Naramowice

Naramowice

Część miasta
Centrum Naramowic – ul. Naramowicka i Kościół MB Częstochowskiej
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Aglomeracja	poznańska
Miasto	Poznań
Dzielnica	Osiedle Naramowice
W granicach Poznania	1 stycznia 1925 (obszar dworski) 1 stycznia 1951 (wieś)
Wysokość	79 m n.p.m.
Populacja (2010) • liczba ludności	14 655
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Tablice rejestracyjne	PO, PY
SIMC	0970276
Położenie na mapie Mapa Naramowic
52°27′07″N 16°56′52″E

Naramowice – część miasta Poznania i jednocześnie jednostka obszarowa w Systemie Informacji Miejskiej (SIM), położona w północnej części miasta na osiedlu samorządowym Naramowice.

Położenie

Według Systemu Informacji Miejskiej jednostka obszarowa Naramowice znajduje się w granicach:

• od północy i wschodu: torami kolejowymi a następnie rzeką Wartą;
• od południa: ulicą Lechicką do Umultowskiej wyłączając teren Wilczego Młyna;
• od zachodu: ulicą Umultowską ku torom kolejowym.

Graniczy z takimi jednostkami obszarowymi Systemu Informacji Miejskiej jak: Umultowem na północy i północnym wschodzie, Piątkowem na zachodzie (poprzez lasy komunalne Żurawiniec), Winogradami, Wilczym Młynem i Szelągiem na południu oraz poprzez rzekę Wartę z Główną i Karolinem na wschodzie. Teren Naramowic otacza dookoła teren obszaru SIM Osiedle Władysława Łokietka.

Nazwa

Obecna część miasta Poznań o nazwie Naramowice była w średniowieczu osobną wsią leżącą 4 kilometry na północ od Starego Rynku w Poznaniu i w wyniku procesów urbanizacyjnych, podobnie jak inne miejscowości w okolicy, została wchłonięta przez Poznań. Istnieje co najmniej od połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z 1336 z łacińskiego dokumentu gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Naramovicze” odnotowując rycerza wielkopolskiego „Narama de Naramovicze”. W 1388 wieś odnotowano jako „Naramovicze”, a w 1402 „Naramouice”. W 1404 wspomniano w źródłach Erasmusa Naramowskiego noszącego odmiejscowe nazwisko od nazwy wsi. W 1420 miejscowość odnotowano jako „Naramowic”, 1485 „de Naramowice”, 1510 „Naramovicze”, w latach 1622-1624 „Naramowice”. W W XVIII-XIX wieku odnotowano nazwy „Naramowickie Olędry”, a także „Stare i Nowe Olędry Naramowickie”. Około 1760 wymieniono polską nazwę „Naramowickie Olędry” .

Nazwa miejscowa „Naramowice” pochodzi od nazwy osobowej „Naram” z dodanym Sufiksem -owice. Naram było w średniowiecznej Polsce popularnym imieniem rycerskim, które według polskiego slawisty Aleksandra Brücknera wywodziło się od staropolskiego określenia „naremny” – „gwałtowny, olbrzymi” pochodzącego z kolei od prasłowiańskiego „ramen” – „nadzwyczajny, silny, wielki, olbrzymi”

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów w XIX i pierwszej połowie XX wieku pruska administracja zaboru pruskiego używała także zgermanizowanych nazw niemieckich. W latach 1802-1803 odnotowano nazwę w języku polskim „Naramowice” oraz zgermanizowaną „Ałte Naramowicer”. W 1885 odnotowano polskie oraz niemieckie nazwy dwóch wsi: po polsku „Naramowice” i „Naramowickie Olędry”, „Stare Olędry Naramowickie”, „Nowe Olędry Naramowickie”, a po niemiecku „Alt-Naramowitz Hauland” i „Neu-Naramowitz Hauland”. Po traktacie wersalskim kiedy Polska odzyskała niepodległość w 1921 wieś i osiedle nosiło polską nazwę „Naramowice”.

Po wybuchu II wojny światowej w czasie niemieckiej okupacji ziem polskich w 1940 nazistowska administracja III Rzeszy wprowadziła urzędową niemiecką nazwę „Guntershausen”, którą wieś nosiła do 1944

Historia

Pierwotnie miejscowość była związana z Wielkopolską i należała do opola chojnickiego z siedzibą w Chojnicy. Było ono reliktem opola - przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej, które w późniejszym okresie stało się administracyjnym podokręgiem kasztelanii. W 1388 Naramowice zostały odnotowane w granicach tego opola.

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Poświadczają to zapisy o przynależności opolnej oraz odkrycia archeologiczne. Na terenie Naramowic znajduje się kilka stanowisk archeologicznych, w których znaleziono ślady osad i fragmenty naczyń z okresu średniowiecza.

Wraz z rozwojem miasta Poznań Naramowice stały się własnością mieszczan poznańskich z dwóch rodzin Rosmanów i Zetów, którzy od nazwy posiadłości przyjęli odmiejscowe nazwisko Naramowskich. Przez posiadanie dóbr ziemskich we wsi Naramowice mieszczanie ci awansowali do stanu szlacheckiego i stali się przedstawicielami lokalnej polskiej szlachty. W sumariuszu dominikanek (katarzynek) poznańskich znajdują się także wzmianki o Naramowicach, z których wynika, że zakonnice żyjące w XV i XVI wieku przypuszczały, iż niegdyś miejscowość należała do ich zakonu jednak nie znaleziono na to żadnych dowodów.

Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z 1366 i odnotowuje jako świadka Narama z Naramowic. W 1397 odnotowana została Kamerarowa, która była prawdopodobnie matką Erazma Rosmana Naramowskiego. W latach 1403-1444 właścicielem w miejscowości był asesor sądu poznańskiego Erazm Naramowski zwany też Rosmanem lub Rozmanem Naramowskim z Naramowic. W latach 1403-1405 toczył on spór sądowy z Dziersławem z Chyciny o 10 grzywien. W latach 1404-1405 Erazm Naramowski pozwał Piotra Zeberlicha z Piotrowa koło Czempinia w parafii Głuchowo o 100 grzywien. Sąd przysądził Erazmowi 50 grzywien od Macieja Ptaszkowskiego i 50 grzywien od Piotra Zeberlicha zgodnie z posiadanym przez niego dokumentem przysądnym uzyskanym wcześniej przez jego zmarłego ojca. W latach 1408-1411 Erazm reprezentował mieszkańców w różnych sprawach przed sądem miejskim w Poznaniu. Zachował się zapis mówiący o tym, że wójtowa z Buku winna mu była za usługi prawne 18 grzywien groszy praskich. W 1417 Erazm toczył spór z Hektorem kanonikiem z katedry poznańskiej o trzech kmieci oraz o siekierę w sprawie dotyczącej szkód dokonanych na granicy posiadłości. W latach 1417-1418 Erazm Naramowski był w sporze z siostrą Agnieszką, żoną mieszczanina poznańskiego Henryka. W 1417 sąd wyznaczył im termin zawarcia ugody do 25 grudnia tego roku. W 1418 Erazm dowodził przed sądem, że kupił Naramowice za pieniądze po ojcu, a nie za pieniądze po matce, o które go pozwała Agnieszka.

W latach 1467-1497 właścicielem we wsi był syn Jana Naramowskiego oraz wnuk Erazma Naramowskiego dworzanin królewski Jan Naramowski. W latach 1462-1467 sprzedał on Naramowice z zastrzeżeniem prawa odkupu Zetom, którzy od nazwy majątku przyjęli odmiejscowe nazwisko Naramowskich i nazywali się tak jak dotychczasowi posiadacze Naramowic – Naramowscy Rosmanowie. Po sprzedaniu wsi Mikołaj Naramowski syn Jana a wnuk Erazma był dworzaninem króla polskiego Władysława Jagiełły, później króla Czech, a w 1480 nabył młyny podmiejskie koło Kalisza. Swoim dworzaninem nazywał go również król polski Jan Olbracht. Po jego śmierci jego brat Jan Naramowski dworzanin króla Jana Olbrachta robił starania o powrót do Naramowic.

W 1508 nastąpił podział majątku pomiędzy braćmi Naramowskimi - Janem oraz Jerzym Naramowskim w wyniku czego zachował się opis okolicy z początku XVI wieku. Podziału tego dokonał Marcin Pigłowski wyznaczony z urzędu przez starostę generalnego Wielkopolski. Młodszy brat Jerzy otrzymał fortalicjum wraz z fosą w Naramowicach oraz połowę wsi wraz z 3 kmieciami, 4 zagrodnikami, dwoma łanami opuszczonymi, jedną zagrodą opustoszałą, połową miejscowego folwarku i połową opuszczonej wsi Szydłowo wraz z połową sadu (łac. „pomerium”), połową lasu, połową stawów i młynów, połową opuszczonego Lubicza oraz 1/4 Morawska (obecnie Morasko). Starszy brat Jan otrzymał natomiast 10 grzywien w zamian za fortalicjum, dom ojcowski w Naramowicach poza fortalicjum, połowę Naramowic z 4 kmieciami, 2 łany opuszczone, 4 zagrodników, połowę folwarku i opustoszałą wieś Szydłowo z połową sadu, połową lasu, połową stawów i młynów, połowę opuszczonego Lubicza. Wspólnie bracia mieli natomiast posiadać karczmę z karczmarzem oraz stajnie i nową owczarnię, które Jan własnym kosztem wybudował. Jan Naramowski skwitował odbiór 10 grzywien od brata Jerzego za fortalicjum.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 8 łanów oraz od karczmy. W 1509 pobrano podatki od 8 półłanków oraz od karczmy. W 1563 miał miejsce pobór od 7 łanów, od młyna korzecznego stojącego przy rzece oraz od karczmy dorocznej. W 1577 pobór zapłacił Adam Naramowski. W 1580 Naramowscy zapłacili pobór od 7 łanów, 7 zagrodników, 6 komorników, młyna oraz należącej do niego roli młynarskiej.

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W XVIII w. była to już duża wieś z dworem i dwoma młynami. W 1779 wspominano tutaj też browar, karczmę i kuźnię.

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W drugiej połowie XIX wieku na Naramowice składały się: właściwa wieś, a także osady Wilczy Młyn, Różany Młyn i Naramowice Olędry (nieistniejąca dziś wieś olęderska, założona w 1760). Do Poznania włączono najpierw właściwe Naramowice i Wilczy Młyn (1925), a resztę osad w 1940.

Po II wojnie światowej Naramowice rozwijały się przede wszystkim w zakresie rolno-przemysłowym. Funkcjonowało tu duże gospodarstwo ogrodnicze. W jednej z hal tego przedsiębiorstwa otwarto pierwszy w Poznaniu market po roku 1989 – funkcjonował on pod marką Pozperito.

W październiku 1950 r. wyłączono z gminy Piątkowo gromadę Naramowice i włączono ją do Poznania.

Obszar Naramowic w latach 1954–1990 należał do dzielnicy Stare Miasto. W latach 80. XX wieku planowano budowę nowej zajezdni autobusowej u zbiegu ulic Bolka i Rubież.

W 1993 r. utworzono dwie jednostki pomocnicze miasta: Osiedle Poznań-Wilczy Młyn i Osiedle Poznań-Naramowice. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 roku połączono osiedla administracyjne: Naramowice i Wilczy Młyn w jedno Osiedle Naramowice oraz przyłączono do niego tereny nieprzydzielone do żadnych jednostek.

• 
  Północne przedpola Cytadeli, przypuszczalnie Naramowice w czasie walk podczas II wojny światowej w 1945. Zdjęcie Z. Szumowskiego
• 
  Tereny obecnego Piątkowa, Moraska, Umultowa i Naramowic sfotografowane przez satelitę wywiadowczego KH-4A 1023, w dniu 23 sierpnia 1965 roku
• 
  Zdjęcie Fortu V Twierdzy Poznań zrobione przez satelitę wywiadowczego KH-4A 1023, w tym samym dniu
• 
  Zbiornik gazu na Naramowicach w 1993 roku

Architektura

Dzielnica znajduje się w stadium rozwoju budownictwa mieszkaniowego, jest stale rozbudowywana o nowe jednostki (np. Osiedle Przy Rezerwacie, Osiedle Zielona Podkowa, Osiedle Żurawiniec), zwłaszcza w północnej części. Funkcja rolno-przemysłowa praktycznie zanikła. Istnieje część starszej zabudowy jednorodzinnej i porolniczej.

Osią Naramowic jest ulica Naramowicka, mająca swój początek na skrzyżowaniu z ul. Słowiańską. Niegdyś ulica Naramowicka zaczynała się tuż przy Cytadeli. Dziś początkowy odcinek dawnej ulicy Naramowickiej nosi nazwę ul. Przełajowa.

Naramowice są dzielnicą typowo mieszkalną, ale znajdują się tu też firmy, markety i restauracje, a także Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej z 1981. Za kościołem powstało w 2009 neomodernistyczne osiedle mieszkaniowe Małe Naramowice wzorowane na rozwiązaniach holenderskich.

Pamiątką Wielkiego Kryzysu z lat 30. XX wieku jest dawne Osiedle Opieki Społecznej, zbudowane w 1933.

Na posesji u zbiegu ulic Naramowickiej i Bolka stoi międzywojenna słupowa kapliczka z dużym krucyfiksem na szczycie i naczółkiem wykonanym z cegieł. Wewnątrz umieszczona jest niewielka Pietà (wcześniej stała tu figurka Matki Boskiej). Według tradycji parafialnej kapliczka ta była miejscem zbiorowych modlitw o dobrą pogodę dla rolników i obfite plony. Przy Zespole Szkół im. Jadwigi i Władysława Zamoyskich (ul. Rubież 20) stoi słupowa kapliczka maryjna (Matka Boska z Dzieciątkiem na wysokiej kolumnie). Na cokole umieszczona jest tablica z napisem: Królowej Polski za powtórne wskrzeszenie Ojczyzny 1918 i 1945.

• 
  Krańcówka tramwajowa Błażeja
• 
  Osiedle Przy Rezerwacie (2009)
• 
  Osiedle w rejonie ul. Jasna Rola (2009)
• 
  Osiedle Żurawiniec II (2011)
• 
  Osiedle Małe Naramowice (2010)
• 
  Osiedle za Fortem (2010)
• 
  Dom przy ulicy Burgundzkiej wchodzący w skład zabudowy osiedla Opieki Społecznej (2016)
• 
  Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej (2010)
• 
  Kapliczka na rogu ulic Naramowickiej i Bolka (2011)

Przyroda

W zachodniej części Naramowic, na pograniczu z Umultowem, znajduje się rezerwat przyrody Żurawiniec.

Toponimia

Ulice Franciszka Altera i Swarożyca (2010)

Nazwy ulic w obrębie Naramowic pochodzą z kilku grup toponimicznych:

• od imion zaczynających się na literę B – np. Boranta, Burysława, Bolka, Błażeja, Bogusława, Bogumiła, Bożymira, Bronisza, Budzisława
• od nazw ryb – np. Karpia, Sielawy
• od nazwisk generałów dowodzących jednostkami polskiej armii podczas kampanii wrześniowej w 1939 – np. Stanisława Grzmota-Skotnickiego, Edmunda Knolla Kownackiego, Franciszka Kleeberga
• od imion dawnych słowiańskich bóstw – Swarożyca, Kupały, Marzanny, Dziewanny i jednego bałtyjskiego – Perkuna.

Ponadto znajdują się tu pojedyncze ulice, które nie przynależą do żadnej z tych kategorii – Jasna Rola, Dworska, Czarnucha.

Komunikacja

W okresie okupacji niemieckiej kursował na Naramowice z Garbar ciągnik marki Deutz napędzany gazem generatorowym z drewna, ciągnący przyczepę pasażerską. U zbiegu ulic Bolka i Rubież planowano w końcowych latach PRL zbudowanie dużej zajezdni autobusowej. W początku 1988 podjęto nawet w tym zakresie prace dokumentacyjne. Obiekt nigdy nie powstał.

23 kwietnia 2022 roku uruchomiono trasę tramwajową prowadzącą do przystanku krańcowego (bez pętli) przy ul. Błażeja. Ulica Naramowicka została po 23 kwietnia przebudowana wraz z uruchomieniem trasy tramwajowej. Obecnie przez Naramowice przejeżdżają tramwaje linii 3 i 10. Obsługę komunikacyjną dzielnicy zapewniają ponadto dzienne autobusy MPK Poznań tj.: 146, 167, 169, 911 oraz nocne: 214, 218 i 224.

Kultura

W 2019 w pustostanie na terenie historycznego osiedla Opieki Społecznej powstał mikro dom kultury "Lotaryńska 6".

Zobacz też

• Podział administracyjny Poznania
• Wilczy Młyn
• Zbiornik gazu na Naramowicach w Poznaniu
• Szkoła Podstawowa nr 60 w Poznaniu
• Kolej obwodowa w Poznaniu – przebiega przez Naramowice
• Staw Młyński (Naramowice)
• Różany Potok
• Osiedle Różany Potok
• Cmentarz przy ul. Jasna Rola

Bibliografia

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Naramowice”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 235-240.
• Kazimierz Rymut: Nazwy Miejscowe Polski. Historia, Pochodzenie, Zmiany, Tom VII Mą-N, hasło „Stary Dworek”. Kraków: Polska Akademia Nauk Instytut Języka Polskiego, 2007, s. 347-348. ISBN 978-83-88866-46-7.
• Aleksander Brückner: Słownik etymologiczny języka polskiego, hasło „naremny”. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1927, s. 355.
• Franciszek Piekosiński: Rycerstwo polskie wieków średnich, tom II, hasła „Naram-Naramowice”. Kraków: Akademia Umiejętności, Spółka Wydawnicza Polska, 1896, s. 359.
• Poznań – plan miasta i okolic 1:20.000, Wydawnictwo Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2011, ISBN 83-87157-01-5
• WłodzimierzW. Łęcki WłodzimierzW., PiotrP. Maluśkiewicz PiotrP., Poznań od A do Z, Poznań: KAW, 1986, s. 91, ISBN 83-03-01260-6, OCLC 835895412 .

Linki zewnętrzne

• Naramowice, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Naramowice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 906 .
• Granice Osiedla Naramowice. edziennik.poznan.uw.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].