Nestor Machno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nestor Iwanowycz Machno
Не́стор Іва́нович Махно́
Ojciec Machno
Ilustracja
dowódca armii
Data i miejsce urodzenia 26 października/7 listopada (w zależności od kalendarza) 1888
Hulajpołe
Data i miejsce śmierci 6 lipca 1934
Paryż
Przebieg służby
Lata służby 1918-1921
Siły zbrojne Red Army Star 1918.png Armia Czerwona
RPAU flag.svg Rewolucyjna Armia Powstańcza Ukrainy
Jednostki I Brygada 1 Zadnieprowskiej Ukraińskiej Dywizji Radzieckiej
Stanowiska Dowódca brygady czerwonych
Dowódca anarchistycznej Rewolucyjnej Armii Powstańczej Ukrainy
Główne wojny i bitwy Wojna domowa w Rosji
Wojna ukraińsko-radziecka
Późniejsza praca robotnik na emigracji
Odznaczenia
Order Czerwonego Sztandaru[1]

Nestor Iwanowycz Machno, ukr. Не́стор Іва́нович Махно́ (zwany Батько Махно - Ojciec Machno), ur. 26 października 1888[2] w Hulajpolu na Ukrainie, zm. 6 lipca 1934 w Paryżu) – ukraiński anarchista i rewolucjonista.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego rodzice Iwan Rodionowicz i Eudokia Matwiejewna byli chłopami wyzwolonymi edyktem carskim w 1863 r. Ukończył szkołę cerkiewno-parafialną, a następnie szkołę nauczycielską. Brał udział w rewolucji 1905 roku jako członek anarchokomunistycznej grupy. Był też członkiem Związku Biednych Chłopów. Aresztowany, osadzony w więzieniu „Butyrki” w Moskwie. W 1909 za zabójstwo naczelnika policji skazany na karę śmierci, zamienioną na 10 lat katorgi. Odbywając karę przystąpił do anarchistów.

Zwolniony z więzienia w czasie rewolucji lutowej 1917 powrócił do Hulajpola i tam utworzył oddział zbrojny. Oddział walczył z okupacyjną armią austro-węgierską i niemiecką, jak również z oddziałami podlegającymi Hetmanatowi. Oddział zyskał wielką popularność wśród miejscowego chłopstwa. Żołnierze Machny wyróżniali się odwagą, ale i okrucieństwem. W latach 1919–1920 walczył z oddziałami Białej Gwardii i oddziałami Petlury, później był przywódcą anarchizującej Rewolucyjnej Powstańczej Armii Ukrainy (machnowców). RPAU(m) na przemian współpracowała z bolszewikami i walczyła z nimi. Machno trzy razy zawierał przymierze z władzami sowieckimi, po czym były one zrywane i prowadzono walki. Po wspólnym zwycięstwie nad wojskami białych, bolszewicy rozbili machnowców i zlikwidowali ich anarchistyczną republikę w Hulajpolu.

Machno przedostał się z grupą towarzyszy broni do Rumunii 28 sierpnia 1921 r, a następnie do Polski, gdzie zostali internowani w obozie w Strzałkowie. Za kontakty z poselstwem sowieckim w Warszawie został uwięziony w więzieniu mokotowskim, został jednak uniewinniony przez sąd. Sąd zezwolił również zamieszkać mu poza terenem obozu w Strzałkowie. Machno zamieszkał wówczas w Toruniu[3] w 1922, po czym przeniósł się do Gdańska, gdzie leczył się w szpitalu. W 1923 przedostał się do Paryża, gdzie pracował jako szewc, dekorator w studiu filmowym i robotnik w drukarni. Zmarł 6 lipca 1934, został pochowany na cmentarzu Père-Lachaise.

W 2006 r. został nakręcony 12-odcinkowy film biograficzny pt. Diewiat' żyzniej Niestora Machno (Девять жизней Нестора Махно) w reż. Nikołaja Kaptana. W filmie w roli głównej wystąpił Paweł Derewianko.

Kwestia odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Według Galiny Kuzmenko (żona Nestora Machno) i Wiktora Jalańskiego (ich prawnuk) Nestor Machno otrzymał radziecki Order Czerwonego Sztandaru, co potwierdza jedno ze zdjęć anarchistycznego dowódcy (aczkolwiek słabej rozdzielczości). Informacja ta nie ma jednak potwierdzenia w dokumentach[4]. Istnieją więc dwie teorie odnoście kwestii odznaczenia:

  • Nestor Machno został odznaczony orderem, jednak fakt ten nie został odnotowany[5]
  • widniejące na zdjęciu odznaczenia "czarnego atamana" to tak naprawdę odznaka czerwonego dowódcy (bardzo podobna do Orderu Czerwonego Sztandaru) a sam Machno nigdy nie otrzymał tego orderu

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • D. Wierzchoś, List Nestora Machny do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej, „Przegląd Wschodni”, T. X, Zeszyt 3(39).
  • D. Wierzchoś, Nestor Machno i jego kontakty z Polakami i Polską, [w:] Studia z dziejów polskiego anarchizmu', Szczecin 2011.
  • M. Przyborowski, D. Wierzchoś, Machno w Polsce, Poznań 2012.
  • Aleksander Kolańczuk: Generałowie ukraińscy w Polsce. Emigranci polityczni w latach 1920–1939. Słownik biograficzny. Przemyśl: 2009. ISBN 978-83-60374-11-5.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. prawdopodobnie
  2. Taka data figuruje w księgach metrykalnych cerkwi w Huliajpolu, które znajdują się w Państwowym Archiwum Zaporoskiego Obwodu. W. Werstiuk, Machnowszsczyna, Kyiv 1991, s. 19; W. Wołkowyński, Nestor Machno. Lehendy i realnist, Kyiv 1994.
  3. Zbigniew Karpus, Rosjanie i Ukraińcy na Pomorzu w latach 1920-1939, [w:] Mniejszości narodowe i wyznaniowe na Pomorzu w XIX i XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 1998, s. 107-108.
  4. ЦГАСА, ф.54, оп.3, д.1, л.136 (опуб. «Вопросы истории», № 9-1963, с.198.)
  5. Ермаков В., Аптекарь П. А был ли орден? // Родина.-1994.-№ 10.-С. 40.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]