Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie
Ilustracja
Jeden z budynków muzeum – pałac – od ulicy św. Jana.
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres ul. św. Jana 19,
31-017 Kraków
Data założenia 1878
Zakres zbiorów sztuka starożytna, malarstwo europejskie XIII-XVIII w., zabytki europejskiego i islamskiego rzemiosła artystycznego, militaria
Kierownik Tadeusz Dziurzyński
Strona internetowa muzeum
Muzeum Czartoryskich
Obiekt zabytkowy nr rej. A-107 z 2 stycznia 1968
Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie
Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków, św. Jana 19 / Pijarska 15
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Muzeum Czartoryskich
Muzeum Czartoryskich
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Muzeum Czartoryskich
Muzeum Czartoryskich
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Muzeum Czartoryskich
Muzeum Czartoryskich
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Muzeum Czartoryskich
Muzeum Czartoryskich
Ziemia50°03′52,94″N 19°56′24,14″E/50,064706 19,940039
Strona internetowa
Galeria malarstwa europejskiego w Muzeum Czartoryskich (2007)

Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie – jedno z najstarszych muzeów w Polsce, otwarte w 1878[1]. Jego początki sięgają roku 1801 i zbiorów księżnej Izabeli Czartoryskiej, prezentowanych w jej puławskim muzeum. Z końcem XIX wieku zbiory przeniesiono do Krakowa.

Muzeum Książąt Czartoryskich było własnością Fundacji Książąt Czartoryskich, a opiekę nad zbiorami sprawowało Muzeum Narodowe w Krakowie; 29 grudnia 2016 Fundacja Książąt Czartoryskich sprzedała Skarbowi Państwa całą kolekcję, wraz z budynkami muzealnymi, za łączną kwotę 100 mln euro.

Muzeum gromadzi dzieła malarstwa europejskiego XIII-XVIII w., zabytki europejskiego i islamskiego rzemiosła artystycznego od średniowiecza do XIX w., grafiki, sztuki starożytnej oraz militaria. Najcenniejszym dziełem w muzeum jest Dama z gronostajem Leonarda da Vinci.

Historia[edytuj]

W 1801 otwarto Świątynię Sybilli w Puławach – prywatne muzeum założone przez księżnę Izabelę Czartoryską, małżonkę księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego.

Zbiory puławskie uległy częściowemu rozproszeniu i zniszczeniu po upadku powstania listopadowego i konfiskacie majątku Czartoryskich przez Rosjan, większość jednak udało się uchronić i następnie przewieźć do Paryża do Hôtelu Lambert. W 1870 roku książę Władysław Czartoryski zdecydował o przeniesieniu zbiorów do Krakowa, gdzie ostatecznie trafiły w roku 1876. W tym samym roku Czartoryscy przekazali również swój wielki księgozbiór do użytku publicznego w Krakowie (Biblioteka Czartoryskich).

Muzealne zbiory Czartoryskich początkowo zostały umieszczone w Arsenale Miejskim, który został przekazany na cele muzealne przez władze miejskie. Następnie ks. Władysław Czartoryski zakupił wschodnią część klasztoru Pijarów (tzw. klasztorek pijarski) i trzy kamienice na rogu ulic Pijarskiej i św. Jana, które zostały scalone i przekształcone w jednolitą budowlę pałacową przez architektów: Alberta Bitnera, Wandalina Beringera i Zygmunta Hendla. Przebudowa miała miejsce w l. 1879-1901. W jej wyniku powstała rezydencja z attyką i renesansowym dziedzińcem ozdobionym kolumnadą. Przebudowy pałacu na muzeum dokonał Maurycy Ouradou, uczeń Viollet le Duc'a. Architekt ten zaprojektował fasady od strony ul. Pijarskiej i od strony baszty Pasamoników oraz ozdobiony herbami kryty ganek przerzucony nad ul. Pijarską, łączący budynek główny pałacu z "klasztorkiem" i dalej z Arsenałem oraz z częścią murów miejskich z basztami Stolarską i Ciesielską. W ten sposób powstał zespół pałacowo-muzealny.

Samo Muzeum Książąt Czartoryskich zostało otwarte w 1880 roku i początkowo zajmowało tylko część pomieszczeń późniejszego kompleksu muzealnego[2]. Po wybuchu II wojny światowej najcenniejsza część zbiorów została ewakuowana i ukryta w pałacu w Sieniawie. 16 lub 17 września Niemcy dowiedzieli się o kryjówce i rozpoczęli grabież. Rozbili skrzynie i wyrzucili na ziemię schowane w nich dzieła sztuki. Wówczas bezpowrotnie przepadły 64 obiekty ze Szkatuły Królewskiej, 156 obiektów złotnictwa starożytnego, 104 obiekty złotnictwa nowożytnego oraz 375 złotych monet[3]. Przez całą niemiecką okupację Krakowa grabież była kontynuowana. Po wojnie dzięki staraniom Polski Ludowej większość eksponatów odzyskano. Jednak do zaginionych należy m.in. obraz Portret młodzieńca, przypisywany Rafaelowi. W 1950 roku Muzeum Czartoryskich zostało włączone do krakowskiego Muzeum Narodowego jako jeden z jego oddziałów. Ze względu na brak podstaw prawnych do przejęcia ruchomego majątku Czartoryskich, nie dokonano formalnej nacjonalizacji zasobów i status własnościowy kolekcji i budynków pozostał nieuregulowany[4].

W 1991 r. ówczesny minister kultury, Marek Rostworowski (który wcześniej był wieloletnim kuratorem kolekcji Czartoryskich z ramienia Muzeum Narodowego w Krakowie), postanowił uporządkować status prawny Muzeum. Z inicjatywy Adama Karola Czartoryskiego, utworzono Fundację Książąt Czartoryskich, która przejęła w imieniu prawowitych właścicieli pieczę nad zbiorami, pozostawiając je jednocześnie pod techniczną i kuratorską opieką Muzeum Narodowego. Zgodnie ze statutem Prezesem Fundacji miał pozostawać każdorazowo dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie, w 2004 Rada Fundacji zmieniła jednak statut i powierzyła prezesurę Adamowi Zamoyskiemu, który sprawował ją aż do 2011 r[5].

11 stycznia 2010 roku rozpoczęto gruntowny remont muzeum, w czasie którego muzeum jest zamknięte. Po blisko sześciu latach od rozpoczęcia remontu w grudniu 2015 krakowskie środowisko osób kultury napisało do prezydenta RP list z prośbą o uregulowanie przeciągającej się sytuacji zbiorów należących do Fundacji Czartoryskich[6]. Data zakończenia remontu nie jest znana. Według dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie muzeum najprawdopodobniej uda się otworzyć na przełomie 2019 i 2020[7].

23 grudnia 2016 zarząd Fundacji Książąt Czartoryskich podał się do dymisji. Ówczesny prezes zarządu Marian Wołkowski-Wolski decyzję tę tłumaczył utratą zaufania do fundatora. W rozmowie z PAP przybliżył opinii publicznej, że negocjacje dotyczące sprzedaży zbiorów były prowadzone bez wiedzy zarządu Fundacji[8]. Nowymi członkami zarządu Fundacji zostali Jan Lubomirski-Lanckoroński i Maciej Radziwiłł, brat Konstantego Radziwiła, ministra zdrowia w rządzie Beaty Szydło. 29 grudnia 2016 Fundacja Książąt Czartoryskich podpisała umowę o przekazaniu Skarbowi Państwa całej kolekcji Czartoryskich oraz nieruchomości w Krakowie za kwotę 100 mln euro[9]. Zbiory w całości mają zostać przekazane do krakowskiego Muzeum Narodowego i będą eksponowane w obecnym miejscu[7].

Galeria sztuki starożytnej[edytuj]

Galeria sztuki starożytnej mieści się w dawnym arsenale miejskim. Wejście do wielkiej sali wystawowej prowadzi przez przewiązkę między klasztorkiem a dawnym arsenałem. Znajdują się tam zabytki kultury greckiej, egipskiej, etruskiej oraz rzymskiej. Zgromadzone obiekty pochodzą z okresu od III tysiąclecia p.n.e. do IV wieku n.e. Wśród nich są m.in. sarkofagi egipskie wraz z mumią, grobowce etruskie oraz liczne rzeźby.

Dział malarstwa europejskiego[edytuj]

Dział malarstwa zachodnioeuropejskiego znajduje się na drugim piętrze pałacu. Znajdują się tu obrazy takich mistrzów jak:

Pamiątki z dziejów Polski XIV-XVII w. i europejskie rzemiosło artystyczne[edytuj]

Obie połączone wystawy zajmują pierwsze piętro pałacu. Znajdują się tam m.in. portrety ostatnich Jagiellonów wykonane w warsztacie Łukasza Cranacha Młodszego w połowie XVI wieku, oprawione w XIX wieku w jedną ramę, a także całopostaciowe wizerunki marszałka wielkiego koronnego Łukasza Opalińskiego i Agnieszki z Tęczyńskich Firlejowej. Ekspozycja prezentuje historię Polski uszeregowaną chronologicznie od czasów Jagiellonów do czasów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Zbrojownia i pamiątki puławskie[edytuj]

Stała ekspozycja prezentowana jest w klasztorku, który z pałacem muzealnym połączony został przewiązką. Zebrano tu pamiątki rodu Czartoryskich, przede wszystkim portrety największych przedstawicieli rodu, a także militaria polskie, europejskie i bliskowschodnie.

Przypisy

  1. Edward Chwalewik: Zbiory polskie : archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie. T. 1: A–M. Warszawa: Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza, 1926, s. 229.
  2. Marek Żukow-Karczewski, Pałace Krakowa. Pałac Czartoryskich, "Echo Krakowa", 15 XI 1989 r., nr 222 (13031).
  3. Marek Rostworowski (red.); Zdzisław Żygulski (wstęp), Muzeum Narodowe w Krakowie, Zbiory Czartoryskich: historia i wybór zabytków, Warszawa, Arkady, 1978, s. 36-37
  4. Kolekcja Książąt Czartoryskich własnością narodu polskiego - Muzeum Narodowe w Krakowie [dostęp 2017-01-02].
  5. BartłomiejB. Misiniec BartłomiejB., Rozmowa z Adamem Karolem Czartoryskim, „Gazetakrakowska.pl” [dostęp 2017-01-02].
  6. Małgorzata Skowrońska: List do prezydenta Andrzeja Dudy w sprawie zbiorów Czartoryskich (pol.). Gazeta Wyborcza. [dostęp 2017-01-01].
  7. a b Grzegorz Nurek, Tomasz Urzykowski. Dama już państwowa. „Gazeta Wyborcza”, s. 18, 30 grudnia 2016. 
  8. "Szlachta nie pracuje". Partia Razem o zakupie kolekcji Czartoryskich (pol.). TVN24. [dostęp 2017-01-01].
  9. Marek Kozubal. Dama narodowa. „Rzeczpospolita”, s. A7, 30 grudnia 2016. 

Zobacz też[edytuj]