Niełaz plamisty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Niełaz plamisty
Dasyurus viverrinus[1]
(Shaw, 1800)[2]
Ilustracja
Niełaz plamisty (ubarwienie ciemne)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Rząd torbacze
Rodzina niełazowate
Podrodzina niełazy
Plemię niełazy
Rodzaj niełaz
Gatunek niełaz plamisty
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Niełaz plamisty[9][10][11], kuna workowata[10] (Dasyurus viverrinus) – gatunek ssaka z podrodziny niełazów (Dasyurinae) w rodzinie niełazowatych (Dasyuridae), występujący endemicznie w rozproszonych populacjach w Tasmanii i wyspie Bruny[8][12].

Zasięg geograficzny[edytuj | edytuj kod]

Historycznie niełaz plamisty zamieszkiwał tereny południowo-wschodniej Australii kontynentalnej (głównie w Australii Południowej, Nowej Południowej Walii i Wiktorii) oraz Tasmanii, jednak zasięg występowania zmniejszył się o 50–90%. Ostatni udokumentowany okaz w Australii kontynentalnej został upolowany 31 stycznia 1963. Od tego czasu pojawiały się niepotwierdzone doniesienia o napotkaniu przedstawicieli gatunku. Ostatecznie D. viverrinus występuje tylko w rozproszonych populacjach w Tasmanii i na wyspie Bruny, na której prawdopodobnie był introdukowany. W Nowej Południowej Walii, Australii Południowej i Wiktorii jest uznawany za gatunek regionalnie wymarły[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Niełaz plamisty o jasnym typie ubarwienia

Długość ciała (bez ogona) samic 28–40 cm, samców 32–45 cm, długość ogona samic 17–24 cm, samców 20–28 cm; masa ciała samic 0,7–1,1 kg, samców 0,9–1,9 kg[13]. Pokryty jest miękką, krótką i gęstą sierścią. Owłosiony ogon osiąga długość 21–30 cm. Niełazy występują w dwóch typach ubarwienia. Częściej spotykane – brunatne w kremowobiałe kropki, zaś rzadziej odnotowywane – czarne z białym nakrapianiem. Białe plamki są intensywniejsze na tułowiu, a mniej wyraźne na głowie. Plamy nie występują na ogonie, ale jego zakończenie jest białe. Część brzuszna i kończyny są wybarwione w jaśniejszych kolorach.ogonie. Zwierzęta o obu typach ubarwienia mogą występować w jednym miocie. Włosy czuciowe (wibryssy) u osobników o ciemnym ubarwieniu są czarne, u tych o płowym umaszczeniu mogą być czarne, brązowe albo białe[14]. Torba jest płytka, wyposażona w 6–8 sutków[10]. W przeciwieństwie do innych gatunków z rodzaju Dasyurus Niełaz plamisty ma tylko po 4 palce u stóp tylnych kończyn i 5 u przednich (reszta ma po 5 palców u stóp wszystkich kończyn). Wzór zębów: 4.1.2.4-3.1.2.4[15]. Wyjątkową cechą występującą u młodych Niełaza plamistego jest przerwa pomiędzy komorami serca i pomiędzy przedsionkami u noworodków. Dziury te zamykają się po paru dniach[16].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Niełaz plamisty wiedzie nocny, naziemny tryb życia. Podczas dnia śpi w wydrążonych pniach lub pod osłoną stosów kamieni. Podczas snu zwija się w kłębek i kładzie uszy. Samica rodzi zazwyczaj 4–8 młodych. Niełazy nadają się do hodowli. Chów jest łatwy[10].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

D. viverrinus żywi się myszami, żabami, ptakami, rybami, młodymi królikami, ale także padliną, owadami i skorupiakami. Zamieszkuje zarówno lasy jak i tereny otwarte – także w pobliżu zabudowań zamieszkałych przez ludzi[10]. Niełaz plamisty urządzają swoje legowiska w gęstym runie, pustych pniach, małych jaskiniach, pod budynkami i pod ziemią[14].

Znaczenie w ochronie środowiska[edytuj | edytuj kod]

Niełaz plamisty jest gatunkiem zagrożonym, dla którego głównym zagrożeniem są choroby i dzikie koty. Gatunek ten należy do projektu Australijskiego rządu „20 ssaków, do 2020”, który jest częścią inicjatywy mającej na celu konserwacje ojczystych roślin i zwierząt Australii. Rząd Australijskiego Terytorium Stołecznego wraz z rządem Australijskim przeznaczyły 600 tysięcy dolarów na stworzenie bezpiecznego azylu dla Niełaza plamistego na kontynencie. W planach głównym priorytetem jest usunięcie zagrożeń grożących zagrożonym gatunkom, ulepszenie siedlisk, zapewnienie odpowiedniej przestrzeni i optymalnych warunków rozwoju[17].

Znaczenie dla gospodarki[edytuj | edytuj kod]

Niełaz plamisty usuwa szkodniki, które niszczą uprawy np. myszy i owady (w tym ich larwy), co wpływa pozytywnie na rolnictwo. Są również atrakcją turystyczną w Tasmani. D. viverrinus potrafi atakować drób i słabsze zwierzęta hodowane przez farmerów, co wpływa negatywnie na hodowlę[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dasyurus viverrinus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 1. Cz. 2: Mammalia. London: G. Kearsley, 1800, s. 491. (ang.)
  3. E.A.W. von Zimmermann: Specimen zoologiae geographicae, quadrupedum domicilia et migrationes sistens. Lugduni Batavorum: Apud Theodorum Haak, et Socios, 1777, s. 489. (łac.)
  4. Anonim: Voyage du Gouverneur Phillip à Botany-Bay, avec une description de l’établissement des colonies du port Jackson et de l’ile Norfolk; faite sur des papiers authentiques, obtenus des divers départmens, auxquels on a ajouté les journaux des lieutenans Shortland, Watts, Bail, et du Capitaine Marshall, avec un récit de leurs nouvelles découvertes. Traduit de l’Anglais. Paris: Chez Buisson, 1791, s. 186. (fr.)
  5. É. Geoffroy Saint-Hilaire. Note sur les espèces du genre dasyure. „Bulletin des Sciences, par la Société philomathique de Paris”. 3, s. 159, 1803 (fr.). 
  6. A.G. Desmarest: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle appliquée aux arts: principalement à l’agriculture et à l’économie rurale et domestique: par une societe de naturalistes et d’agricultueurs: avec figures tirees des trois regnes de la nature. T. 24. Paris: Chez Deterville, 1804, s. 10. (fr.)
  7. H. Burmeister: Systematische Uebersicht der Thiere Brasiliens: welche während einer Reise durch die Provinzen von Rio de Janeiro und Minas geraës gesammlt oder beobachtet Wurden. T. 1: Säugethiere (Mammalia). Berlin: G. Reimer, 1854, s. 340. (niem.)
  8. a b c A.A. Burbidge, J. Woinarski, Dasyurus viverrinus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020 [online], wersja 2020-2 [dostęp 2020-07-24] (ang.).
  9. Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  10. a b c d e K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 218, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  11. W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 7. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  12. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Species Dasyurus viverrinus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-07-24].
  13. A. Baker: Family Dasyuridae (Carnivorous Marsupials). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 305. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.)
  14. a b Green R.H., Notes on the Devil (Sarcophilus harrisi) and the Quoll (Dasyurus viverrinus) in nort-eastern Tasmania., 1967.
  15. W.A. Clemens, Phylogeny of the marsupials. In: Stonehouse B., Gilmore D. (eds). The Biology of Marsupials. Macmillian, London: 51-68., „The Biology of Marsupials.”, 1977.
  16. Runciman S.I.C., Gannon B.J., Baudinette R.V., Central cardiovascular shunts in the perinatal marsupial., 1995.
  17. Department of the Environment and Energy, Eastern quoll, www.environment.gov.au, 5 kwietnia 2016 [dostęp 2017-03-20] (ang.).
  18. Parks & Wildlife Service Tasmania: Eastern Quoll (ang.). Department of Primary Industries, Parks, Water and Environment. [dostęp 2017-04-25].