Niedzbórz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Niedzbórz
Kościół św. Mikołaja
Kościół św. Mikołaja
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat mławski
Gmina Strzegowo
Liczba ludności (2011) 459[1]
Strefa numeracyjna 23
Kod pocztowy 06-445
Tablice rejestracyjne WML
SIMC 0126971
Położenie na mapie gminy Strzegowo
Mapa lokalizacyjna gminy Strzegowo
Niedzbórz
Niedzbórz
Położenie na mapie powiatu mławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mławskiego
Niedzbórz
Niedzbórz
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Niedzbórz
Niedzbórz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Niedzbórz
Niedzbórz
Ziemia52°56′07″N 20°22′00″E/52,935278 20,366667

Niedzbórz – starożytna osada[2], wieś (kiedyś miasto) w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie mławskim, w gminie Strzegowo.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Mikołaja należącej do dekanatu strzegowskiego.

Niedzbórz uzyskał lokację miejską w 1503 roku, zdegradowany przed 1800 rokiem[3]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie ciechanowskim. W latach 1973-1976 była siedzibą gminy Niedzbórz.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1502 r. roku Mikołaj Bartnicki kustosz katedry płockiej, sekretarz wielki koronny i właściciel Pokrytek wystąpił z prośbą o nadanie swej posiadłości praw miejskich. W 1503 r. król Aleksander Jagiellończyk dozwala księdzu Mikołajowi z Bartnik, swemu dworzaninowi lokować miasto w miejscu 2 wsi dziedzicznych Pokrytki, przyległych do siebie. 21 maja 1505 r. Pokrytki otrzymały miejskie prawo chełmińskie (Myedzyborze ex villa Pokrythy 1505). Nowe miasto nosiło nazwę Międzyborze (Myedziborze 1551 r.). W II połowie XVI w. nastąpiła zmiana w Niedzbórz (Niedzborz 1570 r. 1578 r.). Lokacja z 1503 r. wyraźnie dotyczyła 2 wsi Pokrytki, ale wbrew literze dokumentu jedna z tych wsi nie została włączona do nowo lokowanego miasta. W 1505 r. tenże król nadaje miastu Międzyborze prawo do organizowania jarmarków na Św. Agnieszkę (21 stycznia) i Nawiedzenie NMP (31 maja) oraz targów w każdą środę tygodnia i zwalnia miasto od czynszów, ciężarów i ceł na 10 lat. Późniejsi właściciele Niedzborza (Narzymscy herbu Dołęga) wznieśli tu swój zamek (XVI w.), który opuścili w I poł. XVIII w. Materiał z rozebranego zamku posłużył za budulec kościoła i klasztoru Bernardynów, w odległym o ok. 20 km Ratowie. W XVI, XVII i XVIII wieku Niedzbórz był siedzibą jednego z 3 powiatów Ziemi Zawkrzeńskiej (mławski, niedzborski i szreński), wchodzącej w skład ówczesnego województwa płockiego. 14 października 1513 r. uchwałą roków wiejskich płockich do Międzyborza z Sulerzyża zostało przeniesione miejsce odbywania się sądów, a stolica powiatu w 1535 roku. Powiat niedzborski w XVI wieku liczył sobie 85 wsi w tym 30 drobnoszlacheckich, a jego powierzchnia wynosiła 397,3 km² (niespełna dwa razy więcej niż obecnie gmina Strzegowo).

9 września 1502 r. bp Wincenty Przerembski erygował parafię pw. św. Mikołaja Biskupa, ufundowaną przez braci Adama i Tomasza Bartnickich. Na przełomie XVI i XVII stulecia wzmiankowane jest istnienie drewnianej świątyni, którą ozdobiono piękną malaturą na ścianach i suficie. Kościół ten istniał do 1775 r., kiedy generał wojsk koronnych J. Zieliński ufundował nowy. Obecnie istniejący, murowany kościół, wybudował w latach 1885-1886 proboszcz ks. Remigiusz Jankowski. Konsekrował go 6 września 1886 r. bp Henryk Kossowski. Podczas I wojny światowej w 1915 r. świątynia straciła wieże. Odbudowane po wojnie, ponownie zostały uszkodzone w 1939 r. Po II wojnie światowej prowadzono prace remontowe w świątyni oraz wykonano polichromię. Większość wyposażenia wnętrza kościoła pochodzi z XVIII w. Natomiast organy zostały wybudowane w 1932 roku przez firmę Homan A. A. Jezierski St. i S-ka z Warszawy. Spośród zabytków sztuki sakralnej na uwagę zasługują: kielich srebrny trybowany z 1676 r., relikwiarz srebrny trybowany z XVIII w., chrzcielnica klasycystyczna z pierwszej połowy XIX w. oraz krzyż adoracyjny z XVII w. Przy kościele ukształtowany w XIX w. park kościelny o powierzchni ponad 5 hektarów oraz źródełko, któremu wierni przypisują cudowną moc uzdrawiania. Obok źródełka krzyż z 1889 r.

Miasto zaczęło tracić na znaczeniu po II rozbiorze Polski, a prawa miejskie utraciło bezpowrotnie w 1869 r., razem z 338 innymi miejscowościami, ukaranymi w ten sposób przez zaborcę za aktywne uczestnictwo w powstaniu styczniowym. W latach 1847-1854 w Niedzborzu mieszkała rodzina Choromańskich, która dzierżawiła miejscowe dobra ziemskie wraz z przyległościami (folwark i jezioro). Dzierżawca uiszczał opłatę dzierżawną, w wysokości 3000 rubli rocznie oraz składki ogniowe, dziesięciny i inne ciężary publiczne.

30 sierpnia 1939 r. 63 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych została załadowana na transport kolejowy we Lwowie. 1 września dotarła do stacji wyładowczej Ciechanów, skąd „na kołach” przegrupowała się do lasu na wschód od wsi Niedzbórz i weszła w skład odwodu 8 Dywizji Piechoty.

W okolicach Niedzborza Henryk Sienkiewicz umiejscowił scenę zamieci śnieżnej w powieści Krzyżacy.

Nazwy historyczne[edytuj | edytuj kod]

1349 Pokrite Wody, Pocrithki duplex, Pokrithky utra, Pokrythky, 1503 Miedziborze, Miedzyborze, Myedzborsz.

Szkoła[edytuj | edytuj kod]

W Niedzborzu znajduje się Zespół Szkół: Szkoła Podstawowa im. Władysława Smoleńskiego i Gimnazjum nr.2 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. Niedzbórz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 54-55.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik Historyczno-Geograficzny Ziem Polskich W Średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk
  • Adam Wolff: Studia nad urzędami mazowieckimi 1370-1526, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk
  • Jerzy Antonowicz: Studia i materiały do dziejów ziemi zawkrzeńskiej, PWN 1971 r.
  • Antoni J. Nowowiejski: Płock: monografia historyczna, 1917 r.
  • Kwartalnik historii kultury materialnej, PAN 1953 r.
  • Atlas historyczny Polski, Komisja Atlasu Historycznego Polski, PAN 1930 r.
  • Miasta polskie w tysiącleciu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1965 r.
  • Jan Pietka: Mazowiecka elita feudalna późnego średniowiecza, 1975 r.
  • Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987 r.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]