Nawie
Nawie (majki, mawki, nawki) – w wierzeniach słowiańskich określenie dusz zmarłych.
Niektóre teorie zakładają, że termin Nawia (najprawdopodobniej tożsama z Wyrajem) odnosi się do nazwy zaświatów, choć fakt ten nie został bezpośrednio potwierdzony.
Nawie jako duch, dusza
[edytuj | edytuj kod]Nawie, nawki, czasem zwane również lalkami[1] – w wierzeniach słowiańskich określenie dusz zmarłych. Według niektórych uczonych (m.in. S. Urbańczyka) termin ten był ogólnym określeniem demonów wywodzących się z dusz tragicznie i przedwcześnie zmarłych, zbójców, czarowników, zamordowanych i topielców[2]. Miały być wrogie i nieprzychylne ludziom, zazdroszcząc im życia[2]. To byty złośliwe, które dręczą dusze żywych, aby ulżyć sobie w cierpieniu[3]. W folklorze bułgarskim występuje postać dwunastu nawii, wysysających krew z położnic, natomiast w ruskiej Powieści dorocznej nawie występują jako demoniczna personifikacja zarazy w Połocku w 1092 roku[4]. Według przekazów folklorystycznych objawiały się najczęściej jako ptaki[1].
Witold Vargas uważa, że określenie majki, a także navki, miawki i nauki odnosi się do duszy dziewczynki, która nie zaznała spokoju po śmierci. Według niego w rozumieniu chrześcijańskim może więc chodzić o osobę zmarłą bez chrztu. Wierzenie to jednak prawdpopodobnie jest starsze i w tym konteście może oznaczać bezcielesny byt, który po śmierci oddzielił się od ciała, nie odnajdując drogi, mostu prowadzącego do krainy zmarłych. W słowiańskiej demonologii majki występują jako synonim rusałki. O majkach wspomina się w kontekście krzyku i zabawy, krzyczenia za płotem, co pasuje do dziecięcej natury. Według Vargasa skojarzenie z krzykami może wiązać się z dźwiękami, jakie kotki wydają w czasie rui[3].
Teoria o Nawii jako zaświatach
[edytuj | edytuj kod]Według niektórych teorii nazwa Nawia była również używana na określenie zaświatów, nad którymi władzę miał Weles, odgrodzonych od świata żywych morzem lub rzeką, według niektórych tez położonych głęboko pod ziemią[1]. Według hipotezy opartej na wątkach folkloru ruskiego Weles mieszkał w bagnie położonym w centrum Nawii, gdzie zasiadał na złotym tronie u stóp Drzewa Kosmicznego, dzierżąc miecz[1]. Symbolicznie Nawia miała być wielką zieloną równiną – pastwisko, na które Weles wyprowadza dusze[1]. Wejścia do Nawii miał strzec Żmij[1].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Etymologia nazwy może wywodzić się z hipotetycznego prasłowiańskiego *navь- oznaczającego „trup”, „nieboszczyk”[4], „umarły”[3].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 Andrzej Szyjewski: Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004. ISBN 83-7318-205-5.
- 1 2 Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007. ISBN 978-83-7301-973-7.
- 1 2 3 Witold Vargas, Majki, „Nowa Fantastyka”, 04 (523), kwiecień 2026, s. 2, ISSN 0867-132X (pol.).
- 1 2 Andrzej Kempiński: Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich. Warszawa: Iskry, 2001. ISBN 83-207-1629-2.
