Niżnie Rysy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niżnie Rysy
Niżnie Rysy górujące nad Czarnym Stawem (dokładniejszy opis)
Niżnie Rysy górujące nad Czarnym Stawem (dokładniejszy opis)
Państwo  Polska
 Słowacja
Pasmo Tatry, Karpaty
Wysokość 2430 m n.p.m.
Wybitność 65 m
Pierwsze wejście 18 sierpnia 1905
Janusz Chmielowski, Adam Kroebl, Jakub Bachleda
Położenie na mapie Tatr
Mapa lokalizacyjna Tatr
Niżnie Rysy
Niżnie Rysy
Ziemia49°11′00,1″N 20°05′16,9″E/49,183361 20,088028

Niżnie Rysy (słow. Malé Rysy, Nižné Rysy, niem. Denesspitze, węg. Dénes-csúcs[1], 2430 m n.p.m.) – szczyt w bocznej grani Tatr Wysokich, rozdzielającej Dolinę Białej Wody i Dolinę Rybiego Potoku. Grań odchodzi od Rysów w kierunku północnym, jednocześnie jest to granica pomiędzy Polską a Słowacją. Niżnie Rysy leżą pomiędzy Rysami (szczyty oddziela Przełęcz pod Rysami) a Żabim Szczytem Wyżnim (pomiędzy nimi znajduje się Ciężka Przełączka). Niżnie Rysy są trzecim co do wysokości szczytem w Polsce (po Rysach – 2499 m i Mięguszowieckim Szczycie Wielkim – 2438 m).

Topografia[edytuj]

Niżnich Rysów nie należy mylić z niższym wierzchołkiem Rysów, są to dwie różne góry i np. w języku niemieckim mają zupełnie różne nazwy (Rysy - Meeraugspitze, Niżnie Rysy - Denesspitze).

Masyw Niżnich Rysów ma cztery wierzchołki. W kolejności od południa (czyli od Przełęczy pod Rysami) są to[2]:

  • południowy wierzchołek – około 2405 m,
  • główny wierzchołek – 2430 m,
  • Zadnia Turnia w Niżnich Rysach (Zadná veža v Malých Rysoch) – około 2410 m,
  • Skrajna Turnia w Niżnich Rysach (Predná veža v Malých Rysoch) – około 2375 m.

Wierzchołki oddzielone są od siebie Przełączkami w Niżnich Rysach, kolejno: Zadnią, Pośrednią i Skrajną (Zadná, Prostredná, Predná štrbina v Malých Rysoch). Tuż nad Ciężką Przełączką wznosi się jeszcze jedno wzniesienie – jest to Spadowa Kopa (2250 m).

Północno-wschodnia ściana Niżnich Rysów i charakterystyczna, skośna Depresja Dorawskiego
Niżnie Rysy widziane znad Czarnego Stawu pod Rysami (jesień)
Niżnie Rysy widziane znad Czarnego Stawu pod Rysami (zima)
Niżnie Rysy widziane z Rysów

Od trzeciego (licząc od południa) wierzchołka (2410 m) odchodzi boczna grzęda w kierunku zachodnim, w stronę Kotła Czarnego Stawu. Wznoszą się w niej Tomkowe Igły (nazwane na cześć przewodnika tatrzańskiego Józefa Gąsienicy Tomkowego). Od turni szczytowej grzędę oddziela Wyżnia Tomkowa Przełączka, przy niej znajduje się Zadnia Tomkowa Igła, oddzielona Niżnią Tomkową Przełączką od Skrajnej Tomkowej Igły (2106 m[3]). Dalej grzęda opada pionową ścianą czołową Skrajnej Tomkowej Igły o wysokości około 200 m, poniżej której znajduje się jej nietrudne, trawiasto-skaliste zakończenie o różnicy wzniesień około 250 m[4]. Grzęda jest dobrze widoczna z szlaku turystycznego na Rysy (z Kotła pod Rysami).

W kierunku wschodnim odchodzi od Niżnich Rysów (nieco na północ od głównego wierzchołka) grań dzieląca górne piętro Doliny Ciężkiej (Ťažká dolina) na dwa odgałęzienia – Dolinkę Spadową i Ciężki Kocioł. W grani tej znajdują się: Pośrednia Spadowa Przełączka, Ciężka Turniczka i Niżnia Spadowa Przełączka, a zakończona jest Ciężką Turnią (Ťažká veža)[4]. W górnej części żlebu pomiędzy głównym i południowym wierzchołkiem Niżnich Rysów znajduje się Tomkowa Jaskinia (długość korytarza około 7 m, wysokość w środku do 2,5 m). Bywa ona wykorzystywana do biwakowania przez taterników, o czym świadczą pozostawione wewnątrz śmieci[4].

Do masywu Niżnich Rysów bywa też niesłusznie zaliczana Bula pod Rysami (2054 m), która zamyka od północy Kocioł pod Rysami. Jest to rezultat złudzenia optycznego, w rzeczywistości wzniesienie to ma połączenie z masywem Rysów[4].

Niżnie Rysy są dobrze widoczne znad Morskiego Oka i Czarnego Stawu pod Rysami. Ta perspektywa pozwala zobaczyć urwistą, północno-zachodnią ścianę opadającą około 650 m z wierzchołka północnego. Jej najwyższa część to 100 metrów pionu. Niżej nachylenie jest mniejsze, a w ścianie zaznaczają się wyraźnie trzy formacje – dwie depresje i rozdzielająca je środkowa grzęda. W części środkowej depresje te są najsilniej wgłębione, tworząc niewielkie kociołki – Lewy i Prawy Kocioł. W dolnej części lewej depresji znajduje się Dolny Kocioł. Ścianą północno-zachodnią prowadzi kilkadziesiąt wariantów dróg wspinaczkowych o trudnościach od II do VI[4].

Północno-wschodnia ściana, również opadająca z północnego wierzchołka, jest wyraźnie niższa (około 250 metrów) i ma podstawę na piargach Dolinki Spadowej. Od lewej strony ograniczona jest wybitną Depresją Dorawskiego (III), nad którą po drugiej stronie wznoszą się północne urwiska wschodniej grani (ponad 400 metrów różnicy wzniesień)[4].

Południowo-wschodnia ściana opada z głównego wierzchołka w stronę Ciężkiego Kotła. Składa się z dwóch depresji, pomiędzy którymi wznosi się wybitny filar o wysokości około 300 metrów[4].

Opis szczytu[edytuj]

Z rzadkich w Polsce roślin na Niżnich Rysach występują rogownica jednokwiatowa, ukwap karpacki, bylica skalna, skalnica odgiętolistna, przymiotno węgierskie i mietlica alpejska – gatunki w Polsce występujące tylko w Tatrach i to na nielicznych stanowiskach[5].

Na szczyt Niżnich Rysów nie prowadzą znakowane szlaki turystyczne. Można się na niego dostać wieloma drogami o różnej skali trudności. Najłatwiejsze drogi na wierzchołek główny, Zadnią i Skrajną Turnię w Niżnich Rysach (wierzchołek północny) w skali taternickiej są określane jako bardzo łatwe (0) lub łatwe (0+). Wierzchołek południowy jest znacznie trudniej dostępny, najłatwiejsza droga na niego wykazuje trudności III+[4].

Pierwsze odnotowane wejścia na Niżnie Rysy:

Nazwa[edytuj]

W nazewnictwie niemieckim i węgierskim szczyt upamiętnia taternika niemieckiego pochodzącego ze SpiszuFranza Dénesa (1845–1934). W Polsce szczyt był dawniej nazywany Turkiem ze względu na rzekome podobieństwo do Turka w turbanie.

Przypisy

  1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. Tatry Wysokie. Czterojęzyczny słownik nazw geograficznych. [dostęp 2012-07-02].
  3. Jarosław Januszewski, Grzegorz Głazek, Witold Fedorowicz-Jackowski: Tatry i Podtatrze, atlas satelitarny 1:15 000. Warszawa: GEOSYSTEMS Polska Sp. z o.o., 2005. ISBN 83-909352-2-8.
  4. a b c d e f g h i Władysław Cywiński: Tatry. Przewodnik szczegółowy. Tom 9. Rysy. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2001. ISBN 83-7104-027-X.
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  6. Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część VII. Żabia Przełęcz Wyżnia – Żabia Czuba. Warszawa: Sport i Turystyka, 1954.

Bibliografia[edytuj]

  1. Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.