Nguyễn Trãi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spacer.gif To jest biografia osoby noszącej wietnamskie nazwisko Nguyễn.
Nguyễn Trãi
Ilustracja
Nguyễn Trãi
Data urodzenia 1380
Data śmierci 1442
Zawód uczony, urzędnik, poeta

Nguyễn Trãi, ps. „Ức Trai”[1] (ur. 1380, zm. 1442) – wietnamski uczony, urzędnik[2] i poeta[1].

Syn urzędnika państwowego i uczonego Nguyễna Phi Khanha[2]. W 1400 roku zdał egzaminy urzędnicze i wstąpił na służbę na dworze dynastii Hồ[2]. Po zajęciu Wietnamu przez Chińczyków w 1407 roku odmówił współpracy z okupantem, za co został skazany na areszt domowy w Thăng Long, zaś jego ojca zesłano w głąb Chin, gdzie zmarł[2]. W 1418 roku dołączył do wywołanego przez Lê Lợia antychińskiego powstania, zakończonego po 10 latach wyzwoleniem kraju, w którym brał udział jako doradca i wysokiej rangi dowódca wojskowy[1][2]. Po zwycięstwie powstańców wycofał się z życia publicznego i powrócił do rodzinnej wioski[1][2]. W 1442 roku, po nagłej śmierci cesarza Lê Thái Tônga, niedługo po wizycie w jego domu[1], został w wyniku intrygi politycznej oskarżony o zabójstwo monarchy i stracony wraz z całą rodziną[1][2]. Po dwudziestu latach został pośmiertnie zrehabilitowany przez cesarza Lê Thánha Tônga[2].

Jest autorem napisanych w okresie walki z Chinami traktatów wojskowych Quân trung từ mệnh tập i Bình Ngô đại cáo, które przeszły do klasyki literatury wietnamskiej. Zawarte w nich wskazania strategiczne były wykorzystywane m.in. przez wietnamskich komunistów podczas wojny wietnamskiej[2]. Pisał także poezje, z których zachowało się jedynie sześć wierszy (cztery w języku chińskim i dwa w wietnamskim), zgromadzonych w zbiorze Ức Trai Thi Tập[1].

Był jednym z pierwszych twórców używających znaków pisma chińskiego do zapisu mówionej formy języka wietnamskiego (chữ nôm)[2]. Jako zagorzały konfucjanista w swoich pismach kładł wielki nacisk na to, że praworządność i czystość intencji powinny być standardami w administracji państwowej[2].

Polskie tłumaczenie Bình Ngô đại cáo pt. Orędzie o uśmierzeniu Ngo ukazało się w 1962 roku w antologii Z poezji Wietnamu[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Mały słownik pisarzy świata. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972, s. 358.
  2. a b c d e f g h i j k Bruce Lockhart and William J. Duiker: Historical Dictionary of Vietnam. Lanham: Scarecrow Press, 2006, s. 276-278.