Niedźwiedziówka kaja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niedźwiedziówka kaja
Arctia caja
(Linnaeus, 1758)
Niedźwiedziówka kaja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada owady uskrzydlone
Rząd motyle
Rodzina mrocznicowate
Podrodzina niedźwiedziówkowate
Plemię Arctiini
Podplemię Arctiina
Rodzaj Arctia
Gatunek niedźwiedziówka kaja

Niedźwiedziówka kaja[1], niedźwiedziówka nożówka[2][3], niedźwiedziówka gosposia (Arctia caja) – gatunek nocnego motyla z rodziny mrocznicowatych (Erebidae) i podrodziny niedźwiedziówkowatych.

Systematyka (podgatunki)[edytuj]

Wyróżnia się następujące podgatunki[4]:

  • Arctia caja tshimgana Sheljuzhko, 1935
  • Arctia caja utahensis Edwards, 1886
  • Arctia caja virginivir Dyar, 1923
  • Arctia caja waroi Barnes & Benjamin, 1927

Opis[edytuj]

Cechy grupy[edytuj]

Przedstawicieli rodziny Erebidae można odróżnić po charakterystyce skrzydeł dorosłych osobników. Żyłka łokciowa skrzydła przedniego rozgałęzia się na dwie, trzy lub, jak przeważnie u Erebidae, cztery żyłki. Liczba gatunków tej rodziny jest nieznana, więc jej zarys i szczegółowa charakterystyka są jeszcze niejasne[5]. Rozpiętość skrzydeł waha się od 25 mm do 17 cm.

Cechy gatunku[edytuj]

Gąsienica A.caja jest czarna, kosmata, z rdzawoczerwonymi włoskami na spodzie i pierwszych segmentach ciała[3]. Poczwarka jest czarna lub brązowa i zamknięta w pęcherzyku[6]. Dorosłe osobniki mają głowę i tułów brunatne, a odwłok czerwony z czarnymi plamkami w tylnej, grzbietowej części. Przednie skrzydło białe z ciemnnobrunatnymi plamami, a tylne pomarańczowoczerwone z czarnymi, niekiedy połyskującymi plamami tworzącymi dwie przepaski. Rozpiętość skrzydeł wynosi 65-72 mm[7].

Występowanie[edytuj]

Arctia caja występuje na terenach całej Europy od Fennoskandii do basenu Morza Śródziemnego, w Azji do granic Japonii i Rosji na wschodzie oraz sporadycznie w Ameryce Północnej[8]. Spotykany w lasach liściastych i mieszanych, zaroślach, parkach, sadach i ogrodach[7].

Ekologia[edytuj]

Imago A.caja lata w nocy i pojawia się w jednym pokoleniu w okresie od lipca do sierpnia.

Mechanizm obrony przed drapieżnikami[edytuj]

Są pożywieniem dla ptaków i nietoperzy. Mechanizmem obrony przed drapieżnikami jest wydzielanie toksyn składających się z biogennych amin, pirazyny, polifenoli oraz glikozydów irydoidowych. Są one endogenne lub izolowane ze spożywanych przez ćmę roślin, które zawierają pirolizydynowe alkaloidy[9].

Rozród[edytuj]

Składa jaja na spodzie liścia rośliny, którą się żywi w liczbie do 250 sztuk. Gąsienice żyją w okresie od października do lipca następnego roku na różnych roślinach zielnych i krzewach. Po wylęgu żyją gromadnie i rozpraszają się na wiosnę, kiedy są aktywne głównie nocą, ale mogą być spotykane na roślinach w ciągu dnia[8]. Gąsienice są bardzo żarłoczne i szybko rosną, dlatego w niedługim czasie zamykają się w oprzędzie jako poczwarki[10]. Przepoczwarczenie ma miejsce w ściółce lub blisko ziemi między pędami roślin.

Zimowanie[edytuj]

Gatunek zimuje w stadium gąsienicy[8].

Znaczenie w ochronie środowiska[edytuj]

Gatunek nie jest zagrożony na świecie [1]. W Wielkiej Brytanii liczebność A.caja zmniejszyła się o 85% w ciągu ostatnich 30 lat[11].

Znaczenie w gospodarce[edytuj]

A.caja nie odgrywa znaczącej roli w gospodarce.

Przypisy

  1. Christopher Jonko: Arctia caja. W: Motyle Europy [on-line]. [dostęp 2015-01-07].
  2. Jiri Zahradnik: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 288.
  3. a b David Carter: Motyle. Warszawa: Wiedza i Życie, 1993, s. 274, seria: Kolekcjoner. ISBN 83-85231-90-0.
  4. Arctia caja. W: Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 2016-03-21].
  5. ZahiriZ. R. ZahiriZ., Holloway J.H. J. D. Holloway J.H. J., Kitching I.K. I. J. Kitching I.K. I., Lafontaine J.L. J. D. Lafontaine J.L. J., MutanenM. M. MutanenM., WahlbergW. N. WahlbergW. i inni, Molecular phylogenetics of Erebidae (Lepidoptera, Noctuoidea), „Systematic entomology”, 37, 2012.
  6. BrownB. T. BrownB., The book of butterflies, sphinges and moths; illustrated by one hundred and forty-four engravings, coloured after nature. Whittaker & Co. Londyn., 1832.
  7. a b BuszkoB. J. BuszkoB., Atlas motyli Polski, cz. II Prządki, zawisaki, niedźwiedziówki., 1997.
  8. a b c BuszkoB. J. BuszkoB., MasłowskiM. J. MasłowskiM., Motyle nocne Polski. Macrolepidoptera: Część I, 2012.
  9. Cardé R.C. R. T. Cardé R.C. R., Millar J.M. J. G. Millar J.M. J., Conner W.C. W. E. Conner W.C. W., Weller S.W. S. J. Weller S.W. S. i inni, Advances in Insect Chemical Ecology, Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
  10. NovákN. I. NovákN., SeveraS. F. SeveraS., Motyle. Leksykon przyrodniczy, Warszawa: Wydawnictwo Oświatowe Delta W-Z, 1995.
  11. Anderson S.A. S. J. Anderson S.A. S., Conrad K.C. K. F. Conrad K.C. K., Gillman M.G. M. P. Gillman M.G. M., Woiwod I.W. I. P. Woiwod I.W. I., Freeland J.F. J. R. Freeland J.F. J. i inni, Phenotypic changes and reduced genetic diversity have accompanied the rapid decline of the garden tiger moth (Arctia caja) in the U.K., „Ecological Entomology”, 33, 2008.