Narodowa Organizacja Radykalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Narodowa Organizacja Radykalna
Lider Andrzej Świetlicki
Data założenia październik 1939
Data rozwiązania styczeń 1940
Ideologia polityczna narodowy radykalizm, kolaboracja

Narodowa Organizacja Radykalna polska narodowo-radykalna organizacja kolaborancka[1][2], przez grupę dawnych członków Ruchu Narodowo-Radykalnego Falanga. Działała trzy miesiące, utworzona w październiku 1939, została rozwiązana w styczniu 1940[3].

NOR grupował polskich polityków i działaczy, którzy zamierzali współpracować z hitlerowskimi władzami okupacyjnymi w celu uzyskania wpływu na politykę okupowanej Polski[4]. Jak pisał historyk Tomasz Szarota, NOR „z jednej strony nawiązywała do programu i ideologii ONR-Falangi, z drugiej zaś stwarzała płaszczyznę działania dla osób starszej generacji, antysemitów i germanofilów”[5]. Liderem ugrupowania był Andrzej Świetlicki, wcześniejszy szef Organizacji Warszawskiej RNR-Falanga.

Działalność[edytuj]

Narodowa Organizacja Radykalna otrzymała od hitlerowskich władz wojskowych dawny lokal Związku Młodej Polski w Alejach Ujazdowskich w Warszawie[6], Andrzejowi Świetlickiemu przydzielono dawne mieszkanie Juliana Tuwima[7]. W marcu 1940 NOR współorganizowała z hitlerowcami serię napadów na domy i sklepy warszawskich Żydów, znaną jako pogrom wielkanocny. Historycy nie są w stanie dziś stwierdzić, czy pogrom ten został zaplanowany przez nazistów, czy też zaakceptowali oni tylko inicjatywę NOR[8]. Współpracę NOR przy dokonaniu pogromu odnotował „Biuletyn Informacyjny” ZWZ z 21 czerwca 1940 roku. NOR powiązana była z takimi organizacjami jak GOJ (Gospodarczo Organizujmy Jedność, antysemicki związek kupców i rzemieślników) i Atak (bojówka NOR, zlikwidowana w 1940 roku). Gospodarczo Organizujmy Jedność odpowiedzialna była za znakowanie sklepów aryjskich symbolem topokrzyża[9] a „Atak” stanowiła paramilitarne skrzydło partii, działające szczególnie aktywnie w czasie pogromu wielkanocnego. W czasie zajść przedstawiciele NOR apelowali do społeczeństwa polskiego o udział w pogromach, wstępowanie do organizacji oraz kolaborację z hitlerowcami przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Organizacja usprawiedliwiała nawet porażkę w kampanii wrześniowej jako winę sanacji i akceptowała utracenie ziem zachodnich, według koncepcji partii straty te zrekompensować miały zyski na wschodzie.

Narodzie Polski! Z winy sanacji Polska poniosła straszliwą klęskę oraz utraciła niepodległość i ziemie zachodnie. Ale nie wszystko jest stracone. Można odbudować wojsko polskie, aby wzięło udział w nieuniknionej wojnie przeciwko komunizmowi sowieckiemu. Zdobyte na wschodzie ziemie przywrócą nam nasze terytoria zagarnięte przez ZSRR, a inne bardziej na wschód, będą rekompensatą za utracone Pomorze, Śląsk, i Poznańskie oraz odszkodowaniem za straty wojenne. Na finansowanie odbudowy Polski i jej nowej armii użyjemy skonfiskowaną własność żydowską. Rodacy! Wstępujcie do NOR! Dajcie nam możność odbudowania ojczyzny i powstania Wielkiej Polski![10]

Poza Świetlickim, działaczami NOR byli też Erazm Samborski, ksiądz Stanisław Trzeciak, Stanisław Brochwicz vel Brohwicz, A. Cerchy, R. Podgórski, Władysław Studnicki, Jerzy Cybichowski. Nieznane pozostają związki NOR i przywódcy RNR-Falanga, Bolesława Piaseckiego. Współpracownik Piaseckiego Włodzimierz Sznarbachowski pisał, że Piasecki zamierzał stworzyć dwie organizacje: jawną, współpracującą z Niemcami NOR oraz podziemną, walczącą z Niemcami, na której czele miał stać [Zygmunt] Przetakiewicz[11]. Sam Przetakiewicz zaprzeczył jednak jakimkolwiek związkom Piaseckiego z NOR.

Organizacja wydawała pisma o tytułach „Odrodzenie” i „Pochodnie”. Postawa Narodowej Organizacji Radykalnej, określanej w prasie podziemnej jako część Ruchu Narodowo-Radykalnego Falanga, opisana została już w 1939 roku. Część podziemia obawiała się że partia może stanowić zalążek nowej partii nazistowskiej. NOR początkowo popierana była przez hitlerowską administrację wojskową i wywiad wojskowy (Abwehrę). Po przejęciu władzy przez cywilną administrację Generalnego Gubernatorstwa i po wydanym przez Hitlera w kwietniu 1940 zakazie współpracy z politycznymi organizacjami w Polsce, NOR została pozbawiona ochrony i współpracy ze strony nazistów. 8 maja 1940 Świetlicki został aresztowany i uwięziony na Pawiaku. 20 czerwca 1940 został rozstrzelany w Palmirach, co zakończyło działalność NOR[12].

Przypisy

  1. Krzysztof Kaczmarski: Studia i szkice z dziejów obozu narodowego. Warszawa: IPN, 2010, s. 62. Cytat: Kolaboracyjna działalność grupy Świetlickiego trwała do wiosny 1940 r., kiedy sprawą NOR zajęło się gestapo.
  2. Antoni Dudek, Grzegorz Pytel: Bolesław Piasecki: próba biografii politycznej. Warszawa: Aneks, 1990, s. 109. Cytat: Taki był finał bodaj najpoważniejszej próby podjęcia kolaboracji z hitlerowskim okupantem.
  3. Helena Boczek, Obóz Narodowy po klęsce wrześniowej. "Mówią Wieki" nr 8, 1965. s. 33
  4. Cyprian Blamires, Paul Jackson World Fascism: A Historical Encyclopedia – Tom 2 – Strona 523
  5. Tomasz Szarota: U progu Zagłady. Zajścia antyżydowskie i pogromy w okupowanej Europie.. Warszawa: Sic!, 2000, s. 108. ISBN 83-86056-74-6.
  6. Żydowski Instytut Historyczny w Polsce Holocaust z perspektywy półwiecza: pięćdziesiąta rocznica powstania w getcie warszawskim : materiały z konferencji zorganizowanej przez Żydowski Instytut Historyczny w dniach 29-31 marca 1993 str. 171
  7. Antoni Dudek, Grzegorz Pytel: Bolesław Piasecki – próba biografii politycznej. Londyn: 1990, s. 122.
  8. Tomasz Szarota: U progu Zagłady. Zajścia antyżydowskie i pogromy w okupowanej Europie.. Warszawa: Sic!, 2000, s. 67. ISBN 83-86056-74-6.
  9. Lechosław Lameński: Stach z Warty. Szukalski i Szczep Rogate Serce. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2007, s. 223. ​ISBN 978-83-7363-554-8​.
  10. Cytat za książką Tomasza Szaroty pt. U progu zagłady: – Strona 54 2000
  11. Antoni Dudek, Grzegorz Pytel: Bolesław Piasecki – próba biografii politycznej.. Londyn: 1990, s. 109.
  12. Antoni Dudek, Grzegorz Pytel: Bolesław Piasecki – próba biografii politycznej.. Londyn: 1990, s. 109.