Muzeum Obrony Wybrzeża w Świnoujściu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Reduta Fortu Gerharda – siedziba Muzeum
Wnętrze Muzeum w reducie Fortu

Muzeum Obrony Wybrzeża w Świnoujściu – muzeum zlokalizowane na terenie Fortu Gerharda – pruskiego fortu nadbrzeżnego, zbudowane w połowie XIX wieku.

W muzeum znajdują się eksponaty związane z historią rozwoju obrony wybrzeża, ze szczególnym uwzględnieniem historii rozwoju fortyfikacji nadbrzeżnych. Liczba prezentowanych eksponatów przekracza 1000. Muzeum wydaje własne publikacje z serii „Zeszyty Muzealne Muzeum Obrony Wybrzeża w Świnoujściu”, organizuje imprezy o charakterze edukacyjnym i popularyzacyjnym historię. Muzeum prowadzi działania mające na celu rewitalizację innych zabytkowych fortyfikacji nadbrzeżnych zlokalizowanych w Świnoujściu.

Wnętrze Muzeum w reducie Fortu

Historia[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Obrony Wybrzeża w Świnoujściu funkcjonuje na terenie XIX-wiecznego Fortu Gerharda. Fort należy do najlepiej zachowanych do obecnych czasów pruskich nadbrzeżnych fortów artyleryjskich w Europie. Położony na wyspie Wolin, administracyjnie należy do Świnoujścia. Wybudowany został w latach 1856-1863, przeznaczony do obrony portu przed nieprzyjacielską flotą. Dwukondygnacyjna, owalna reduta po 1863 r. otoczona wraz ze wschodnim fragmentem wałów ziemnych fosą wodną. Od 1881 r. ufortyfikowana bateria nadbrzeżna z zachodnią lawą artyleryjską i wschodnią galerią dla dział oraz kazamatami, wyposażona dodatkowo w dwie kaponiery. W II poł. XIX w. dwukondygnacyjna reduta, pełniąca rolę bloku koszarowo-bojowego została przebudowana, stając się zapleczem wysokich obwałowań ziemnych, skierowanych grotem w stronę północno-wschodnią. Całość do roku 1863 otoczona fosą wodną.

Zwodzony pomost przez fosę wiódł do głównego wejścia reduty i dalej na dziedziniec fortu. W latach 1870-1881 uwagę obrońców przekierowano bardziej na północ, włączając w obszar fortu jego obecną część zachodnią – dawniej baterię dział polowych. Na zachodniej lawie i na wschodniej galerii artyleryjskiej przewidzano 10 stanowisk ogniowych dla dział, na których zainstalowano jedynie 4 armaty nadbrzeżne Kruppa kalibru 210 mm, oraz 7 armat 150 mm. Fort uzbrojony był również w artylerię polową i później w karabiny maszynowe. Na południowym i północnym odcinku fosy zbudowano 2 schrony strzeleckie połączone podziemnymi tunelami z dziedzińcem fortu. Z kolei na przełomie XIX i XX doprowadzono łączność telegraficzną oraz kolej wąskotorową.

Po I wojnie światowej obiekt przeszedł pod zarząd niemieckiej marynarki wojennej, pełniąc jednocześnie rolę pomocniczą aż do końca II wojny światowej. Po wojnie używany przez Rosjan, od 1962 r. przekazany miastu. Od opuszczenia obiektu przez Rosjan przez kilka lat pełnił funkcje magazynów, a później został opuszczony. W 2001 roku został wydzierżawiony przez fascynatów, którzy na jego terenie prowadzą inicjatywy związaneh z tzw. żywą historią. W Forcie rezyduje historyczny komendant Twierdzy Morskiej, a po całym obiekcie oprowadzają przebrani w pruskie mundury studenci.

Powstanie muzeum[edytuj | edytuj kod]

Muzeum powstało w 2001 roku. Pierwotnie funkcjonowało jako mała ekspozycja tematyczna z eksponatami zgromadzonymi na potrzeby wystawy prezentującej historię Twierdzy Świnoujście. Osobowość prawną Muzeum uzyskało w 2010 r. – po uzgodnieniu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego statutu placówki.

Status prawny i struktura organizacyjna muzeum[edytuj | edytuj kod]

Działalność Muzeum regulują ustawa o muzeach[1], ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej[2] oraz własny statut. Muzeum podlega Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zgodnie ze statutem muzeum jest instytucją kultury, której organizatorem jest prywatny fundator zapewniający środki potrzebne do jego utrzymania i rozwoju.

Wewnętrznie zasady pracy Muzeum są określone w Regulaminie Organizacyjnym.

Kolekcja i jej pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Większość muzealiów stanowią eksponaty z prywatnych kolekcji przekazanych do muzeum jako darowizny. Poza zbiorami prywatnymi w kolekcji znajdują się między innymi depozyty Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z siedzibą w Szczecinie (wrak pojazdu Sd.Kfz. 7/2, szczątki brytyjskiego bombowca z II wojny światowej), Muzeum Fortyfikacji Wału Zachodniego w Niemczech (jeden czterech zachowanych w Europie fortecznych peryskopów do kopuł 20P7) i prywatne (działo forteczne 75 mm KwK).

W fortowej kolekcji jest ponad 1000 eksponatów, Na szczególną uwagę zasługują:

  1. Kuchnia polowa typu niemieckiego wz. 1909 z 1916 roku z kompletnym wyposażeniem.
  2. Wozy taborowe z 1915 roku, typu niemieckiego.
  3. Kolekcja mundurów armii pruskiej i niemieckiej od 1840 roku do II wojny światowej, w tym między innymi:
    • mundur kanoniera 2 Pułku Artylerii Pieszej, (kurtka i czapka);
    • mundur strzelca 11 Pułku Piechoty, (kurtka i czapka)
    • mundur fizyliera 34 Pułku Fizylierów im. Królowej Szwedzkiej Viktorii, (kurtka i czapka);
    • mundur kanoniera 3 Oddziału Artylerii Nadbrzeżnej Kaisermarine, (kurtka i czapka);
    • mundur kanoniera 3 Oddziału Artylerii Nadbrzeżnej Kriegsmarine, (komplet z hełmem).
  4. Kolekcja broni strzeleckiej, artylerii i amunicji, w tym między innymi:
  5. Kolekcja zdjęć, grafik i dokumentów, w tym między innymi :
    • miedzioryt Meriana prezentujący szwedzkie umocnienia ujścia Świny z XVII wieku,
    • albumy, zdjęcia i listy żołnierzy służących w świnoujskiej Twierdzy – od końca XIX do lat 40. XX wieku.
Ponadto: zbiornik spreżonego powietrza i zaplaniki do pocisku V-1, zapalniki do rakiety V-2, Nebelwerfer 28/32 Wk. Spr./Fl.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]