Nagroda Abela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nagroda Abela
Nagroda za

osiągnięcia matematyczne

Przyznawana przez

Norweska Akademia NaukInformacje powiązane z artykułem „Det Norske Videnskaps-Akademi” w Wikidanych

Lokalizacja

Oslo (Norwegia)

Pierwsze rozdanie

2003

Strona internetowa

Nagroda Abela (Nagroda Abla) – nagroda przyznawana w dziedzinie matematyki przez króla Norwegii. Pod wieloma względami stanowi matematyczny odpowiednik Nagrody Nobla.

Fundacja[edytuj | edytuj kod]

Nagroda Abela została ustanowiona przez norweski rząd w 2002 roku, w dwusetną rocznicę urodzin matematyka Nielsa Henrika Abela[1]. 23 listopada 2001 roku premier Norwegii, Jens Stoltenberg, ogłosił na Uniwersytecie w Oslo, że rząd przeznaczył 200 milionów koron norweskich (około 25 milionów dolarów) na Fundację Abela, mającą wypłacać nagrody. Wartość Nagrody Abela wynosi obecnie 980 000 dolarów.

Nagroda Abela a Medal Fieldsa[edytuj | edytuj kod]

Nagroda Abela w zamyśle ma niwelować braki Medalu Fieldsa – jak dotąd najbardziej prestiżowej nagrody matematycznej – które nie pozwalają mu stać się pełnym odpowiednikiem Nagrody Nobla, a mianowicie:

  • Nagroda Abela przyznawana jest co roku (Medal Fieldsa co 4 lata),
  • nie istnieje ograniczenie wiekowe dla laureatów (Medal Fieldsa mogą otrzymać tylko matematycy mający mniej niż 40 lat),
  • wreszcie idąca za nagrodą gratyfikacja finansowa jest porównywalna z nagrodą noblowską (w przypadku Medalu Fieldsa jest ona znacznie niższa, gdyż wynosi 15 000 dolarów).

Laureaci[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Laureaci Nagrody Abela.

Kandydatury do Nagrody Abela może zgłosić praktycznie każdy, nie można jednak zgłosić się samemu. Laureatów wybiera pięcioosobowy komitet powoływany na okres dwuletni przez Norweską Akademię Nauk w porozumieniu z Międzynarodową Unią Matematyczną (IMU). Nazwisko laureata ogłaszane jest corocznie na przełomie marca i kwietnia. Możliwe jest przyznanie nagrody więcej niż jednej osobie, jednak tylko wtedy, gdy prowadziły one badania w tej samej dziedzinie.

Rok Laureat Uczelnia Uzasadnienie Liczba nagrodzonych
2003 Jean-Pierre Serre Kolegium Francuskie za osiągnięcia w dziedzinie topologii, geometrii algebraicznej oraz teorii liczb 1
2004 Michael Atiyah
Isadore Singer
Uniwersytet Edynburski
Instytut Techniczny Massachusetts
za odkrycie i udowodnienie twierdzenia o indeksieInformacje powiązane z artykułem „twierdzenie Atiyaha-Singera” w Wikidanych, a także za osiągnięcia w łączeniu topologii, geometrii i analizy oraz wybitną rolę w budowaniu nowych mostów między matematyką a fizyką teoretyczną 2
2005 Peter Lax Instytut Nauk Matematycznych im. Richarda CourantaInformacje powiązane z artykułem „Courant Institute of Mathematical Sciences” w Wikidanych (Uniwersytet Nowojorski) za wkład w teorię i zastosowanie równań różniczkowych cząstkowych oraz sposobów ich rozwiązywania 1
2006 Lennart Carleson Królewski Instytut Techniczny za wkład w analizę harmoniczną i teorię gładkich systemów dynamicznych 1
2007 S.R. Srinivasa Varadhan Instytut Nauk Matematycznych im. Richarda Couranta (Uniwersytet Nowojorski) za wkład do teorii prawdopodobieństwa, w szczególności za stworzenie jednolitej teorii dużych odchyleńInformacje powiązane z artykułem „teoria dużych odchyleń” w Wikidanych 1
2008 John Griggs Thompson
Jacques TitsInformacje powiązane z artykułem „Jacques Tits” w Wikidanych
Uniwersytet Florydy
Kolegium Francuskie
za głębokie osiągnięcia w algebrze, a szczególnie za stworzenie nowoczesnej teorii grup 2
2009 Michaił Gromow Instytut Wyższych Studiów Naukowych za rewolucyjny wkład w dziedzinie geometrii 1
2010 John Tate Uniwersytet Teksański w Austin za wybitne osiągnięcia w dziedzinie teorii liczb 1
2011 John Milnor Uniwersytet w Stony BrookInformacje powiązane z artykułem „Stony Brook University” w Wikidanych za pionierskie odkrycia w topologii, geometrii i algebrze 1
2012 Endre SzemerédiInformacje powiązane z artykułem „Endre Szemerédi” w Wikidanych Węgierska Akademia Nauk oraz Uniwersytet Rutgersa za głęboki wkład w matematykę dyskretną i informatykę teoretyczną 1
2013 Pierre Deligne Instytut Studiów Zaawansowanych za odegranie kluczowej roli w łączeniu geometrii algebraicznej z innymi dziedzinami matematyki[2] 1
2014 Jakow Sinaj Instytut Fizyki Teoretycznej im. Lwa LandauaInformacje powiązane z artykułem „Instytut Fizyki Teoretycznej im. Lwa Landaua” w Wikidanych oraz Uniwersytet Princeton za wkład w teorię systemów dynamicznych, teorię ergodyczną i fizykę matematyczną 1
2015 John Forbes Nash
Louis Nirenberg
Uniwersytet Princeton
Instytut Nauk Matematycznych im. R.C. (UN)
za wkład w teorię cząstkowych równań różniczkowych 2
2016 Andrew Wiles[3] Uniwersytet w Princeton za udowodnienie wielkiego twierdzenia Fermata 1
2017 Yves MeyerInformacje powiązane z artykułem „Yves Meyer” w Wikidanych[4] École normale supérieure Paris-Saclay za teorię falek 1
2018 Robert Langlands[5] Instytut Studiów Zaawansowanych za badania nad związkami między teorią liczb a teorią reprezentacji 1
2019 Karen Uhlenbeck[6] Uniwersytet Teksański w Austin za osiągnięcia w badaniach geometrycznych równań różniczkowych cząstkowych, cechowania i wkład w geometrię, analizę i fizykę matematyczną 1
2020 Gregory A. Margulis[7]

Hillel Furstenberg[8]

Uniwersytet Yale

Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie

za nowatorskie wykorzystanie metod teorii prawdopodobieństwa i dynamiki w teorii grup, teorii liczb i kombinatoryce[8] 2
2021 László Lovász

Avi WigdersonInformacje powiązane z artykułem „Avi Wigderson” w Wikidanych

Uniwersytet Loránda Eötvösa

Uniwersytet Princeton

za fundamentalny wkład w informatykę i matematykę dyskretną, dzięki czemu stały się one centralnymi dziedzinami współczesnej matematyki[9] 2
2022 Dennis Sullivan Graduate Center, CUNY

Stony Brook University

za przełomowy wkład w szeroko pojętą topologię, a w szczególności jej aspekty algebraiczne, geometryczne i dynamiczne[10] 1

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Abela Nagroda, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-07-30].
  2. Rozwiązał zagadkę za milion dolarów. Odkrywcy.pl, 2013-03-22. [dostęp 2013-03-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-13)].
  3. Andrew Wiles, który udowodnił słynne twierdzenie Fermata, dostał matematycznego Nobla, wyborcza.pl [dostęp 2016-03-19].
  4. Yves Meyer z nagrodą Abel, rp.pl [dostęp 2017-03-21].
  5. Robert Langlands receives the Abel Prize 2018, royalsociety.org [dostęp 2018-03-23].
  6. Karen Uhlenbeck first woman to win the Abel Prize (ang.). abelprize.no. [dostęp 2019-03-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-24)].
  7. Jim Shelton, 2020 Abel Prize in Mathematics goes to Yale’s Gregory Margulis, YaleNews, 18 marca 2020 [dostęp 2020-03-19] (ang.).
  8. a b Davide Castelvecchi, Mathematics pioneers who found order in chaos win Abel prize, „Nature”, 2020, DOI10.1038/d41586-020-00799-7 [dostęp 2020-03-19] (ang.).
  9. Davide Castelvecchi, Abel Prize celebrates union of mathematics and computer science, nature.com, 17 marca 2021, DOI10.1038/d41586-021-00694-9 [dostęp 2021-03-19] (ang.).
  10. 2022: Dennis Parnell Sullivan | The Abel Prize, abelprize.no [dostęp 2022-03-23].