Nəriman Nərimanov

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nəriman Nərimanov
نریمان نریمان‌اوو
Portrait photo of Nariman Narimanov taken in 1913.jpg
Miejsce urodzenia Tbilisi
Azerbejdżan Premier Azerbejdżanu
Okres od 1920
do 1923
Poprzednik İlham Əliyev
Signature of Narimanov.jpg

Nəriman Nərimanov, w transkrypcji rosyjskiej Nariman Narimanow (ur. 2 kwietnia 1870 w Tyflisie, zm. 9 marca 1925 w Moskwie) – polityk azersko-radziecki, powieściopisarz, dramaturg, publicysta, od 1905 działacz Azerbejdżańskiej Partii Socjalistycznej Hümmət, a od 1917 – działacz partii bolszewików.

Życiorys[edytuj]

W młodości pracował jako dziennikarz, pedagog, pisał także sztuki teatralne. Studia medyczne mógł podjąć dzięki pomocy finansowej azerskiego rosyjskojęzycznego milionera i zwolennika ruchu liberalnego Abdula Tagijewa[1]. Od 1905 był związany z socjalistyczną partią Hümmət (Dążenie), zaś rok później utworzył pierwszą socjaldemokratyczną organizację, o nazwie Socjaldemokracja, wśród azerskich emigrantów zarobkowych z Persji w Baku. Zapoczątkowana została w ten sposób współpraca między muzułmańskich, azerskojęzycznymi robotnikami żyjącymi w Persji (ci uważali się za Irańczyków) i w Rosji[2]. Kierował organizacją partyjną Hümmətu w Baku i razem z nią w konflikcie między bolszewikami i mienszewikami opowiedział się po stronie tych pierwszych (komórki partii na prowincji zajęły stanowisko przeciwne)[3].

Działał w Demokratycznej Republice Azerbejdżanu[4], 27 kwietnia 1920 stanął na czele Azerbejdżańskiego Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego. Odegrał on jedynie fasadową rolę w zaprowadzeniu władzy radzieckiej w Azerbejdżanie, gdyż o tym przesądziło wkroczenie wojsk radzieckich do kraju, zrzeczenie się władzy przez parlament i bezkrwawe opanowanie Baku przez Armię Czerwoną[5]. Po tym wydarzeniu Nərimanov został przewodniczącym Rady Komisarzy Ludowych Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej i pozostał na tym urzędzie do marca 1922[6]. W okresie tym azerska Rada Komisarzy Ludowych najpierw zażądała od Armenii zwrotu Górskiego Karabachu, następnie w grudniu 1920 Nərimanov zapowiedział, że zwróci Armenii ten sporny obszar. Dopiero trzy lata później wypracowany został względnie trwały kompromis między Azerami i Ormianami - w części Górskiego Karabachu utworzono obwód autonomiczny[7]. W 1922 wsparł reformę ortograficzną języka azerskiego, który miał być odtąd zapisywany przy pomocy alfabetu łacińskiego, a nie arabskiego[8].

Negatywnie odniósł się do koncepcji utworzenia Zakaukaskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Uważał bowiem, że integracja Gruzji, Armenii i Azerbejdżanu w jednym organizmie państwowym nie może zakończyć się powodzeniem wobec rażących dysproporcji w poziomie oświaty w trzech krajach. W związku z tym Nərimanov został przeniesiony do pracy partyjnej w Moskwie w charakterze jednego z czterech przewodniczących Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR. Oznaczało to faktycznie honorowe wygnanie. W Moskwie przebywał do końca życia[9].

Po śmierci Nərimanova, a zwłaszcza po objęciu stanowiska pierwszego sekretarza Komunistycznej Partii Azerbejdżanu przez Mira Cəfəra Bağırova osoba Nərimanova stała się przedmiotem oszczerczej kampanii. Początkowo był on określany w propagandzie radzieckiej jako "burżuazyjny nacjonalista", następnie pamięć o nim zaczęto zacierać w ogóle[10]. Dyskusja publiczna nt. jego działalności stała się możliwa dopiero w niepodległym Azerbejdżanie[11].

Przypisy

  1. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 50. ISBN 83-7436-037-2.
  2. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 53. ISBN 83-7436-037-2.
  3. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 63. ISBN 83-7436-037-2.
  4. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 80. ISBN 83-7436-037-2.
  5. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 88-89. ISBN 83-7436-037-2.
  6. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 270. ISBN 83-7436-037-2.
  7. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 96. ISBN 83-7436-037-2.
  8. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 103-104. ISBN 83-7436-037-2.
  9. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 97. ISBN 83-7436-037-2.
  10. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 113. ISBN 83-7436-037-2.
  11. Tadeusz Świętochowski: Azerbejdżan. Warszawa: TRIO, 2006, s. 219. ISBN 83-7436-037-2.