Narodowa Służba Wywiadowcza (Albania)
| |
| Państwo | |
|---|---|
| Data utworzenia |
2 lipca 1991 |
| Data likwidacji |
1999 |
| Siedziba | |
| Dyrektor | |
| Strona internetowa | |
Narodowa Służba Wywiadowcza (alb. Shërbimi Informativ Kombëtar, znana bardziej pod akronimem ShIK) – albańska agencja wywiadowcza, działająca w latach 1992–1999.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Narodową Służbę Wywiadowczą ShIK powołał do życia parlament albański 2 lipca 1991 (ustawa 7495), w miejsce istniejącej w okresie komunistycznym – Sigurimi[1]. Celem agencji miało być przeciwdziałanie zagrożeniom wewnętrznym o charakterze politycznym i ochrona przedstawicieli nowych władz. Na czele ShIK stanął Irakli Koçollari, którego w czerwcu 1992 zastąpił Bashkim Gazidede[1]. Według szacunków w ShIK służyło w 1996 około 3 tysięcy agentów, określanych w tym czasie jako pretorianie Berishy[2]. Większość funkcjonariuszy ShIK pochodziła z północno-wschodniej części kraju, skąd pochodził ówczesny prezydent Albanii Sali Berisha. W opinii brytyjskiego dziennikarza Christophera Deliso w 1995 ShIK współpracowała z CIA w akcji zatrzymywania i deportowania islamskich radykałów, przebywających w Albanii, w tym pochodzącego z Egiptu Abu Omara[3].
W czasie zamieszek, do których doszło w Albanii wiosną 1997 ShIK miał odegrać decydującą rolę w operacji przywracania porządku na południu kraju. Kilku funkcjonariuszy zginęło w czasie ataku demonstrantów na budynek policji we Wlorze w początkach marca 1997. W dniu 14 marca 1997, kiedy fala anarchii dotarła do Tirany, patrole złożone z funkcjonariuszy ShIK patrolowały dzielnicę rządową[4].
1 kwietnia 1997 nowy premier rządu albańskiego – Bashkim Fino – oświadczył, że działalność ShIK, jako policji politycznej poprzedniego reżimu zostaje zawieszona. Do dymisji podał się dyrektor ShIk Bashkim Gazidede, jak też jego zastępca Bujar Rama. Nowym dyrektorem ShIK został Arben Karkini[1]. Po zwycięstwie partii socjalistycznej w wyborach w lipcu 1997, na czele ShIK stanął Fatos Klosi, który także miał nadzorować restrukturyzację służb, we współpracy z grupą ekspertów z CIA. Klosi był dawnym funkcjonariuszem Sigurimi, odsuniętym ze służby w 1992. Przejęcie przez niego kontroli nad ShIK odbierano w Albanii jako przejaw powrotu do służb dawnych agentów komunistycznych. W 1998 prowadzono śledztwo na temat ukrytych źródeł finansowania ShIK, w okresie rządów Berishy. Jeden z deputowanych Gramoz Pashko sugerował, że znaczna część dochodów służb mogła pochodzić z działalności przestępczej, w tym z przemytu.
Po zakończeniu procesu restrukturyzacji decyzją Sądu Konstytucyjnego Albanii z listopada 1999 Narodowa Służba Wywiadowcza została przemianowana na Państwową Służbę Wywiadowczą (Shërbimi Informativ Shtetëror, ShISh).
Określenie ShIK przyjęto także jako nazwę służb wywiadowczych Kosowa w 1999, dla odróżnienia od albańskiej poprzedniczki używano także określenia K-ShIK (Narodowa Służba Wywiadowcza Kosowa)[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Historia e 10 shefave të Shërbimit Informativ shqiptar [online], 22 maja 2012 [dostęp 2025-10-26].
- ↑ Biljana Vankovska, Håkan Wiberg, Between Past and Future: Civil-military Relations in Post-communist Balkan States, I.B.Tauris, 2002, s.56
- ↑ Ch. Deliso, The coming Balkan caliphate: the threat of radical Islam to Europe and the West, Greenwood Publishing Group, 2007, s.33.
- ↑ Ian Jeffries, Eastern Europe at the Turn of the Twenty-first Century: A Guide to the Economies in Transitions, Routledge 2002, s.88
- ↑ Jana Arsovska: Decoding Albanian Organized Crime: Culture, Politics, and Globalization. Univ of California Press, 2015, s. 52. ISBN 978-0-520-28281-0.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- M.Vickers, J.Pettifier, Albania: From Anarchy to a Balkan Identity, C. Hurst & Co. Publishers, 1997, ISBN 1-85065-290-2.
- Dyskusja w prasie albańskiej na temat działalności ShIK