Neit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy mitologii egipskiej. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Brązowa statuetka Neit z Epoki Późnej (Muzeum Luwru)

Neit (Neith, Net) – w mitologii egipskiej bogini matka, pierwotnie dolnoegipskie lokalne bóstwo miasta Sais[1].

Geneza i rozwój kultu[edytuj | edytuj kod]

Jej imię oznaczało Straszliwa lub Groźna[2][3]; w Delcie była pradawnym bóstwem miejscowym (być może pochodzenia libijskiego, na co wskazywałyby jej główne atrybuty)[2][4][5]. Powstanie jej kultu wywodzone jest od fetysza złożonego z dwóch skrzyżowanych strzał i tarczy[2][6], który następnie przyjął postać wojowniczej bogini i opiekunki domostwa, wyobrażanej jako kobieta z łukiem i strzałami[1]. W okresie predynastycznym była boginią Delty, po zjednoczeniu kult jej upowszechnił się również w Górnym Egipcie[5][6]. W okresie archaicznym stała się bóstwem opiekuńczym królowych[2]. W epoce Starego Państwa miała ośrodki kultu w całym Egipcie (m.in. w Esna, Abydos, Memfis)[2].

W sztuce przedstawiana była jako dzierżąca łuk i strzały kobieta w czerwonej koronie Dolnego Egiptu[2][5]. Największe znaczenie i szczególną popularność osiągnęła w czasach rządów XXVI dynastii (tzw. saickiej)[2], kiedy na kilkadziesiąt lat zyskała rangę bogini państwowej[7][5]. Przez Greków i w okresie hellenistycznym utożsamiana była z Ateną ze względu na wojenne atrybuty i związek z rzemiosłami[5][8][2].

W mitologii[edytuj | edytuj kod]

W mitologii egipskiej uważano ją za matkę boga-krokodyla Sobka oraz bogini Tefnut; miała też stworzyć kosmicznego węża Apepa[1]. Z czasem zaczęto ją określać jako praboginię – matkę wszystkich bogów (zwłaszcza Re)[3] i nadawano jej postać niebiańskiej krowy Mehetueret, której swe powstanie zawdzięczało niebo jeszcze przed początkami wszelkiego życia[1]. Wraz z Chnumem, z którym w Esna należała do miejscowej triady bogów[5], miała kształtować istoty ludzkie na kole garncarskim[8]. W mitach cyklu ozyriackiego występuje już w Tekstach Piramid, zawsze jako wierna stronniczka Ozyrysa i Horusa[8].

n
t
R25B1
Neit w hieroglifach

Według mitów miała ludzi nauczyć sztuki tkackiej[5]. Stała się także opiekunką zmarłych, przedstawiana np. w scenach obdarzania ich jadłem i piciem po przybyciu w zaświaty[1]. Chroniła ich tam przed demonami, a ich ciała przed zniszczeniem jako wynalazczyni bandaży dla mumii[3]. Z Izydą, Neftydą i Selkit pełniła też rolę strażniczki wnętrzności zmarłych[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Guy Rachet: Słownik cywilizacji egipskiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2001. ISBN 83-7132-592-4.
  • Bogowie, demony, herosi. Leksykon. Kraków: Instytut Wydawniczy „Znak”, 1995. ISBN 83-7006-597-X.
  • Jadwiga Lipińska, Marek Marciniak: Mitologia starożytnego Egiptu. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1986.
  • Mitologia Egiptu i starożytnego Wschodu. Minikompendium. Warszawa: Wydawnictwo RTW, 2004. ISBN 83-89200-33-3.
  • Jaroslav Černý: Religia starożytnych Egipcjan. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974.