Nie-miejsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Nie-miejsce (non-lieu, non-place) – termin wyznaczający cechy będące odwrotnością właściwości miejsca. Nie-miejsce to przestrzeń niczyja nie ze względu na brak właściciela, ale na brak emocjonalnego powiązania jej z ludźmi. To nie tylko przestrzeń rozumiana jako zaprzeczenie miejsca, ale też zawiera w sobie relacje społeczne i stosunek, sposób patrzenia człowieka na dane nie-miejsce w relacji z percepcją miejsca oraz okres przebywania.

Termin stworzony przez francuskiego etnologa i antropologa kulturowego Marca Augé. Według Marca Augé nie-miejsce to termin odpowiadający współczesności, podczas gdy miejsce nie ma całkowitego zastosowania ze swoimi cechami, którymi są m.in. przestrzeń w użyciu codziennym, oswojona, blisko człowieka.

Nie-miejsce cechuje się czasem, w którym nie obserwuje się zmienności, więc jego upływ zostaje zawieszony. Przykładami takich przestrzeni są lotniska, centra handlowe, supermarkety czy stacje benzynowe, ale też np obozy prześciowe czyli przestrzenie w których przebywa się bardziej z konieczności niż z własnej woli i gdzie zazwyczaj codziennie użytkuje je relatywnie duża liczba osób niepowiązanych ze sobą[1].

Nie-miejsce pamięci[edytuj | edytuj kod]

Nie-miejsce pamięci to termin stosowany w badaniach nad pamięcią na określenie miejsc, które były świadkami tragicznych wydarzeń historycznych, jednak brak w nich obecnie formy upamiętnienia (pomnika, tablicy, muzeum, czy wydarzenia). Nie-miejsca pamięci nie są upamiętnione, a lokalna społeczność nie dokonuje w nich żadnych praktyk pamięciowych (np. uroczystości rocznicowe, składanie kwiatów, palenie zniczy), a jednak nie oznacza to, że zostały one zapomniane. Mieszkający w ich pobliżu ludzie często dokładnie znają ich historię i związane z nimi opowieści, także za sprawą przekazu międzypokoleniowego. Jako nie-miejsca pamięci w literaturze przedmiotu najczęściej są uznawane liczne lokalizacje często powiązane na różne sposoby z dwudziestowiecznym doświadczeniem masowej śmierci. Jednak mogą dotyczyć też innych wydarzeń historycznych. To miejsca tragicznych wydarzeń, a także elementy przestrzeni związane z eksterminacją: porzucone wioski, zdewastowane i zapomniane cmentarze, nieoznaczone masowe groby[2][3]. Termin nawiązuje do koncepcji miejsc pamięci (fr. lieux de mémoire) autorstwa Pierre'a Nora, autora monumentalnego dzieła pod tym samym tytułem[4].

Jedno z pierwszych użyć tego terminu przypisuje się Claude'owi Lanzmannowi, który w wywiadzie z 1986 [5], roku użył terminu nie-miejsce pamięci (fr. non-lieux de mémoire) na określenie porzuconych, nieoznaczonych miejsc związanych z Zagładą Żydów.[6]

Obecnie termin ten stosowany na określenie miejsc powiązanych z tzw. trudnym dziedzictwem (ang. difficult heritage)[7], nie tylko w kontekście wydarzeń drugiej wojny światowej[8][9][10]. W Polsce popularyzatorkę tego terminu jest prof. Roma Sendykę z Ośrodka Badań nad Kulturami Pamięci z Uniwersytetu Jagiellońskiego, która stosuje pojęcie nie-miejsc pamieci na określenie miejsc, które były świadkami przemocy i potencjalnie mogły zyskać status miejsc pamięci, a jednak tak się nie stało – nie ma w nich pomników, tablic ani innych oznaczeń.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. NIE-MIEJSCA | Obserwatorium Żywej Kultury, ozkultura.pl [dostęp 2017-12-18] (pol.).
  2. Nie-miejsca pamięci. Elementarz. Kraków: Ośrodek Badań nad Kulturami Pamięci, 2017, s. 4.
  3. Régis Meyran, Génocides. Lieux (et non-lieux) de mémoire, „Revue d’histoire de la Shoah, 2004”, Gradhiva, 2004.
  4. Pierre Nora: Les Lieux de mémoire. Paris: Gallimard (Bibliothèque illustrée des histoires), t. 1 La République (1 vol., 1984), t. 2 La Nation (3 vol., 1986), t. 3 Les France (3 vol., 1992).
  5. François Gantheret. L’Entretien de Claude Lanzmann, Les non-lieux de mémoire. „„Nouvelle Revue de Psychanalyse””. 33, 1986. 
  6. Roma Sendyka. Pryzma – zrozumieć nie-miejsca pamięci (non-lieux de memoire). „Teksty Drugie”. 1-2, s. s. 323-344, 2013. 
  7. Sharon MacDonald: Difficult Heritage: Negotiating the Nazi Past in Nuremberg and Beyond. Londyn: Routledge, 2009.
  8. Kinga Anna Gajda: REFORMACJA JAKO MIEJSCE I NIE-MIEJSCE PAMIĘCI. [dostęp 2017-12-18].
  9. Le campus de Nanterre, non lieu de mémoire, „Libération.fr” [dostęp 2017-12-18] (fr.).
  10. Topophilie urbaine des lieux et non-lieux de mémoire, „esse arts + opinions” [dostęp 2017-12-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hall Edward T. 1978, „Ukryty wymiar”, Warszawa: PIW