Neuengamme (KL)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wagon na dzisiejszej ekspozycji
Pozostałości fundamentów

Konzentrationslager Neuengamme, Arbeitslager Neuengammeniemiecki obóz koncentracyjny założony w grudniu 1938, w Hamburgu, w Niemczech. Funkcjonował do maja 1945.

Historia obozu[edytuj]

W grudniu 1938 SS przeniosła stuosobowe komando zewnętrzne z KL Sachsenhausen do pustej cegielni w hamburskiej dzielnicy Neuengamme. W pierwszym okresie obóz funkcjonował jako Arbeitslager podległy KL Sachsenhausen, lecz już wczesnym latem 1940 stał się obozem niezależnym. Zajmował powierzchnię 213 000 m².

Praca w obozie polegała na produkcji cegieł i dachówek. W tym celu więźniowie zostali zmuszeni do wykopania kanału ułatwiającego transport materiałów.

Szybko wokół tego obozu rozrosły się podobozy i komanda zewnętrzne, których liczba zbliżyła się do stu. Począwszy od 1942, na niewolniczej pracy więźniów opierała się część produkcji zbrojeniowej. W 1944 fenomen ten rozwinął się na skalę masową.

Na terenie tego obozu przeprowadzono pierwsze doświadczenia z gazem Cyklon B, który później był używany – głównie w Auschwitz – do masowych eksterminacji w ramach polityki zagłady Żydów.

W obozie prowadzono także doświadczenia pseudomedyczne nad chorobami zakaźnymi. Badania te prowadził m.in. dr SS Kurt Heissmeyer na żydowskich dzieciach poniżej dwunastego roku życia. Dzieci te wymordowano na kilka dni przed końcem wojny i wyzwoleniem obozu.

Latem 1944 do obozu trafiła duża liczba więźniarek z KL Auschwitz, zostały one rozesłane do wielu podobozów w północnych Niemczech.

Wiosną 1945 część obozu została przekazana do dyspozycji Szwedzkiego Czerwonego Krzyża. W ramach akcji humanitarnej „białe autobusy” gromadzono tam więźniów, których uwolnienie udało się wynegocjować przed ich dalszym transportem do Szwecji.

18 kwietnia 1945 rozpoczęto ewakuację obozu przez wyprowadzenie więźniów na „marsze śmierci”. Podczas tych ewakuacji wiele tysięcy więźniów zginęło. Więźniów zamknięto na statkach SS Cap Arcona (ok. 4500), SS Thiebleck (ok. 2800) i SS Athen (ok. 2000), które wyprowadzono na redę portu hamburskiego w Zatoce Lubeckiej. Statki zostały dostrzeżone przez samoloty Royal Air Force i zatopione wraz z ok. 8300 więźniów: z Cap Arcony ocalało około 350, z Thieblecka ok. 50, z Athen wszystkich 1998 umieszczonych więźniów.

4 maja 1945 pusty obóz został wyzwolony przez wojska brytyjskie.

Komendantami obozu byli:

  1. Martin Weiss, lipiec 1940 – sierpień 1942
  2. Max Pauly, sierpień 1942 – kwiecień 1945

Więźniowie i ofiary[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Więźniowie KL Neuengamme.

W obozie i podobozach znalazło się w sumie ok. 106 000 więźniów. Śmiertelność była bardzo wysoka (w wyniku zarówno niedożywienia, znęcania się i katowania, chorób, zimna, egzekucji) i wyniosła ok. 55 000 osób.

Wśród więźniów byli obywatele wielu krajów: sowieccy jeńcy wojenni (34 350), Polacy (16 900), Francuzi (11 500), Niemcy (9200), Duńczycy (6950), Belgowie (4800). Dla III Rzeszy byli oni jednak przede wszystkim Żydami, członkami ruchu oporu, polską inteligencją, lecz również komunistami, homoseksualistami, Romami i Sinti, Świadkami Jehowy.

Eksperymenty medyczne[edytuj]

W pierwszych miesiącach 1942 roku niemieccy lekarze rozpoczęli eksperymenty  medyczne na więźniach w Neuengamme.  Te nieludzkie eksperymenty  bardzo aktywnie popierał SS-Reichsführer Heinrich Himmler.

W czerwcu 1944 roku wydzielono specjalny barak rewirowy nr IV, w którym doktor Kurt Heissmeyer przeprowadzał doświadczenia. Dr Heissmeyer był konsultantem oddziału gruźliczego w Sanatorium Hohenlychen przeznaczonym dla policji i SS. Doktor Heissmeyer poszukiwał nowych metod leczenia gruźlicy.

W trakcie eksperymentów dr Heissmeyer zainfekował 100 dorosłych więźniów bardzo złośliwą bakterią gruźlicy. Więźniowie rzekomo sami zgłosili się na ochotnika na te badania, mając nadzieję na otrzymanie większej porcji jedzenia. Stan zdrowia zainfekowanych więźniów bardzo się pogarszał i wielu zmarło w miarę upływu czasu. Mimo to dr Heissmeyer poprosił o przysłanie z Oświęcimia 20 dzieci, w celu kontynuowania eksperymentu. 28 listopada 1944 roku żydowskie dzieci z Oświęcimia zostały zakwaterowane w baraku nr IV.

Teren wokół baraku został ogrodzony wysokim płotem. Dr Heissmeyer zrobił dzieciom zastrzyki z bakterią gruźlicy albo przez skórę albo bezpośrednio do płuc. W wyniku zastrzyków dzieci dostały gorączki albo kasłały oraz stawały się apatyczne i osłabione.

Mimo że obecność dzieci była ukrywana w wielkiej tajemnicy, to jednak większość więźniów wiedziała, że dzieci przebywają na terenie obozu. Więźniowie mieli zakaz rozmów z dziećmi pod karą śmierci.

Pod koniec wojny Niemcy zdawali sobie sprawę, ze przegrali wojnę, więc chcieli pozbyć się niewygodnych świadków. 20 kwietnia 1945 roku przewieźli żydowskie dzieci do szkoły w Rothenburgsort. 14 dzieci pochodziło z Polski.

Dzieje powojenne[edytuj]

Obóz był jednym z niewielu na terenie Niemiec, którego większość budynków doczekała się wyzwolenia w stanie nienaruszonym. Po wojnie obóz służył za miejsce internowania członków NSDAP i SS. Został zwrócony miastu w 1948 roku. Na terenie obozu powstał ośrodek wychowawczy i poprawczak, a w latach 60. więzienie.

Pierwsze upamiętnienie zostało zainstalowane w 1953 z inicjatywy b. więźniów z Francji. Następnie powstał szereg pomników, wśród nich „Pomnik Polaków deportowanych z Powstania Warszawskiego”. Dopiero jednak wyprowadzenie więzienia, które nastąpiło w 2003, pozwoliło rozpocząć prace nad globalną aranżacją miejsca pamięci.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Wykaz bibliografii dla serii artykułów o niemieckich obozach w latach 1933-1945 został umieszczony na osobnej stronie.

Linki zewnętrzne[edytuj]