Najazd Johna Browna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Najazd Johna Browna
Ilustracja
Czas konfliktu 16 października 1859
Miejsce konfliktu Harpers Ferry
Terytorium Stany Zjednoczone
Strony konfliktu
John Brown i ok. 20 zwolenników Robert E. Lee i ok. 90 marines i milicji stanowej
Podmiot interweniujący
milicja stanowa, piechota morska
Przyczyny operacji
niewolnictwo w Stanach Zjednoczonych
Cele operacji
abolicjonizm, uwolnienie czarnych obywateli i stworzenie oddzielnego państwa dla Afroamerykanów
Rezultaty operacji
schwytanie Johna Browna i części jego zwolenników i doprowadzenie ich przed sąd
Straty stron konfliktu
zwolennicy Browna:
• 10 zabitych
• 7 rannych
siły Roberta Lee:
• 1 zabity
• 1 ranny

Najazd Johna Browna[1] – wydarzenie polityczne w historii Stanów Zjednoczonych, mające miejsce 16 października 1859 roku w Harpers Ferry.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

John Brown był zagorzałym abolicjonistą, który uważał, że jedyną możliwością obalenia niewolnictwa jest zbrojna insurekcja[2]. Twierdził, że jest egzekutorem planu Bożego, którego celem jest przemaszerowanie całego Południa kraju, uwalnianie niewolników i stworzenie państwa dla Afroamerykanów[2][3]. Po krwawiącym Kansas i sprawie Dreda Scotta, w 1856 roku Brown dokonał ataku w Pottawatomie (hrabstwo Franklin), gdzie zabił pięciu domniemanych zwolenników niewolnictwa[4]. Uznano go wówczas za przestępcę, jednak abolicjoniści uważali go za bohatera[4]. Postanowił wówczas się ukryć przed wymiarem sprawiedliwości i opracować plan dalszego działania[2].

Atak na Harper’s Ferry[edytuj | edytuj kod]

16 października 1859 roku, przy wsparciu około dwudziestu ludzi (czarnych i białych) najechał miejscowość Harper’s Ferry[5]. W wyprawie wzięło udział trzech jego synów, lecz jego dotychczasowy zwolennik Frederick Douglass zrezygnował, zwracając uwagę, że magazyn jest zbyt łatwy do otoczenia[3]. Oddział Browna dotarł do miasteczka, zabił burmistrza i zdobył, znajdujący się tam, magazyn broni[3]. Niewolnicy jednak nie wsparli powstania, natomiast milicja stanowa i oddział piechoty morskiej z łatwością odbiła magazyn i stłumiła rebelię[6]. Część napastników została zabita, natomiast resztę aresztowano i postawiono przed sądem[6]. Brown i jego współpracownicy zostali oskarżeni o zdradę stanu Wirginia, spiskowanie oraz morderstwa i sąd wymierzył im karę śmierci[6]. Po ogłoszeniu wyroku, Brown stwierdził, że nie czuł wyrzutów sumienia i nigdy nikogo nie nakłaniał do powstania[3]. Egzekucję wykonano przez powieszenie 2 grudnia 1859 roku[5]. Jego działania były finansowane przez wiodących abolicjonistów z Północy, a jego plany znało około stu osób, w tym sekretarz wojny[3][5].

Konsekwencje i odbiór[edytuj | edytuj kod]

Główni działacze abolicjonistycznej Partii Republikańskiej, Abraham Lincoln i William H. Seward potępili działanie Browna, nazywając je przestępstwami[6]. Na Południu dominowały uczucia strachu wobec zagrożenia niewolnictwa i jego siłowego zwalczania[6]. Północ kraju wyraziła poparcie dla Browna, co tylko pogłębiło przerażenie na Południu[6]. Ponadto mieszkańcy stanów południowych byli przekonani, że republikanie wspierali działania Browna, co doprowadziło do decyzji o przyspieszeniu secesji, w przypadku zwycięstwa Partii Republikańskiej[6]. Czołowi antyniewolniczy literaci i intelektualiści, tacy jak Ralph Waldo Emerson, Henry David Thoreau i John Greenleaf Whittier przedstawiali Browna jako bohatera[5]. Także Cyprian Kamil Norwid zadedykował Brownowi dwa wiersze: „John Brown” i „Do obywatela Johna Braun”[7]. Czarnoskórzy aktywiści W.E.B. Du Bois i Malcolm X, a także pisarka Alice Walker stawiali Johna Browna za wzór do naśladowania[8]. Około 1861 roku, w momencie wybuchu wojny secesyjnej powstała pieśń marszowa Ciało Johna Browna śpiewana do Hymnu Bojowego Republiki[9]. O wystąpieniu Johna Browna Stephen Vincent Benét napisał poemat John Brown’s Body[10], za który w 1929 roku otrzymał Nagrodę Pulitzera w dziedzinie poezji[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. M. Jones: Historia USA. s. 240.
  2. a b c Z. Lewicki: Historia cywilizacji amerykańskiej. s. 613.
  3. a b c d e Z. Lewicki: Historia cywilizacji amerykańskiej. s. 614.
  4. a b Z. Lewicki: Historia cywilizacji amerykańskiej. s. 605.
  5. a b c d A. Bartnicki: Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki. s. 29.
  6. a b c d e f g M. Jones: Historia USA. s. 241.
  7. Sara Dickinson. Norwid a dzieje Johna Browna. „Studia Norwidiana”. 8, s. 87, 1990. Instytut Badań nad Twórczością Cypriana Norwida. ISSN 0860-0562 (pol.). 
  8. Z. Lewicki: Historia cywilizacji amerykańskiej. s. 616.
  9. John Brown's Body (ang.). Biblioteka Kongresu. [dostęp 2018-04-24].
  10. John Brown's Body, work by Benét (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2018-04-25].
  11. John Browns Body, by Stephen Vincent Benet (Farrar) (ang.). The Pulitzer Prizes. [dostęp 2018-04-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]