Niełaz plamisty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niełaz plamisty
Dasyurus viverrinus[1]
(Shaw, 1800)
Niełaz plamisty (ubarwienie ciemne)
Niełaz plamisty (ubarwienie ciemne)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Rząd torbacze
Rodzina niełazowate
Podrodzina niełazy
Plemię niełazy
Rodzaj niełaz
Gatunek niełaz plamisty
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Niełaz plamisty[3][4][5], kuna workowata[4] (Dasyurus viverrinus) – gatunek ssaka z rodziny niełazowatych[6], występujący endemicznie w rozproszonych populacjach w Tasmanii i wyspie Bruny[2].

Morfologia[edytuj]

Niełaz plamisty o jasnym typie ubarwienia

Niełaz plamisty z wyglądu i wielkości przypomina kota. Tułów wraz z głową osiąga długość rzędu 40–45 cm, przy masie ciała nieco ponad 0,5 kg (samice) i około 1 kg (samce). Pokryty jest miękką, krótką i gęstą sierścią. Owłosiony ogon osiąga długość 21–30 cm. Niełazy występują w dwóch typach ubarwienia. Częściej spotykane – brunatne w kremowobiałe kropki, zaś rzadziej odnotowywane – czarne z białym nakrapianiem. Białe plamki są intensywniejsze na tułowiu, a mniej wyraźne na głowie. Plamy nie występują na ogonie, ale na jego zakończenie jest białe. Część brzuszna i kończyny są wybarwione w jaśniejszych kolorach.ogonie. Zwierzęta o obu typach ubarwienia mogą występować w jednym miocie. Włosy czuciowe (wibryssy) u osobników o ciemnym ubarwieniu są czarne, u tych o płowym umaszczeniu mogą być czarne, brązowe albo białe[7]. Torba jest płytka, wyposażona w 6–8 sutków[4]. W przeciwieństwie do innych gatunków z rodzaju Dasyurus Niełaz plamisty ma tylko po 4 palce u stóp tylnych kończyn i 5 u przednich (reszta ma po 5 palców u stóp wszystkich kończyn). Wzór zębów: 4.1.2.4-3.1.2.4[8]. Wyjątkową cechą występującą u młodych Niełaza plamistego jest przerwa pomiędzy komorami serca i pomiędzy przedsionkami u noworodków. Dziury te zamykają się po paru dniach[9].

Tryb życia[edytuj]

Niełaz plamisty wiedzie nocny, naziemny tryb życia. Podczas dnia śpi w wydrążonych pniach lub pod osłoną stosów kamieni. Podczas snu zwija się w kłębek i kładzie uszy. Samica rodzi zazwyczaj 4–8 młodych. Niełazy nadają się do hodowli. Chów jest łatwy[4].

Ekologia[edytuj]

D. viverrinus żywi się myszami, żabami, ptakami, rybami, młodymi królikami, ale także padliną, owadami i skorupiakami. Zamieszkuje zarówno lasy jak i tereny otwarte – także w pobliżu zabudowań zamieszkałych przez ludzi[4]. Niełaz plamisty urządzają swoje legowiska w gęstym runie, pustych pniach, małych jaskiniach, pod budynkami i pod ziemią[7].

Zasięg geograficzny[edytuj]

Historycznie niełaz plamisty zamieszkiwał tereny południowo-wschodniej Australii kontynentalnej (głównie w Australii Południowej, Nowej Południowej Walii i Wiktorii) oraz Tasmanii, jednak zasięg występowania zmniejszył się o 50–90%. Ostatni udokumentowany okaz w Australii kontynentalnej został upolowany 31 stycznia 1963. Od tego czasu pojawiały się niepotwierdzone doniesienia o napotkaniu przedstawicieli gatunku. Ostatecznie D. viverrinus występuje tylko w rozproszonych populacjach w Tasmanii i na wyspie Bruny, na której prawdopodobnie był introdukowany. W Nowej Południowej Walii, Australii Południowej i Wiktorii jest uznawany za gatunek regionalnie wymarły[2].

Znaczenie w ochronie środowiska[edytuj]

Niełaz plamisty jest gatunkiem zagrożonym, dla którego głównym zagrożeniem są choroby i dzikie koty. Gatunek ten należy do projektu Australijskiego rządu „20 ssaków, do 2020”, który jest częścią inicjatywy mającej na celu konserwacje ojczystych roślin i zwierząt Australii. Rząd Australijskiego Terytorium Stołecznego wraz z rządem Australijskim przeznaczyły 600 tysięcy dolarów na stworzenie bezpiecznego azylu dla Niełaza plamistego na kontynencie. W planach głównym priorytetem jest usunięcie zagrożeń grożącym zagrożonym gatunkom, ulepszenie siedlisk, zapewnienie odpowiedniej przestrzeni i optymalnych warunków rozwoju[10].

Znaczenie dla gospodarki[edytuj]

Niełaz plamisty usuwa szkodniki, które niszczą uprawy np. myszy i owady (w tym ich larwy), co wpływa pozytywnie na rolnictwo. Są również atrakcją turystyczną w Tasmani. D. viverrinus potrafi atakować drób i słabsze zwierzęta hodowane przez farmerów, co wpływa negatywnie na hodowlę[11].

Przypisy

  1. Dasyurus viverrinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c McKnight, M. 2008, Dasyurus viverrinus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.2 [dostęp 2015-07-21] (ang.).
  3. Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  4. a b c d e Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  5. Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 7. ISBN 978-83-88147-15-9.
  6. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Dasyurus viverrinus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 15 kwietnia 2015]
  7. a b Green R.H., Notes on the Devil (Sarcophilus harrisi) and the Quoll (Dasyurus viverrinus) in nort-eastern Tasmania., 1967.
  8. W.A. Clemens, Phylogeny of the marsupials. In: Stonehouse B., Gilmore D. (eds). The Biology of Marsupials. Macmillian, London: 51-68., „The Biology of Marsupials.”, 1977.
  9. Runciman S.I.C., Gannon B.J., Baudinette R.V., Central cardiovascular shunts in the perinatal marsupial., 1995.
  10. Department of the Environment and Energy, Eastern quoll, www.environment.gov.au, 5 kwietnia 2016 [dostęp 2017-03-20] (ang.).
  11. Parks & Wildlife Service Tasmania: Eastern Quoll (ang.). Department of Primary Industries, Parks, Water and Environment. [dostęp 2017-04-25].