wśród cech charakterystycznych dla pierwotnych ornitopodów wymienić należy krótkie[2], aczkolwiek silne, pięciopalczaste[5] przednie łapy i usztywniony ogon[2]. Dłoń zwierzęcia nie zachowała się w całości[5]. Najprawdopodobniej, podobnie jak iguanodon, mutaburazaur posiadał charakterystyczny zakończony pazurem kciuk, różniący się znacznie od trzech kolejnych palców tworzących użyteczne podczas chodzenia kopyto[6]. Kość biodrowa kończy się falistą krawędzią grzbietową przechodzącą w szeroki karb. Wyrostek przedpanewkowy również otoczał karb[8].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Muttaburrasaurus uważany bywa za bazalnego ornitopoda, być może blisko spokrewnionego z tenontozaurem. Oba rodzaje łączyła podobna sylwetka, nie licząc kształtu pyska. Bierze się pod uwagę także pokrewieństwo z dużo mniejszym także żyjącym w Australii atlaskopkozaurem[2]. Włączany bywa do rodziny iguanodontów[9]

Badania kości łonowej ornitopodów zaowocowałym następującym kladogramem opublikowanym przez Carpentera i Courriera[9] (zmodyfikowano):



Bactrosaurus



Ouranosaurus






Hadrosaurus 2 ?




Edmontosaurus, Anantotitan, Hypacrosaurus



Parasaurolophus, Lambeosaurus, Saurolophus, Hadrosaurus






Camptosaurus




Iguanodon



Muttaburrasaurus





Analiza z użyciem kości biodrowej doprowadziła jednak do innego rezultatu[9] (zmodyfikowano):




Hypacrosaurus, Hadrosaurus 2 ?, Bactrosaurus




Parasaurolophus, Lambeosaurus, Hadrosaurus, Gilmoreosaurus



Ouranosaurus






Edmontosaurus



Iguanodon, Anatotitan






Camptosaurus 2




Camptosaurus



Muttaburrasaurus




Badania na podstawie kości kulszowej doprowadziły do opracowania jeszcze innego drzewa, opublikowanego razem z dwoma poprzednimi[9] (zmodyfikowano):




Hadrosaurus



Anantotitan




Muttaburrasaurus







Parasaurolophus, Bactrosaurus



Camptosaurus, Gilmoreosaurus, Ouranosaurus






Hadrosaurus 2 ?, Lambeosaurus



Iguanodon




Hypacrosaurus





Shantungosaurus



Z analizy kladystycznej McDonalda, Barretta i Chapman (2010) wynika bliskie pokrewieństwo Muttaburrasaurus z rodzajami Rhabdodon i Zalmoxes, razem z którymi miał tworzyć rodzinę Rhabdodontidae[1]:



Lesothosaurus


Ornithopoda

Hypsilophodon foxii


Iguanodontia
Rhabdodontidae

Muttaburrasaurus langdoni



Rhabdodon sp.




Zalmoxes robustus



Zalmoxes shqiperorum







Tenontosaurus dossi



Tenontosaurus tilletti



Dryomorpha
Dryosauridae

Callovosaurus leedsi



Dryosaurus altus



Dysalotosaurus lettowvorbecki



Kangnasaurus coetzeei




Elrhazosaurus nigeriensis



Valdosaurus canaliculatus




Ankylopollexia

Camptosaurus dispar



Styracosterna








Nazwa rodzajowa Muttaburrasaurus wskazuje na miejsce znalezienia, miasto Muttaburra[6][5]. Epitet gatunkowy honoruje odkrywcę.

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Statua mutaburazaura w Hughenden.

Szczątki tego australijskiego ptasiomiednicznego znalazł po raz pierwszy hodowca bydła Doug Langdon w 1963[6][5] w środkowym Queensland, w okolicy miasta Muttaburra nad rzeką Thomson. Znajduje się tam morska formacja Mackunda[2]. Tam, pośród pozostałości mięczaków, dokładniej małży, ślimaków i amonitów, spoczywał w powstałych na dnie płytkiego morza osadach[5] niekompletny szkielet uznany później za holotyp. Obejmuje on około 60% kości zwierzęcia, które po śmierci najprawdopodobniej zostało zniesione do morza, gdzie zatonęło i uległo fosylizacji. Pozostałości zwierzęcia pochodzą także z północno-centralnej części stanu z okolic Hughenden (Dunluce Station, Iona Station). Pochodząca stamtąd czaszka, starsza od holotypowej[2], silnie rozgnieciona[5], wykazuje też bardziej prymitywne cechy[2]. Niekoniecznie należy ona do tego samego gatunku, co poprzedni szkielet, określa się ją więc jako Muttaburrasaurus sp.[5]. W Iona odkryto pojedyncze zęby i kości[2].

Materiał z północy środkowej Nowej Południowej Walii (Lightning Ridge) może reprezentować inny gatunek mutaburazaura[2]. Pochodzi on z formacji Griman Creek[5]. Znaleziono tam opalizujące zęby i kości takie, jak łopatka[2].

W rezultacie mutaburazaura uważa się najbardziej rozprzestrzenionego dinozaura Australii[2]. Zamieszkiwał on ten kontynent pomiędzy 112 i 104 milionami lat temu[3], co odpowiada albowi (kreda wczesna)[5].

Mutaburazaura przedstawiono w serii Wędrówki z dinozaurami[6].

Behawior[edytuj | edytuj kod]

Zwierzę mogło poruszać się zarówno na dwóch, jak i czterech łapach[2]. Większość czasu spędzało prawdopodobnie w tej drugiej pozycji, przyjmując ją podczas żerowania[5].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

110 milionów lat temu w środkowej Australii (dzisiejszy Queensland) rozpościerało się śródlądowe Morze Eromanga. Jego brzegi porastały lasy iglaste obfitujące w araukarie. Niższe piętro tworzył paprocie, sagowcowe. Było to prawdopodobnie siedlisko mutaburazaura, a dwie ostatnie z wymienionych grup roślin mogły stanowić jego pokarm, podobnie jak widłaki jednakozarodnikowe i zaliczane do iglastych zastrzalinowate. Budowa zębów, przystosowanych do ścinania[6], wskazuje, że okazjonalnie mógł on spożywać też mięso[2], choć można tu widzieć też adaptację do twardego pożywienia, jakim były sagowcowe[6]. W każdym razie nawet jeśli spożywał od czasu do czasu mięso, nie stanowiło ono głównej składowej jego pożywienia[5].

W tamtym czasie klimat w Nowej Południowej Walii był łagodniejszy, niż obecnie[2], ale też bardzo chłodny, z długimi ciemnymi zimami[3]. We wczesnej kredzie Australia znajdowała się bowiem dalej na południe, niż obecnie, a bliżej Antarktydy. Południowy skraj kontynentu sięgał pola podbiegunowego południowego − zdarzały się tam zimowe doby bez Słońca. Generalnie jednak klimat na kontynencie w tamtych czasach określa się jako umiarkowany. Żyjące w nim zwierzęta musiały rozwinąć przystosowania do odmiennych warunków życia[10], widoczne u mutaburazaura i innych dinozaurów tego lądu[11].

Szkielet w Muzeum Queensland

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Andrew T. McDonald, Paul M. Barrett, Sandra D. Chapman. A new basal iguanodont (Dinosauria: Ornithischia) from the Wealden (Lower Cretaceous) of England. „Zootaxa”. 2569, s. 1–43, 2010 (ang.). 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 Anne Musser: Muttaburrasaurus langdoni − Australian Museum (ang.). 2010-09-01. [dostęp 2010-09-18].
  3. 3,0 3,1 3,2 Australian tropical savannas through time (ang.). [dostęp 2010-09-18].
  4. Frank Seebacher. A new method to calculate allometric length-mass relationships of dinosaursA new method to calculate allometric length-mass relationships of dinosaurs. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 21 (1), s. 51-60, 2001. The Society of Vertebrate Paleontology. [0051:ANMTCA2.0.CO;2 doi:10.1671/0272-4634(2001)021[0051:ANMTCA]2.0.CO;2] (ang.). 
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 DinoData - Muttaburrasaurus langdoni (ang.). DinoData. [dostęp 2010-09-19].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Walking with Dinosaurs - Fact File: Muttaburrasaurus (ang.). [dostęp 2010-09-19].
  7. Raplh E. Molnar, Joan Wiffen. A presumed titanosaurian vertebra from the Late Cretaceous of North Island, New Zealand. „Arquivos de Museu Nacional”. 65, s. 505-510, 2007. ISSN 0365-4508 (ang.). 
  8. Kenneth Carpenter, Y. Ishida,. Early and “Middle” Cretaceous Iguanodonts in Time and Space. „Journal of Iberian Geology”. 36 (2), s. 152, 2010. ISSN 1886-7995 (ang.). 
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Morphometric observations of hadrosaurid ornithopods. W: Kenneth Carpenter, Philip J. Currier: Dinosaur Systematics. Approaches and Perspectives.. Cambridge: Cambridge University Press. [dostęp 2010-09-19].
  10. Patricia Vickers-Rich, Thomas Hewitt Rich. Australia's Polar Dinosaurs. „Scientific American Magazine”, 1993-07 (ang.). 
  11. Dinosaurs in Australia (ang.). Museum Victoria. [dostęp 2010-09-19].