Nazwy miejscowości z członem Zdrój

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zgodnie z polskim ustawodawstwem do nazwy miejscowości, w której granicach administracyjnych znajduje się obszar uzdrowiska, może zostać dodany odpowiednio wyraz „zdrój”, jeżeli podstawą leczenia uzdrowiskowego są wody lecznicze[1].

Warianty pisowni[edytuj]

Zgodnie z urzędowym wykazem[2] nazwy miejscowości z członem "Zdrój" powinno się pisać z łącznikiem (z wyjątkami typu Mały Zdrój, Biały Zdrój itp.).

Urzędowe nazwy miejscowości ustala Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Wszystkie zmiany nazw są publikowane co roku w Dzienniku Ustaw[3]. Przyjmuje się, że różnica w nazwie między łącznikiem a spacją jest istotna, choć zasada ta nie jest wcale oczywista. Aleksandra Cieślikowa, przewodnicząca Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych w latach 2003-2008, pisała, że „wszystkie zmiany dotyczące formy nazwy (nawet łącznika) muszą być ogłaszane w odpowiednich rozporządzeniach”[4].

W użyciu była również pisownia nazw miejscowości z członem "Zdrój" ze spacją zamiast łącznika, w szczególności została ona zastosowana w nazwach polskich statków handlowych (MS Busko Zdrój, MS Kudowa Zdrój i kilku innych). Niektórzy językoznawcy tę właśnie pisownię uważali za poprawną. W konsekwencji była ona stosowana nie tylko przez samych mieszkańców, ale i przez niektóre władze lokalne. W konsekwencji uchwały Rady Języka Polskiego nr 11 z 2004 r. rozbieżności te zostały w zasadzie zlikwidowane.

W języku potocznym człon Zdrój jest bardzo często opuszczany.

Historia problemu[edytuj]

W 1924 r. Śląska Rada Wojewódzka utworzyła gminę (wieś) Jastrzębie Zdrój (Jastrzębie-Zdrój)[a][5]. W 1930 r. Minister Spraw Wewnętrznych ustalił nazwę gminy (wsi) Łomnica Zdrój[6]. W 1932 r. Sejm Śląski ustalił gminy na Goczałkowice Zdrój[7]. Pisownia z dywizem i członem Zdrój była dodawana do nazw miejscowości lub części miejscowości, co potwierdza Mapa Szczegółowa Polski z 1936 r. dla wsi Łomnica-Zdrój[8] oraz osady Żegiestów-Zdrój[9]. W 1937 r. Minister Spraw Wewnętrznych ustalił nazwę miasta Busko-Zdrój[10].

W 1946 r. Komisja Ustalania Nazw Miejscowości, ustalająca polskie nazewnictwo na Ziemiach Odzyskanych, wprowadziła następujacą pisownię: Cieplice Śląskie Zdrój, Czerniawa Zdrój, Długopole Zdrój, Duszniki Zdrój, Jedlina Zdrój, Jerzmanice Zdrój, Kudowa Zdrój, Lądek Zdrój, Polanica Zdrój, Połczyn Zdrój, Przerzeczyn Zdrój, Świeradów Zdrój[b], Szczawno Zdrój[11], Trzcińsko Zdrój[12], w 1947 r. dodano Elbląg Zdrój (English Brunnen)[13].

Zasady te zostały powtórzone w Zasadach pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym autorstwa S. Jodłowskiego i W. Taszyckiego[potrzebny przypis]. Zasady te w niezmienionej formie wydawane były do końca lat 90. i w powszechnej opinii uchodziły za obowiązujące[potrzebny przypis].

W 1966 r. weszła w życie ustawa o uzdrowiskach i leczeniu uzdrowiskowym, stwierdzająca, że tylko miejscowości urzędowo uznane za uzdrowiska mogą posiadać w swojej nazwie człon zdrój. Na mocy tej ustawy w 1967 r. opublikowano urzędowy spis miejscowości uzdrowiskowych, w którym znalazło się 36 miejscowości[14]. Z tych 36 miejscowości 16 w swojej nazwie miało człon zdrój. Nazwy tych miejscowości w spisie zapisano z łącznikiem, w ten sposób urzędowo ustalono zapis następujących miejscowości: Busko-Zdrój, Cieplice Śląskie-Zdrój, Długopole-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Goczałkowice-Zdrój, Iwonicz-Zdrój, Jastrzębie-Zdrój, Jedlina-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Lądek-Zdrój, Polanica-Zdrój, Połczyn-Zdrój, Rymanów-Zdrój, Szczawnica-Zdrój, Świeradów-Zdrój, Wieniec-Zdrój. Tak więc od 1967 roku nazwy z członem zdrój należy pisać z dywizem.[potrzebny przypis]

W 1980 r. Minister Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska wydał zarządzenie o sporządzeniu „Wykazu urzędowych nazw miejscowości w Polsce”[15] – sporządziła go Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Został opublikowany w 3 tomach w latach 1980–82. Wykaz ten ustalił wszystkie miejscowości w Polsce oraz potwierdził urzędową pisownię nazw z dywizem[16][17][18].

W 2004 r. Rada Języka Polskiego ostatecznie wyjaśniła rozbieżności pojawiające się pomiędzy zapisem urzędowym nazw a tym spotykanym w niektórych słownikach na korzyść zapisu urzędowego (czyli z dywizem) stwierdzając jednocześnie, że zapis ten jest i był zgodny z normami języka polskiego (sprzeczny z tymi normami był zapis bez dywizu)[19].

W 2013 r. Minister Administracji i Cyfryzacji ustalił nowy Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części, który ponownie potwierdził nazwy z dywizem[2].

Odmiana nazw z członem Zdrój[edytuj]

W nazwach dwuczłonowych odmieniają się oba człony, dlatego należy odmieniać zarówno nazwę jak i określenie Zdrój[20]:

Quote-alpha.png
park w Polanicy-Zdroju, pociąg do Buska-Zdroju, kartka związana z Kudową-Zdrojem, pozdrowienia z Cieplic-Zdroju; błędnie: w Polanicy-Zdrój, z Kudową-Zdrój, do Buska-Zdrój, z Cieplic-Zdrój

Podobnie jak ma to miejsce w przypadku pisowni z łącznikiem, brak odmiany predykatu Zdrój jest często spotykanym błędem nawet wśród samorządowców i dziennikarzy[21].

Nazwy miejscowości z członem Zdrój[edytuj]

Pisane z łącznikiem[edytuj]

Obecna nazwa Status uzdrowiska Rodzaj miejscowości Okoliczności dodania członu Zdrój Komentarz
Bolków-Zdrój nie przysiółek wsi Stare Rochowice nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11] nie miał statusu uzdrowiska, lecz w latach 1971–2005 był określony jako "obszar, który posiada warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego lub eksploatacji naturalnych zasobów leczniczych"
Busko-Zdrój tak miasto zmiana nazwy w 1937 r. z Busko[10]
Cieplice Śląskie-Zdrój tak część miasta Jelenia Góra nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11] w latach 1935–1976 osobne miasto, także w roku ustalania polskiej nazwy
Czerniawa-Zdrój tak część miasta Świeradów-Zdrój nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11] do 1972 osobna miejscowość, także w roku ustalania polskiej nazwy
Długopole-Zdrój tak wieś nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Duszniki-Zdrój tak miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Goczałkowice-Zdrój tak wieś zmiana nazwy gminy w 1932 r. z Goczałkowice Dolne[7]
Horyniec-Zdrój tak wieś zmiana nazwy w 1998 r. z Horyniec[22]
Iwonicz-Zdrój tak miasto zmiana nazwy z Iwonicz
Jastrzębie-Zdrój nie miasto utworzenie gminy (wsi) Jastrzębie-Zdrój z obszaru dworskiego Jastrzębie Dolne w 1924 r.[5] utracony status uzdrowiska w 2007 r.[23]
Jedlina-Zdrój tak miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Jerzmanice-Zdrój nie wieś nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11] po 1945 r. nie miała statusu uzdrowiska w Polsce
Krynica-Zdrój tak miasto zmiana nazwy w 2002 r. z Krynica[24], (pot. Krynica Górska)
Kudowa-Zdrój tak miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Lądek-Zdrój tak miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Łomnica-Zdrój nie wieś zmiana nazwy gminy w 1930 r. z Łomnica[6] utracony status uzdrowiska przed 1967 r.
Opolno-Zdrój nie wieś nazwa z członem Zdrój ustalona w 1947 r.[25] po 1945 r. nie miała statusu uzdrowiska w Polsce
Piwniczna-Zdrój tak miasto zmiana nazwy w 1998 r. z Piwniczna[22]
Polanica-Zdrój tak miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Połczyn-Zdrój tak miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Przerzeczyn-Zdrój tak wieś nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Rabka-Zdrój tak miasto zmiana nazwy w 2000 r. z Rabka[26]
Rymanów-Zdrój tak wieś ustalenie nazwy nowej miejscowości, pod miastem Rymanów
Solec-Zdrój tak wieś zmiana nazwy w 1974 r. z Solec[27]
Szczawno-Zdrój tak miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Świeradów-Zdrój tak miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[11]
Trzcińsko-Zdrój nie miasto nazwa z członem Zdrój ustalona w 1946 r.[12] po 1945 r. nie miała statusu uzdrowiska w Polsce
Wieniec-Zdrój tak osada ustalenie nazwy nowej miejscowości, w pobliżu wsi Wieniec
Wysowa-Zdrój tak wieś zmiana nazwy w 2003 r. z Wysowa[28]
Żegiestów-Zdrój tak osada, część wsi Żegiestów ustalenie nazwy nowej miejscowości, jako części wsi Żegiestów

Nazwy potoczne[edytuj]

Pisane bez łącznika[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Rozporządzenie tworzące zawiera dwie pisownie: Jastrzębie Zdrój w §1. pkt 81., a w §2. Jastrzębie–Zdrój
  2. w 1946 r. Swieradów Zdrój → błąd druku poprawiony w późniejszym sprostowaniu

Przypisy

  1. Art. 45 ust. 1 Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach (Dz.U. z 2017 r. poz. 1056)
  2. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. Nr 0, poz. 200)
  3. ISAP: Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. Internetowy System Aktów Prawnych, 2016. [dostęp 2016-12-27].
  4. Cieślikowa 2005 ↓.
  5. a b §1. pkt 81. Rozporządzenie Śląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 3 czerwca 1924 r. w sprawie zniesienia obszarów dworskich w powiecie Rybnickim (Dziennik Ustaw Śląskich z 1924 r. Nr 17 poz. 68)
  6. a b Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 maja 1930 r. w przedmiocie zmiany nazwy gminy Łomnica, w powiecie nowosądeckim, województwie krakowskim (M.P. z 1930 r. Nr 115, poz. 168)
  7. a b Ustawa Sejmu Śląskiego z dnia 24 lutego 1932 roku w sprawie zmiany nazwy gminy „Goczałkowice Dolne” na „Goczałkowice Zdrój”. (Dziennik Ustaw Śląskich z 1932 r. Nr 4 poz. 7)
  8. Pas 51-Słup 31-C Piwniczna. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1936, seria: Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000.
  9. Pas 51-Słup 31-F Żegiestów. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1936, seria: Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000.
  10. a b Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104)
  11. a b c d e f g h i j k l m n o Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85)
  12. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262, s. 7)
  13. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1947 r. Nr 37, poz. 297)
  14. Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25 lipca 1967 r. w sprawie wykazu miejscowości uznanych za uzdrowiska (M.P. z 1967 r. Nr 45, poz. 228)
  15. Zarządzenie nr 15 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 10 lipca 1980 roku w sprawie ustalenia wykazu miejscowości w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.Urz. MAGTiOŚ Nr 4 poz. 9)
  16. Ministerstwo Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, Główny Urząd Statystyczny: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. T. 1, A-J. Warszawa: Wydawnictwa Akcydensowe, 1980.
  17. Ministerstwo Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, Główny Urząd Statystyczny: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. T. 2, K-P. Warszawa: Wydawnictwa Akcydensowe, 1981.
  18. Ministerstwo Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, Główny Urząd Statystyczny: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. T. 3, P-Ż. Warszawa: Wydawnictwa Akcydensowe, 1982.
  19. Zych 2005 ↓.
  20. IJPUŚ 2008 ↓.
  21. Grzybowski 2013 ↓.
  22. a b Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 stycznia 1998 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw miejscowości (Dz.U. z 1998 r. Nr 11, poz. 41)
  23. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 października 2007 r. w sprawie pozbawienia statusu uzdrowiska miasta Jastrzębie-Zdrój (Dz.U. z 2007 r. Nr 201, poz. 1448)
  24. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości (Dz.U. z 2001 r. Nr 153, poz. 1772)
  25. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (M.P. z 1947 r. Nr 124, poz. 778, s. 6)
  26. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw oraz rodzaju niektórych miejscowości (Dz.U. z 1999 r. Nr 112, poz. 1321)
  27. Zarządzenie nr 50 Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 maja 1974 r. w sprawie zmiany i ustalenia nazw niektórych miejscowości i obiektów fizjograficznych (M.P. z 1974 r. Nr 22, poz. 130)
  28. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości (Dz.U. z 2003 r. Nr 229, poz. 2288)

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]