Neit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy mitologii egipskiej. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Posążek bogini z okresu saickiego

Neit (Neith, Net) – w mitologii egipskiej bogini matka, pierwotnie dolnoegipskie lokalne bóstwo miasta Sais.

Geneza i rozwój kultu[edytuj | edytuj kod]

Jej imię oznaczało Straszliwa lub Groźna; w Delcie była pradawnym bóstwem miejscowym (być może pochodzenia libijskiego, na co wskazywałyby jej główne atrybuty). Powstanie jej kultu wywodzone jest od fetysza złożonego z dwóch skrzyżowanych strzał i tarczy, który następnie przyjął postać wojowniczej bogini i opiekunki domostwa, wyobrażanej jako kobieta z łukiem i strzałami. W okresie predynastycznym była boginią Delty, w okresie archaicznym stała się bóstwem opiekuńczym królowych. W epoce Starego Państwa miała ośrodki kultu w całym Egipcie (m.in. w Esna, Abydos, Memfis). W sztuce przedstawiana była jako kobieta w czerwonej koronie Dolnego Egiptu, dzierżąca łuk i strzały. Największe znaczenie i szczególną popularność osiągnęła w czasach rządów XXVI dynastii (tzw. saickiej), kiedy na kilkadziesiąt lat zyskała rangę bogini państwowej. Przez Greków i w okresie hellenistycznym utożsamiana była z Ateną ze względu na wojenne atrybuty i związek z rzemiosłami.

W mitologii[edytuj | edytuj kod]

W mitologii egipskiej uważano ją za matkę boga-krokodyla Sobka oraz bogini Tefnut; miała też stworzyć kosmicznego węża Apepa. Z czasem zaczęto ją określać jako praboginię – matkę wszystkich bogów (zwłaszcza Re) i nadawano jej postać niebiańskiej krowy Mehetueret, której swe powstanie zawdzięczało niebo jeszcze przed początkami wszelkiego życia. Wraz z Chnumem, z którym w Esna należała do miejscowej triady bogów, miała kształtować istoty ludzkie na kole garncarskim. W mitach cyklu ozyriackiego występuje już w Tekstach Piramid, zawsze jako wierna stronniczka Ozyrysa i Horusa.

n
t
R25 B1
Neit w hieroglifach

Według mitów miała ludzi nauczyć sztuki tkackiej. Stała się także opiekunką zmarłych, przedstawiana np. w scenach obdarzania ich jadłem i piciem po przybyciu w zaświaty. Chroniła ich tam przed demonami, a ich ciała przed zniszczeniem jako wynalazczyni bandaży dla mumii. Z Izydą, Neftydą i Selkit pełniła też rolę strażniczki wnętrzności zmarłych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Guy Rachet: Słownik cywilizacji egipskiej. Katowice: Książnica, 1995, s. 237
  • Bogowie, demony, herosi. Leksykon. Kraków: Znak, 1997, s. 281-282
  • Jadwiga Lipińska, Marek Marciniak: Mitologia starożytnego Egiptu. Warszawa: WAiF, 1986, s. 200
  • Mitologia Egiptu i starożytnego Wschodu. Minikompendium. Warszawa: RTW, 2004, s. 141