Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego
Ilustracja
Muzeum Tatrzańskie – gmach główny
Państwo  Polska
Miejscowość Zakopane
Adres ul. Krupówki 10
34-500 Zakopane
Położenie na mapie Zakopanego
Mapa lokalizacyjna Zakopanego
Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego
Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego
Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego
Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego
Ziemia49°17′42,209″N 19°56′59,651″E/49,295058 19,949903
Strona internetowa muzeum
Fragment wystawy etnograficznej na parterze gmachu głównego (pokój sypialny chaty góralskiej z połowy XIX wieku

Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem – jedno z najstarszych muzeów regionalnych w Polsce powołane przez Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego w 1889 r. Do grupy założycieli Muzeum należeli: Adolf Scholtze, dr Ignacy Baranowski, dr Władysław Florkiewicz i wiele innych osobistości.

Muzeum posiada 11 filii - w tym 7 w Zakopanem oraz po jednej w: Chochołowie, Czarnej Górze, Jurgowie, Łopusznej[1].

Historia budynku[edytuj]

Pierwszą siedzibą Muzeum był dom Jana Krzeptowskiego na Krupówkach 7, kolejną wybudowaną już z myślą o Muzeum był budynek przy ul. Chałubińskiego projektu Józefa Dziekońskiego ukończony w 1892 roku. Nawiązywał on stylistycznie do architektury góralskiej. Powstał na terenie przekazanym na rzecz Muzeum przez dzieci dra. Tytusa Chałubińskiego. Współcześnie siedziba główna mieści się w Zakopanem przy ul. Krupówki 10, budynku zaprojektowanym przez Stanisława Witkiewicza i Franciszka Mączyńskiego, Projektanci długo nie mogli dojść do porozumienia, mediowała między nimi Bronisława Dłuska. W końcu budowa rozpoczęła się w 1913 roku a zakończyła ostatecznie 1924, z tym że dwa lata wcześniej oficjalnie otwarto budynek dla zwiedzających i przeniesiono tam kolekcje[2]. Budynek jest jedną z niewielu realizacji architektury murowanej w stylu zakopiańskim.

Kolekcje i działy[edytuj]

Historia kolekcji[edytuj]

Muzeum Tatrzańskie powstało jako inicjatywa społeczna, nie mogło więc liczyć na subwencje lokalnych władz Królestwa Galicji i Lodomerii. Utrzymywało się z przekazów, darowizn, datków i wpływów z biletów. Z tego powodu nie było początkowo w stanie rozwinąć i wprowadzić spójnej polityki rozbudowy kolekcji. Nie zmienił tej sytuacji nawet fakt powstania w 1918 roku państwa Polskiego, bowiem przekazywane przez nowe władze apanaże były niewystarczające[3].

Pierwsze kolekcje na rzecz Muzeum przekazał dr Tytus Chałubiński a były to: zbiory skał (1873-1887) i zielnik mchów (ponad 2700 okzaów), na rzecz Muzeum przekazała zbiory z lat 1869-1887 (zebrane przez Władysława Kulczyńskiego) Komisja Fizjograficzna AU w Krakowie. Za pośrednictwem dra. Chałubińskiego do Muzeum trafiły też pierwsze okazy fauny tatrzańskiej (ok 400 sztuk) z kolekcji Antoniego Kocyana. Stanisław Drohojowski ofiarował zaś zbiory etnograficzne (1889 r.), które w 1896 roku wzbogacone zostały o przekaz Róży hr. Kraśińskiej, w 1906 o 250 obiektów z kolekcji Zygmunta Gnatowskiego, a 1921 o przekaz Marii i Bronisława Dembowskich. Zbiory etnograficzne rozbudowywane były również w związku z działalnością Sekcji Ludoznawczej Towarzystwa Tatrzańskiego[4].

Dzieje zbiorów sztuki Muzeum Podhalańskiego to również historia biografii artystów, którzy w Zakopanem pomieszkiwali i tworzyli: Wojciech Gerson, Walery Eliasz-Radzikowski, Stanisław Witkiewicz i Witkacy, Władysław Skoczylas, Zofia Stryjeńska, Rafał Malczewski, Wojciech Brzega, Wojciech Weiss, Stanisław Gałek i wielu innych[5].

Kolekcje[edytuj]

Muzeum kolekcjonuje obiekty z zakresu:

Ponadto muzeum gromadzi literaturę tatroznawczą (ok. 30 tys. woluminów) i nieregularnie wydaje „Rocznik Podhalański”.

Działy[edytuj]

Działalność Muzeum prowadzona jest w działach:

  • Sztuki
  • Etnografii
  • Przyrodniczym
  • Konserwacji Zabytków Ruchomych
  • Ochrony Zabytków
  • Historyczno-Oświatowy
  • Biblioteka-Archiwum i Muzeum Kornela Makuszyńskiego

Ludzie związani z Muzeum[edytuj]

Bronisław Piłsudski - stworzył w ramach Towarzystwa Tatrzańskiego Sekcję Ludoznawczą, której członkowie w kadrze przez niego opracowanych założeń programowych realizowali etnograficzne badania terenowe na obszarze Podhala, Orawy, Spisza. Piłsudski jako doświadczony muzealnik[6] opracował dla Muzeum Tatrzańskiego problematykę ekspozycji etnograficzne[7]j, był pomysłodawcą muzealnego czasopisma (,,Rocznik Podhalański")[8]. Przekazał do Muzeum 168 artefaktów[9]. Część postulatów Piłsudskiego zrealizowana została dopiero po II wojnie światowej.

Stanisław Witkiewicz - zaprojektował wille "Oksza" (dla Bronisławy i Wincentego Korwin-Kossakowskich), Koliba (dla Zygmunta Gnatowskiego), aktualne siedziby dwóch oddziałów Muzeum Tatrzańskiego: Galeria Sztuki XX wieku i Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Wraz z Franciszkiem Mączyńskim (projekt techniczny) stworzyli projekt gmachu głównego przy ul. Krupówki 10[10].

Juliusz Zborowski[11]- dyrektor muzeum w latach 1923-1965. Tworzył instytucjonalne i ideowe zręby struktury Muzeum Tatrzańskiego. Tworząc instytucję posiłkował się programem badań etnograficznych Piłsudskiego i technikami wykorzystywanymi przez niego w badaniach - "... Zborowski jako pierwszy w Polsce użył fonografu do nagrań muzyki ludowej"[12].

Filie muzeum[edytuj]

Przypisy

  1. AnnaA. Liscar AnnaA., Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem, 1998.
  2. JolantaJ. Sierpińska JolantaJ., Budynek Muzeum Tatrzańskiego jako przykład architektury murowanej w stylu zakopiańskim., „Rocznik Podhalański”, Zakopane 1992, s. 95-123.
  3. IrenaI. Wrońska IrenaI., Ogród roślin tatrzańskich, „Rocznik Podhalański”, 1985.
  4. AnnaA. Liscar AnnaA., Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem, 1998, ISBN 83-902302-8-3.
  5. TeresaT. Jabłońska TeresaT., Sztuki piękne pod Tatrami, 2016.
  6. ZbigniewZ. Wójcik ZbigniewZ., Bronisława Piłsudskiego działalność muzealna na dalekim wschodzie, „Etnografia Nowa nr 6”, 2014.
  7. BronisławB. Piłsudski BronisławB., W sprawie Muzeum Tatrzańskiego (O urządzenie działu ludoznawczego), „Rocznik Podhalański”, Zakopane - Kraków 1914-1921, s. 147-188.
  8. Jerzy M.J. M. Roszkowski Jerzy M.J. M., Związki Bronisława Piłsudskiego z Podtatrzem i Muzeum Tatrzańskim (1906-1914), „Etnografia Nowa nr 6”, 2014.
  9. HannaH. Błaszczyk-Żurowska HannaH., Działalność kolekcjonerska Bronisława Piłsudskiego w Zakopanem, „Literatura Ludowa r. 43”, PTL, 1999.
  10. ZbigniewZ. Moździeż ZbigniewZ., Murowany gmach Muzeum Tatrzańskiego ma już dziewiędziesiąt lat! [dostęp 2016-12-13].
  11. Jerzy M.J. M. Roszkowski Jerzy M.J. M., Związki Bronisława Piłsudskiego z Podtatrzem i Muzeum Tatrzańskim (1906-1914), „Etnografia Nowa nr 6”, 2014.
  12. WacławW. Polakiewicz WacławW., Był także Bronisław, „Rocznik Podhalański T. 5”, 1992.

Bibliografia[edytuj]

  1. Józef Nyka, Tatry Polskie. Przewodnik, str. 51, Wydawnictwo TRAWERS, Latchorzew, 1998
  2. Baza OPI
  3. Jerzy M. Roszkowski, Związki Bronisława Piłsudskiego z Podtatrzem i Muzeum Tatrzańskim (1906-1914), Etnografia Nowa nr 6, Warszawa 2014