N1

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Information icon.svg Nie mylić z: N-I - japońską rakietą na podzespołach z USA.
N1
Producent ZSRR , OKB-1 i CSKB-Progress,
Przeprowadzone starty 4
Nieudane starty 4
Udane starty 0%
Data pierwszego startu 21 lutego 1969
Data ostatniego startu 23 listopada 1972
Zdolność wynoszenia 90 t na LEO, 23,5 t na TLI
Wymiary
Długość 105 m
Średnica 17 m
Masa całkowita 2.735.000 kg
Człony
Człon 0. 30 x NK-15
Człon 1. 8 x NK-15V
Człon 2. 4 x NK-21
Człon 3. NK-19
Człon 4. Blok D
Rakieta N1

N1 – seria nieudanych radzieckich rakiet nośnych, mających wynieść kosmonautów na Księżyc. Programem ich budowy kierował aż do śmierci w 1966 roku Siergiej Korolow, zastąpiony potem przez Wasilija Miszyna.

Konstrukcja i historia[edytuj | edytuj kod]

N1 była rakietą porównywalną z amerykańskimi rakietami Saturn V. Liczyła ponad 100 metrów wysokości i miała moc wystarczającą do wyniesienia 95 ton na niską orbitę okołoziemską. Była rakietą trzystopniową, wyposażoną w niezwykle skomplikowany system paliwowy i ogromną liczbę silników pierwszego stopnia – 30. Z pośpiechu, silników nigdy nie przetestowano jako zespołu, testy prowadzono jedynie pojedynczo. Nie odkryto przez to na czas problemów wynikających z ich liczby – potężnych wibracji, niszczących turbiny i zrywających przewody paliwowe, a także skomplikowanej struktury płomieni wylotowych, powodujących między innymi niekontrolowane obroty pojazdu. Dla porównania, Saturn V posiadał jedynie pięć dużych silników F-1.

Na skutek trudności technicznych, N1 nigdy nie wykonała udanego lotu. Wszystkie cztery bezzałogowe starty (z planowanych 12) zakończyły się katastrofami przed odłączeniem pierwszego członu rakiety. Najdłuższy lot trwał zaledwie 107 sekund. Dwa starty miały miejsce w roku 1969, jeden w 1971, a ostatni w 1972. Program został przerwany w 1974 roku, przed ostatnim lotem testowym, który – zdaniem inżynierów – miał szanse powodzenia.

Następcą programu była planowana rakieta "Wulkan" – ogromna wersja rakiety Proton napędzana paliwem hipergolicznym, a od roku 1976 program Energia / Buran.

Po programie pozostał ogromny zapas przetestowanych i niezawodnych silników NK-33. Uniknęły zniszczenia, mimo prób ukrycia niepowodzenia projektu przez radzieckie władze, w tym domniemanego polecenia zniszczenia wszystkich pozostałości materialnych. Były wykorzystywane przez amerykańską firmę, Kistler Aerospace Corporation, która opracowywała na ich bazie nowe projekty rakiet. Obecnie silniki NK-33 mają zostać wykorzystane przez nową rakietę Sojuz 2.1W (inna nazwa to Sojuz 1)

Próby startów[edytuj | edytuj kod]

  • 21 lutego 1969: Eksplozja na wysokości 12 200 metrów. Podczas startu, między 3 a 10 sekundą lotu, KORD-układ sterowania silnikami rakietowymi, wysłał mylny sygnał wyłączenia silników nr 12 i 24 pierwszego członu, które działały bez zarzutu. W 66 sekundzie wibracje narastające w wyniku rezonansu akustycznego spowodowały przerwanie przewodu doprowadzającego utleniacz do generatora gazu jednego z silników na paliwo ciekłe. Wyciekający tlen zainicjował pożar w części tylnej. W 70 sekundzie ogólna komenda wyłączyła wszystkie silniki sekcji A (pierwszego członu). Zadziałał awaryjny system ratunkowy i moduł powrotny statku kosmicznego L-1, który miał dokonać przelotu obok Księżyca, wylądował kilkadziesiąt kilometrów od miejsca startu.
  • 3 lipca 1969: Awaria silników stopnia 1 podczas startu na wysokości ok. 150 m. Kawałek metalu dostał się do pompy utleniacza, co wywołało eksplozję w jednym z silników pierwszego stopnia. Wybuch uszkodził przewody paliwowe sąsiednich silników,ogień gwałtownie się rozprzestrzenił i rakieta przewróciła się niszcząc cały kompleks startowy. Obecnie wiadomo, że był to sworzeń wciągnięty przez silnik. W raporcie z badań przyczyny katastrofy stwierdzono - że silnik jest „jest wrażliwy na obce ciała”. Ten nieudany start był przyczyną rezygnacji z wystrzelenia na Księżyc statku załogowego z Leonowem na pokładzie. Przygotowywana gorączkowo ekspedycja miała na celu wyprzedzenie NASA w wyścigu ku Księżycowi.
  • 27 czerwca 1971: Niekontrolowany obrót 7 sekund po starcie
  • 23 listopada 1972: Oscylacje na 10 sekund przed wyłączeniem stopnia pierwszego

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]