Niedziela Palmowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: „Niedziela Palmowa” – książka Kurta Vonneguta.
Niedziela Palmowa (kat.)
Wjazd Pański do Jerozolimy (praw.)
Giotto - Scrovegni - -26- - Entry into Jerusalem2.jpg
Giotto, Wjazd do Jerozolimy, kaplica Scrovegnich
Dzień 7 dni przed Wielkanocą
w 2016 20 marca (zachód)
24 kwietnia (wschód)
w 2017 9 kwietnia (zachód)
9 kwietnia (wschód)
w 2018 25 marca (zachód)
1 kwietnia (wschód)
Typ święta chrześcijańskie
Religie katolicyzm, prawosławie
Zwyczaje Pucheroki
Inne nazwy (Druga) Niedziela Męki Pańskiej,
Kwietna,
Wierzbna
Niedziela Palmowa w Lipnicy Murowanej
Święcenie palm wielkanocnych w Niedzielę Palmową przed kościołem św. Karola Boromeusza w Warszawie (2015)

Niedziela Palmowa („Niedziela Męki Pańskiej”, zwana też „Kwietną” lub „Wierzbną”, w formie nadzwyczajnej rytu rzymskiego: „Druga Niedziela Męki Pańskiej”) – święto ruchome w kalendarzu chrześcijańskim przypadające 7 dni przed Wielkanocą. Rozpoczyna Wielki Tydzień. Może wypaść pomiędzy 15 marca a 18 kwietnia.

Historia[edytuj]

Święto zostało ustanowione na pamiątkę przybycia Chrystusa do Jerozolimy. Rozpoczyna okres przygotowania duchowego do świąt, będącego wyciszeniem, skupieniem i przeżywaniem męki Chrystusa. Pierwsze znane zapisy dotyczące święta pochodzą z dziennika pątniczki Egerii, a datowane są na lata osiemdziesiąte IV wieku. Z Jerozolimy procesja Niedzieli Palmowej rozprzestrzeniła się na kraje chrześcijańskiego Wschodu[1]. Niedziela Palmowa obchodzona jest w Polsce od średniowiecza. Według obrzędów katolickich tego dnia wierni przynoszą do kościoła palemki, symbol odradzającego się życia.

Od 1986 roku zgodnie z wolą papieża Jana Pawła II, w Niedzielę Palmową obchodzony jest też Światowy Dzień Młodzieży[2].

Poniższa tabelka przedstawia, kiedy wypada Niedziela Palmowa w kościołach zachodnich i w kościele prawosławnym (według kalendarza gregoriańskiego).

Rok Zachód Wschód
2007 1 kwietnia
2008 16 marca 20 kwietnia
2009 5 kwietnia 12 kwietnia
2010 28 marca
2011 17 kwietnia
2012 1 kwietnia 8 kwietnia
2013 24 marca 28 kwietnia
2014 13 kwietnia
2015 29 marca 5 kwietnia
2016 20 marca 24 kwietnia
2017 9 kwietnia
2018 25 marca 1 kwietnia
2019 14 kwietnia 21 kwietnia
2020 5 kwietnia 12 kwietnia

Wjazd do Jerozolimy[edytuj]

Wjazd Jezusa do Jerozolimy opisali wszyscy Ewangeliści (Mt 21,1-11; Mk 11,1-11; Łk 19,29-40; J 12,12-19). Będąc w okolicy Betfage, Chrystus polecił swoim dwóm uczniom, by poszli do pobliskiej wsi i przyprowadzili znajdującego się tam osła (w Ewangelii św. Mateusza mowa jest o oślicy i osiołku). Na pytania, czemu to robią, Jezus kazał im odpowiedzieć: Pan go potrzebuje. Gdy to zrobili, Chrystus dosiadł osiołka i na nim wjechał do Jerozolimy. Lud wyszedł mu na spotkanie, słał pod nogi płaszcze i gałązki i wykrzykiwał: Hosanna! Błogosławiony Ten, który przychodzi w imię Pańskie. Błogosławione królestwo ojca naszego Dawida, które przychodzi. Hosanna na wysokościach! Wydarzenie to miało być spełnieniem słów ze Starego Testamentu: Raduj się wielce, Córo Syjonu, wołaj radośnie, Córo Jeruzalem! Oto Król twój idzie do ciebie, sprawiedliwy i zwycięski. Pokorny – jedzie na osiołku, na oślątku, źrebięciu oślicy (Za 9,9).

Zwyczaje[edytuj]

Palmy[edytuj]

Bogate tradycje ma wykonywanie palm wielkanocnych od VII wieku święconych w Niedzielę Palmową, co zapoczątkował Kościół francuski. Święcenie własnoręcznie wykonanych palm w rozbudowanej formie zachowało się m.in. na Kurpiach w parafii Lipniki i Nysie oraz Łyse, a także w Małopolsce w Lipnicy Murowanej i w Limanowej. W wielu miejscowościach odbywają się coroczne konkursy na najdłuższą i najpiękniej wykonaną palmę[3]. Palmy w Polsce osiągają wysokość od kilkunastu centymetrów do kilkudziesięciu metrów (wymóg konkursowy – muszą samodzielnie stać). Palmy wykonuje się z różnych materiałów, wykonując rozmaite elementy dekoracyjne.

Charakterystyczne typy w Polsce to przede wszystkim:

  • palma wileńska – z różnych rodzajów traw i drobnych kwiatów, suszonych i barwionych na różne kolory ciasno owiniętych wokół kijka/w formie wałeczka[4], długość od 20 cm do 50 – 70 cm, spopularyzowana przez Cepelię[5], popularna szczególnie w dużych miastach;
  • palma kurpiowska – z bibułowych ręcznie wykonywanych kwiatów, przymocowanych do leszczynowego (lub z młodej sosny) pręta oplecionego dodatkowo borówką, jałowcem, bukszpanem; długość od 2 metrów do 10 metrów[6];
  • palma z południa Polski – kilkunastometrowe pręty wierzbowe, wiklinowe albo leszczynowe przewiązane rytmicznie szpagatem lub rzemieniem; na górze czub ze sztucznych kolorowych kwiatów, bazi, bukszpanu, cisu; doczepione kolorowe wstążki[7].

Poza Polską zwyczaj ten przetrwał w południowych Niemczech (palemki wykonane z bukszpanu i bazi) oraz w Austrii (palemki z bazi, ostrokrzewu lub bukszpanu, ozdobione wstążkami)[8].

Zwyczaje i przesądy związane z palemkami:

  • połknięcie bazi z poświęconej palmy miało zagwarantować brak bólu głowy i chorób gardła[9]. Pierwotnie mógł być to zabieg magiczny zapewniający płodność[10].
  • palemki zatykano za świętym obrazem w domu, a zimą spalano, by popiołu użyć następnie w czasie Środy Popielcowej[11].
  • palem nie można było trzymać „do góry nogami” – by nie gziły się krowy[12]
  • w zależności od regionu poświęconą palmą obijano na pomyślność boki zwierząt w gospodarstwie albo wręcz przeciwnie (muchy by się trzymały tych krów)[12]
  • z poświęconych palm wyjmowano gałązki wierzbowe i utworzone z nich krzyżyki zatykano w glebie na zasianych polach- miało to chronić przyszłe zbiory przed suszą, burzą itp.[13]

Procesje[edytuj]

Procesje w Niedzielę Palmową były obecne od pierwszych wieków chrześcijaństwa – zapoczątkowane w Jerozolimie, rozpowszechniły się na innych terenach.W Polsce tradycją Niedzieli Palmowej była m.in. procesja z Jezuskiem Palmowym. Obecnie w Polsce w zachowana jest w niewielu miejscowościach (Szydłowcu, Tokarni w powiecie myślenickim i Nowym Stawie w powiecie malborskim). W Tokarni powrócono do tej właśnie tradycji (zaniechanej w XVIII wieku) obnoszenia figury Jezusa na osiołku podczas procesji z palmami[14].

Istotnym elementem tego dnia są też tzw. procesje do pól, np. konne w województwach opolskim i śląskim[15].

Przebierańcy[edytuj]

Dawnym zwyczajem są Pucheroki, czyli przebierańcy w wysokich czapkach przyozdobionych bibułowymi wstązkami, odwiedzający z oracjami domy rano w Niedzielę Palmową. Zwyczaj jest nadal żywy we wsiach podkrakowskich, m.in. w Bibicach, Zielonkach i Trojanowicach[16].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ks. Daniel Brzeziński, Niedziela Palmowa Męki Pańskiej: tradycje i współczesność, „Studia Płockie”, 2007, T. 35, s. 54–55.
  2. Światowy Dzień Młodzieży – materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 24.03.2010].
  3. W najbliższą niedzielę XXIX Konkurs Palm Wielkanocnych – Aktualności – Limanowa – portal miejski, www.miasto.limanowa.pl [dostęp 2017-04-08].
  4. Palmy, palmy wileńskie..., [w:] Teresa Siedlar-Kołyszko, Byli, są. Czy będą...?, Oficyna Wydawnicza Impuls, 2006, ss.269-277, ISBN 837308746X,, ISBN 9788373087460.
  5. „Polonistyka”, t. 47, 1994, s.229.
  6. Izabela Kaczyńska, Polska: Festyny, Turnieje, Zloty, Jarmarki, Sport i Turystyka Muza S.A., 2006, ISBN 8373198857,, ISBN 9788373198852.
  7. Barbara Ogrodowska, Święta polskie: tradycja i obyczaj, Alfa, 1996, s.173.
  8. Polska Press Sp., Tradycje Wielkiej Nocy w Polsce i Niemczech, www.wiadomosci24.pl [dostęp 2017-04-08] (pol.).
  9. Niezbędnik katolika – Niedziela Palmowa (II), niezbednik.niedziela.pl [dostęp 2017-04-07] (pol.).
  10. Muzeum Wsi Kieleckiej, Kielecka teka skansenowska, t. t.1, 2000, s.82.
  11. Jan Chłosta, Doroczne zwyczaje i obrzędy na Warmii, Pracowania Wydawnicza „ElSet”, 2009, s.68, ISBN 8361602666,, ISBN 9788361602668.
  12. a b Agnieszka Lebeda, Commentaries to the Polish Etnographic Atlas:, 2002, s.190.
  13. Kielecka teka skansenowska, t. t.1, s.91, 2000.
  14. Magdalena Michniewska, Kościoły drewniane Karpat i Podkarpacia: przewodnik, Rewasz, 2001, s. 67.
  15. Procesje wielkanocne na... koniach. Niezwykłe uroczystości w województwach: opolskim i śląskim [dostęp 2017-04-08].
  16. Dariusz Kosiński, Polski Teatr Przemiany, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2007, s.115, ISBN 8392363531,, ISBN 9788392363538.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]