Niedźwiedź (rodzaj ssaka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Niedźwiedź
Ursus[1]
Linnaeus, 1758[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – niedźwiedź brunatny (U. arctos)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd psokształtne
Infrarząd Arctoidea
Parvordo Ursida
Rodzina niedźwiedziowate
Podrodzina Ursinae
Rodzaj niedźwiedź
Typ nomenklatoryczny

Ursus arctos Linnaeus, 1758

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Niedźwiedź[17] (Ursus) – rodzaj dużego ssaka drapieżnego z podrodziny Ursinae w obrębie rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, Ameryce Północnej oraz Arktyce[18][19][20].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 110–280 cm, ogona około 6–21 cm; masa ciała samic 35–340 kg, samców 60–800 kg (dotyczy tylko żyjących współcześnie gatunków)[19].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Ursus: łac. ursus „niedźwiedź”[21].
  • Danis: gr. δανός danos „spalony, suchy”; pochodzenie nazwy niejasne, być może odnosi się do koloru sierści lub siedliska zwierzęcia[22]. Gatunek typowy: Ursus ferox Desmarest, 1817 (= Ursus horribilis Ord, 1815).
  • Thalarctos (Thalassarctos, Thalassarctus): gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs „morze”; άρκτος árktos „niedźwiedź”[23]. Gatunek typowy: Ursus maritimus Phipps, 1774.
  • Euarctos: gr. ευ eu „typowy”; άρκτος árktos „niedźwiedź”[24]. Gatunek typowy: Ursus americanus Pallas, 1780.
  • Myrmarctos: gr. μυρμηξ murmēx, μυρμηκος murmēkos „mrówka”; άρκτος árktos „niedźwiedź”[25]. Gatunek typowy: Myrmarctos eversmanni J.E. Gray, 1864 (= Ursus arctos Linnaeus, 1758).
  • Thalassiarchus: gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs „morze”; αρχος arkhos „władca, szef”, od αρχω arkhō „rządzić”[9]. Gatunek typowy: Ursus maritimus Phipps, 1774.
  • Ursarctos: zbitka wyrazowa nazwy gatunkowej Ursus arctos Linnaeus, 1758[26]. Gatunek typowy: Ursus arctos yesoensis Lydekker, 1897 (= Ursus lasiotus[b] J.E. Gray, 1867).
  • Mamursus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia)[27].
  • Melanarctos: gr. μελας melas, μελανος melanos „czarny”[28]; άρκτος árktos „niedźwiedź”[29]. Gatunek typowy: Melanarctos cavifrons Heude, 1901 (= Ursus lasiotus J.E. Gray, 1867)[b].
  • Selenarctos: gr. σεληνη selēnē „księżyc”[30]; άρκτος árktos „niedźwiedź”[29]. Gatunek typowy: Ursus thibetanus Cuvier, 1823.
  • Arcticonus: gr. άρκτος árktos „niedźwiedź”; εικων eikōv, εικονος eikonos „obraz, wizerunek”[13]. Gatunek typowy: Ursus thibetanus Cuvier, 1823.
  • Vetularctos: łac. vetula „staruszka”[31]; άρκτος árktos „niedźwiedź”[29]. Gatunek typowy: Vetularctos inopinatus Merriam, 1918 (= Ursus arctos Linnaeus, 1758).
  • Mylarctos: gr. μυλη mulē „ząb trzonowy”[32]; άρκτος árktos „niedźwiedź”[29]. Gatunek typowy: Ursus pruinosus Blyth, 1854[b].
  • Ursulus: rodzaj Ursus Linnaeus, 1758; łac. przyrostek zdrabniający -ulus[16]. Gatunek typowy: †Ursus minimus Devèze & Bouillet, 1827.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj Ursus wydaje się parafiletyczny w stosunku do Helarctos i Melursus, co sugeruje, że najlepiej byłoby je włączyć do rodzaju Ursus, dlatego zachodzi potrzeba dodatkowych badań by ustalić ten podział[18]. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[18][17]:

oraz wymarłe[33]:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Niepoprawna późniejsza pisownia Thalarctos J.E. Gray, 1825.
  2. a b c Podgatunek U. arctos.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ursus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 47. (łac.)
  3. Gray 1825 ↓, s. 60.
  4. Gray 1825 ↓, s. 62.
  5. J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 339, 1825 (ang.). 
  6. C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Cz. 1. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 54. (niem.)
  7. Gray 1864 ↓, s. 692.
  8. Gray 1864 ↓, s. 678, 694.
  9. a b W. Kobelt. Katalog der aus dem paläarktischen Faunengebiet beschriebenen Säugetiere (einschließlich der Greuzformeu). „Bericht über die Senckenbergische Naturforschende Gesellschaft in Frankfurt am Main”. 1896, s. 93, 1896 (niem.). 
  10. P.M. Heude: Note sur l’ours et ses parents. W: P.M. Heude: Mémoires concernant l’histoire naturelle de l’Empire chinois. T. 4. Chang-hai: Impr. de la Mission catholique, 1898, s. 18. (fr.)
  11. A.L. Herrera: Sinonimia vulgar y cientifica de los principales vertebrados mexicanos. Mexico: Officina Tipografica de la Secretan’a de Foment, 1899. (hiszp.)
  12. a b P.M. Heude: Notes sur quelques Ursidae peu ou point connus. W: P.M. Heude: Mémoires concernant l’histoire naturelle de l’Empire chinois. T. 5. Chang-hai: Impr. de la Mission catholique, 1901, s. 1, 2. (fr.)
  13. a b R.I. Pocock. A new Genus of Ursidae. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eighth Series. 20, s. 129, 1917 (ang.). 
  14. C.H. Merriam. Review of the grizzly and big brown bears of North America (genus Ursus): with description of a new genus, Vetularctos. „North American Fauna”. 41, s. 131, 1918 (ang.). 
  15. E. Lönnberg. Remarks on some Palearctic Bears. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1923 (1), s. 91, 1923 (ang.). 
  16. a b M. Kretzoi. Bericht über die Calabrische (Villafranchische) Fauna von Kisláng, Kom. Feyér. „Jahresbericht der Ungarisches Geologischen Anstalt”. 1953, s. 223, 248, 1954 (niem.). 
  17. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 151-152. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  18. a b c C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 436. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  19. a b D.L. Garshelis: Family Ursidae (Bears). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. 2009, s. 490–491, 495–497. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.)
  20. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Ursus (ang.). W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-19].
  21. Palmer 1904 ↓, s. 703.
  22. Palmer 1904 ↓, s. 216.
  23. Palmer 1904 ↓, s. 671.
  24. Palmer 1904 ↓, s. 271.
  25. Palmer 1904 ↓, s. 442.
  26. Palmer 1904 ↓, s. 702.
  27. Palmer 1904 ↓, s. 25.
  28. Jaeger 1944 ↓, s. 133.
  29. a b c d Jaeger 1944 ↓, s. 21.
  30. Jaeger 1944 ↓, s. 209.
  31. Jaeger 1944 ↓, s. 251.
  32. Jaeger 1944 ↓, s. 141.
  33. Ursus Linnaeus 1758 (bear) (ang.). Fossilworks: The Paleobiology Database. [dostęp 2021-05-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]