Nazwy miejscowości z członem Zdrój

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zgodnie z polskim ustawodawstwem do nazwy miejscowości, w której granicach administracyjnych znajduje się obszar uzdrowiska, może zostać dodany odpowiednio wyraz „zdrój”, jeżeli podstawą leczenia uzdrowiskowego są wody lecznicze (Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach, Art. 45 ust. 1[1]).

Warianty pisowni[edytuj]

Zgodnie z urzędowym wykazem[2] nazwy miejscowości z członem "Zdrój" powinno się pisać z łącznikiem (z wyjątkami typu Mały Zdrój, Biały Zdrój itp.).

Urzędowe nazwy miejscowości ustala Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Ustalenia są publikowane co roku w Dzienniku Ustaw[3], a okresowo są publikowane wykazy zbiorcze[2]. Przyjmuje się, że różnica w nazwie między łącznikiem a spacją jest istotna, choć zasada ta nie jest wcale oczywista. Aleksandra Cieślikowa, przewodnicząca Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych w latach 2003-2008, pisała, że „wszystkie zmiany dotyczące formy nazwy (nawet łącznika) muszą być ogłaszane w odpowiednich rozporządzeniach”[4].

W użyciu była również pisownia nazw miejscowości z członem "Zdrój" ze spacją zamiast łącznika, w szczególności została ona zastosowana w nazwach polskich statków handlowych (MS Busko Zdrój, MS Kudowa Zdrój i kilku innych). Niektórzy językoznawcy tę właśnie pisownię uważali za poprawną. W konsekwencji była ona stosowana nie tylko przez samych mieszkańców, ale i przez niektóre władze lokalne. W konsekwencji uchwały Rady Języka Polskiego nr 11 z 2004 r. rozbieżności te zostały w zasadzie zlikwidowane.

W języku potocznym człon Zdrój jest bardzo często opuszczany.

Historia problemu[edytuj]


W 1946 r. Komisja Ustalania Nazw Miejscowości, ustalająca polskie nazewnictwo na Ziemiach Odzyskanych, wprowadziła następujacą pisownię: Cieplice Śląskie Zdrój, Czerniawa Zdrój, Długopole Zdrój, Duszniki Zdrój, Jedlina Zdrój, Jerzmanice Zdrój, Kudowa Zdrój, Lądek Zdrój, Polanica Zdrój, Połczyn Zdrój, Przerzeczyn Zdrój, Swieradów Zdrój (błąd druku poprawiony w późniejszym sprostowaniu, chodziło o Świeradów Zdrój), Szczawno Zdrój[5], Trzcińsko Zdrój[6], w 1947 r. dodano Elbląg Zdrój (English Brunnen)[7].

W 1947 r. zasadę tę rozszerzono na miejscowości leżące poza ziemiami odzyskanymi[potrzebny przypis].

Zasady te zostały powtórzone w Zasadach pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym autorstwa S. Jodłowskiego i W. Taszyckiego[potrzebny przypis]. Zasady te w niezmienionej formie wydawane były do końca lat 90. i w powszechnej opinii uchodziły za obowiązujące[potrzebny przypis].

W 1966 roku weszła w życie ustawa o uzdrowiskach i leczeniu uzdrowiskowym, stwierdzająca, że tylko miejscowości urzędowo uznane za uzdrowiska mogą posiadać w swojej nazwie człon zdrój. Na mocy tej ustawy w 1967 roku opublikowano urzędowy spis miejscowości uzdrowiskowych, w którym znalazło się 36 miejscowości[8]. Z tych 36 miejscowości 16 w swojej nazwie miało człon zdrój. Nazwy tych miejscowości w spisie zapisano z łącznikiem, w ten sposób urzędowo ustalono zapis następujących miejscowości: Busko-Zdrój, Cieplice Śląskie-Zdrój, Długopole-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Goczałkowice-Zdrój, Iwonicz-Zdrój, Jastrzębie-Zdrój, Jedlina-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Lądek-Zdrój, Polanica-Zdrój, Połczyn-Zdrój, Rymanów-Zdrój, Szczawnica-Zdrój, Świeradów-Zdrój, Wieniec-Zdrój. Tak więc od 1967 roku nazwy z członem zdrój należy pisać z dywizem.

Ustalenia z 1967 roku potwierdziła Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, która w latach 1980-82 opublikowała urzędowy wykaz nazw wszystkich miejscowości w Polsce.

W 2004 roku Rada Języka Polskiego ostatecznie wyjaśnia rozbieżności pojawiające się pomiędzy zapisem urzędowym nazw a tym spotykanym w niektórych słownikach na korzyść zapisu urzędowego (czyli z dywizem) stwierdzając jednocześnie, że zapis ten jest i był zgodny z normami języka polskiego (sprzeczny z tymi normami był zapis bez dywizu)[9].

Odmiana nazw z członem Zdrój[edytuj]

W nazwach dwuczłonowych odmieniają się oba człony, dlatego należy odmieniać zarówno nazwę jak i określenie Zdrój[10]:

Quote-alpha.png
park w Polanicy-Zdroju, pociąg do Buska-Zdroju, kartka związana z Kudową-Zdrojem, pozdrowienia z Cieplic-Zdroju; błędnie: w Polanicy-Zdrój, z Kudową-Zdrój, do Buska-Zdrój, z Cieplic-Zdrój

Podobnie jak ma to miejsce w przypadku pisowni z łącznikiem, brak odmiany predykatu Zdrój jest często spotykanym błędem nawet wśród samorządowców i dziennikarzy[11].

Nazwy miejscowości z członem Zdrój[edytuj]

Pisane z łącznikiem[edytuj]

Pisane bez łącznika[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Aleksandra Cieślikowa. O użyciu łącznika w nazwach miejscowych. „Język Polski”. LXXXIII (2), s. 239-240, 2005. ISSN 0021-6941 (pol.). 

Henryk Grzybowski. Zagadka nazwy Altheide/Polanica. „Ziemia Kłodzka”. 2013 (231), s. 16-17, paźdz. 2013. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka, OKiS Wrocław. ISSN 1234-9208. OCLC 499751393 (pol.). 

IJPUŚ: Jak jest poprawnie: zawody odbywają się w Polanicy Zdrój czy w Polanicy Zdroju?. Poradnia językowa Instytutu Języka Polskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, 2008-07-30. [dostęp 2016-12-24].

ISAP: Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. Internetowy System Aktów Prawnych, 2016. [dostęp 2016-12-27].

KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce (1980-82). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, 2016. [dostęp 2016-12-27].

KSNG: Urzędowe nazwy miejscowości (2012, 2015). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, 2016. [dostęp 2016-12-27].

Maciej Zych. Zasady użycia łącznika w polskich nazwach miejscowości. „Polski Przegląd Kartograficzny”. T. 37, nr 2, s. 115-118, 2005. Polskie Towarzystwo Geograficzne. Oddział Kartograficzny. ISSN 0324-8321 (pol.). 

Linki zewnętrzne[edytuj]