Przejdź do zawartości

Nadrenia Północna-Westfalia

Edytuj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Nadrenia Północna-Westfalia
Nordrhein-Westfalen
kraj związkowy
Parlament Nadrenii Północnej-Westfalii
Landtag Nadrenii Północnej-Westfalii
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Niemcy

Stolica

Düsseldorf

Kod ISO 3166-2

DE-NW

Premier

Hendrik Wüst (CDU)

Powierzchnia

34 110,26 km²

Populacja (31 Grudnia 2022)
• liczba ludności


18 139 116[1]

• gęstość

532 os./km²

Szczegółowy podział administracyjny
Liczba rejencji

5

Liczba miast na prawach powiatu

22

Liczba powiatów

31

Liczba gmin

396

Liczba przedstawicieli w parlamencie
Liczba przedstawicieli w Bundesracie

6

Położenie na mapie Niemiec
Położenie na mapie
51°28′N 7°33′E/51,466667 7,550000
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Nadrenia Północna-Westfalia (niem. Nordrhein-Westfalen, dolnoniem. Noordrhien-Westfalen; NW; NRW) – kraj związkowy w zachodniej części Niemiec, największy pod względem liczby ludności, liczy 18 139 116 mieszkańców (31 grudnia 2022). Stolicą kraju związkowego jest Düsseldorf, największym miastem – Kolonia.

Historia

[edytuj | edytuj kod]
Podział polityczny obszaru dzisiejszej Nadrenii Północnej-Westfalii w 1477 r.

W starożytności sięgały tu granice Cesarstwa Rzymskiego. Rzymskimi miastami były m.in. Kolonia, Akwizgran, Bonn i Jülich. We wczesnym średniowieczu obszar znajdował się we władaniu frankijskim, a Akwizgran został główną rezydencją Karola Wielkiego, pierwszego zachodniego cesarza rzymskiego od czasu upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. Katedra w Akwizgranie jest miejscem jego spoczynku. W X wieku region dzielił się na Lotaryngię (część południowo-zachodnia ze starożytnymi miastami Kolonią i Akwizgranem) i Westfalię (północ i wschód z wczesnośredniowiecznymi Dortmundem i Münsterem). W XI–XII w. z Lotaryngii wyodrębniły się księstwa Jülich, Kleve i Bergu, natomiast w westfalskiej części regionu powstały w XII w. Lippe, księstwo biskupie Münsteru i hrabstwo Mark, jednakże wiodącym krajem pozostawało arcybiskupstwo Kolonii, przekształcone w XIV w. w Elektorat Kolonii. W 1288 od arcybiskupstwa odłączyła się Kolonia, by zostać wolnym miastem. Wolnymi miastami zostały w średniowieczu także Akwizgran i Dortmund. W latach 1521–1614 istniały Zjednoczone Księstwa Jülich-Kleve-Berg, a od 1556 r. fragment regionu z miastami Geldern, Kevelaer i Straelen przy współczesnej granicy z Holandią przynależał do Hiszpanii. Hiszpania utraciła miasta wskutek wojny o sukcesję hiszpańską w 1713 r. na rzecz Prus.

W drugiej połowie XVIII w. obszar na lewym brzegu Renu został opanowany przez Francję, a na początku XIX w. także północna część regionu znalazła się w granicach Francji. Po porażce Francji w 1815 r. większość obszaru, z wyjątkiem Księstwa Lippe, włączono do Prus. Utworzono prowincje Westfalia oraz Nadrenia, w granicach której znalazły się również ziemie zajęte przez Prusy w 1815 r. kosztem Luksemburga (II rozbiór Luksemburga). W 1871 r. cały obszar znalazł się w granicach Cesarstwa Niemieckiego.

Kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia został utworzony 23 sierpnia 1946 na podstawie zarządzenia nr 46 Dowództwa brytyjskiej strefy okupacyjnej w Niemczech[2] z połączenia północnej części dawnej pruskiej prowincji Nadrenia oraz pruskiej prowincji Westfalia – południowo-zachodniej części Westfalii[3]. Stąd przymiotnik „północna” w nazwie odnosi się do pierwszego członu: „Nadrenia”, a nie członu „Westfalia”. Pół roku później, zarządzeniem nr 77 z 21 stycznia 1947 przyłączono do niego dawne Wolne Państwo Lippe (wcześniej Księstwo Lippe), wtedy Nadrenia Północna-Westfalia uzyskała swój ostateczny kształt.

Współcześnie Nadrenia Północna-Westfalia pozostaje największym skupiskiem osób z polskim tłem migracyjnym w Niemczech, liczącym ponad 700 tys. osób[4].

Geografia

[edytuj | edytuj kod]
Mapa topograficzna

Nadrenia Północna-Westfalia leży w zachodniej części Niemiec, graniczy z Holandią i Belgią. Zaludnienie wynosi 18 139 116 mieszkańców (stan: 31 grudnia 2022), powierzchnia 34 110,26 km². Większą część powierzchni zajmują niziny, a także niskie pasma górskie Reńskich Gór Łupkowych: w centrum Lennegebirge(inne języki), na południu Westerwald, na wschodzie i południowym wschodzie Las Teutoburski, Plackwald(inne języki), Ebbegebirge(inne języki), Eggegebirge(inne języki), Rothaargebirge, Saalhauser Berge(inne języki), a na południowym zachodzie, przy granicy z Belgią, wschodnie stoki Ardenów. Najwyższy szczyt to Langenberg (843,2 m n.p.m.). Główne rzeki: Ren, Ruhra, Ems, Wezera połączone kanałami: Śródlądowym, Ren-Herne, Dortmund-Ems. Nadrenia Północna-Westfalia jest najsilniej uprzemysłowionym krajem związkowym Niemiec, z głównym regionem przemysłowym – Zagłębiem Ruhry.

Podział administracyjny

[edytuj | edytuj kod]

Nadrenia Północna-Westfalia składa się z pięciu rejencji: Arnsberg, Detmold, Düsseldorf, Kolonia i Münster, 31 powiatów ziemskich (Kreise), 22 miast na prawach powiatu (kreisfreie Stadt) oraz 396 gmin (Gemeinde).

Największe miasta

[edytuj | edytuj kod]
Kolonia
Düsseldorf

Liczba mieszkańców na dzień 31 grudnia 2022

Miasta na prawach powiatu

[edytuj | edytuj kod]

(niem. kreisfreie Stadt) w kolejności alfabetycznej:

  1. Akwizgran (niem. Aachen) (AC)
  2. Bielefeld (BI)
  3. Bochum (BO)
  4. Bonn (BN)
  5. Bottrop (BOT)
  6. Dortmund (DO)
  7. Duisburg (DU)
  8. Düsseldorf (D)
  1. Essen (E)
  2. Gelsenkirchen (GE)
  3. Hagen (HA)
  4. Hamm (HAM)
  5. Herne (HER)
  6. Kolonia (niem. Köln) (K)
  7. Krefeld (KR)
  8. Leverkusen (LEV)
  1. Mönchengladbach (MG)
  2. Mülheim an der Ruhr (MH)
  3. Münster (MS)
  4. Oberhausen (OB)
  5. Paderborn (PB)
  6. Remscheid (RS)
  7. Solingen (SG)
  8. Wuppertal (W)

Polityka

[edytuj | edytuj kod]

Skład Landtagu (wyniki wyborów z 2026 roku)[5]:

Partia Wyniki wyborów Liczba mandatów Koalicja[6]
CDU 31% 39 Tak
SPD 25,9% 32 Tak
AFD 19,5% 24 Nie
Sojusz 90/Zieloni 7,9% 10 Nie

Premierzy

[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka

[edytuj | edytuj kod]

Podstawą rozwoju są bogate złoża węgla kamiennego w Zagłębiu Ruhry i węgla brunatnego w Zagłębiu Dolnoreńskim oraz rudy żelaza, cynku, ołowiu, soli kamiennej i potasowej[8].

Rozwinięty przemysł rafineryjny, petrochemiczny, koksochemiczny, hutniczy, metalowy, maszynowy, elektrotechniczny, elektroniczny, precyzyjny, samochodowy, taboru kolejowego, stoczniowy, chemiczny, materiałów budowlanych, szklarski, drzewny, włókienniczy, odzieżowy oraz spożywczy[8].

Rolnictwo jest oparte na uprawie jęczmienia, pszenicy, buraków cukrowych, roślin pastewnych, ziemniaków, warzyw oraz hodowli trzody chlewnej, bydła, drobiu[8].

Bardzo gęsta sieć transportowa, liczne węzły kolejowe, kanały śródlądowe, porty rzeczne (największy w Duisburgu), dwa porty lotnicze o znaczeniu międzynarodowym: w Kolonii i Düsseldorfie.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Bevölkerung am 31.12.2020 nach Nationalität und Bundesländern [online] [dostęp 2021-07-29] (niem.).
  2. ↑ Tekst zarządzenia. verfassungen.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-25)]. (niem.).
  3. ↑ Hochzeit zwischen Rheinland und Westfalen war der Auslöser (niem.).
  4. ↑ Zensusdatenbank - Ergebnisse des Zensus 2011 [online], zensus2011.de [dostęp 2024-04-24] [zarchiwizowane z adresu 2013-06-05].
  5. ↑ Rheinland-Pfalz Landtagswahl 2026 [online], tagesschau.de [dostęp 2026-05-27] (niem.).
  6. ↑ Rheinland-Pfalz: Gordon Schnieder zum Ministerpräsidenten gewählt, „Der Spiegel”, 18 maja 2026, ISSN 2195-1349 [dostęp 2026-05-27] (niem.).
  7. ↑ Rulers: Germany: States after 1945. rulers.org. [dostęp 2022-11-05]. (ang.).
  8. 1 2 3 Nadrenia Północna-Westfalia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-10-19].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Ewald Gläßer, Martin W. Schmied, Claus-Peter Woitschützke: Nordrhein-Westfalen. Justus Perthes Verlag Gotha 1997, ISBN 3-623-00691-2.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nadrenia_Północna-Westfalia&oldid=79854657”