Dominicantes i communicantes w Polsce
Z inicjatywy Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC im. Witolda Zdaniewicza prowadzone jest we wszystkich parafiach katolickich w Polsce pełne badanie statystyczne religijnych praktyk niedzielnych Polaków. Metodologię badania opracowali ks. prof. Witold Zdaniewicz oraz dr Lucjan Adamczuk[1]. Badanie realizowane jest we współpracy z Konferencją Episkopatu Polski dorocznie od 1980 r. Badania pilotażowe przeprowadzano już w latach 1978 i 1979.
Metodologia badań
[edytuj | edytuj kod]Wskaźnik communicantes oblicza się jako odsetek katolików przyjmujących Komunię św. w trakcie niedzielnej Eucharystii w odniesieniu do ogólnej liczby zobowiązanych. Badanie przeprowadzane jest co roku w parafiach katolickich w Polsce, najnowsze dane opublikowano w grudniu 2025r., a obejmują one rok 2024[2].
Wskaźnik dominicantes oblicza się jako odsetek katolików uczęszczających na niedzielną Eucharystię w odniesieniu do ogólnej liczby zobowiązanych. Poniższe obliczenia opierają się na badaniu przeprowadzonym w dniu 21 października 2018 r. w parafiach katolickich w Polsce[3]. Ponieważ wśród osób uczestniczących w niedzielnej mszy św. jest zawsze grupa wiernych, która przystępuje również do Komunii Świętej, jest możliwość ustalenia drugiego wskaźnika religijności: jest to liczba tych wiernych odniesiona do liczby zobowiązanych, co wyrażone w odsetkach daje wskaźnik communicantes.
Termin zobowiązani obejmuje katolików powyżej siódmego roku życia z wyłączeniem osób obłożnie chorych oraz osób starszych o ograniczonych możliwościach poruszania. Liczbę zobowiązanych wiernych określono na 82% wszystkich katolików[4][5]. W przypadku gdy za wiernych uzna się osoby ochrzczone w Kościele Rzymskokatolickim, zgodnie z Rocznikiem Statystycznym z 2018, stanowią one 85,63% społeczeństwa[6]. W rezultacie osoby zobowiązane stanowią zaledwie 70,22% całego społeczeństwa. Uwzględniając te wartości, wskaźniki dominicantes i communicantes z 2021 w odniesieniu do ogólnej liczby ludności reprezentują odpowiednio 19,87% oraz 9,05% całego społeczeństwa.
Badania wskaźników religijności przeprowadza się raz w roku w wybraną niedzielę października lub listopada. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC przekazuje parafiom, poprzez kurie diecezjalne, kwestionariusz, który powinien być wypełniony dla wszystkich ośrodków sakralnych na terenie parafii. Za zorganizowanie i przeprowadzenie badań odpowiedzialny jest, zgodnie z instrukcją, proboszcz. Organizuje on ekipy osób liczących, które we wszystkich wejściach do świątyni zliczają wiernych, przybywających na każdą mszę niedzielną. Ponadto, do kwestionariusza wpisuje się ogólną liczbę wiernych w parafii w celu określenia na jej podstawie liczby zobowiązanych do uczestnictwa w mszy św. niedzielnej, oraz liczbę przystępujących do Komunii Świętej[7].
Dane nie mają charakteru subiektywnego i są niezależne od opinii proboszcza. Kwestionariusze wypełnione w parafiach trafiają poprzez kurie do Instytutu. Dla określenia wiarygodności uzyskiwanych w ten sposób danych, Instytut przeprowadza badania kontrolne w wybranych parafiach, niezależnie od proboszcza[8].
Badania religijności i częstości praktyk religijnych przeprowadza też Centrum Badania Opinii Społecznej. Wyniki podawane przez CBOS wykazują stabilność religijności i praktyk w ciągu ostatnich 20 lat, ale są to badania deklaracji ankietowanych osób. Badania kościelne nie są wykonywane przez zawodowych socjologów (poza opracowaniem danych), ale dotyczą nie deklaracji, lecz zachowań i są prowadzone na całej populacji, a nie tylko reprezentatywnej próbce[9].
Oprócz dominicantes i communicantes, w niektórych rocznikach statystycznych ISKK załączał również wskaźnik participantes, osób angażujących się w działalność wspólnot i organizacji parafialnych.[10]
W 2020 r. ze względu na pandemię COVID-19 badanie nie odbyło się. W 2021 r. dniu przeprowadzania badania (26 września) obowiązywały obostrzenia związane z pandemią COVID-19: wierni mogli zajmować połowę wszystkich miejsc w świątyniach (limit nie dotyczył osób w pełni zaszczepionych) oraz funkcjonował obowiązek zakrywania ust i nosa[11].
Porównywalność danych
[edytuj | edytuj kod]Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego zaznacza, że wskaźniki dominicantes i communicantes, choć opierają się na bezpośrednim liczeniu uczestników liturgii, nie zawsze pozwalają na proste zestawienie wyników z różnych lat. Możliwość porównań utrudniają zmiany w ustalaniu liczby osób zobowiązanych do uczestnictwa w niedzielnej mszy, rozbieżne sposoby liczenia stosowane przez parafie oraz zmienna frekwencja. Według ISKK dane te dobrze odzwierciedlają kierunek zmian, lecz nie obejmują jakościowych wymiarów religijności. Dlatego nie są równoważne z deklaratywnymi badaniami socjologicznymi. [12]
Wyniki badań
[edytuj | edytuj kod]
Na przestrzeni ostatnich lat badania wykazują systematyczną, choć dość powolną, tendencję spadkową dominicantes oraz stabilizację communicantes po ok. dwukrotnym wzroście do końca lat 90. XX w., a także znaczne zróżnicowanie regionalne.[13]
Dominicantes i communicantes według lat
[edytuj | edytuj kod]| Rok | Dominicantes | Communicantes |
|---|---|---|
| 1980 | 51,0% | 7,8% |
| 1981 | 52,7% | 8,1% |
| 1982 | 57,0% | 9,6% |
| 1983 | 51,2% | 8,6% |
| 1984 | 52,2% | 8,9% |
| 1985 | 49,9% | 9,1% |
| 1986 | 52,9% | 10,4% |
| 1987 | 53,3% | 11,1% |
| 1988 | 48,7% | 10,7% |
| 1989 | 46,7% | 9,9% |
| 1990 | 50,3% | 10,7% |
| 1991 | 47,6% | 10,8% |
| 1992 | 47,0% | 14,0% |
| 1993 | 43,1% | 13,0% |
| 1994 | 45,6% | 13,1% |
| 1995 | 46,8% | 15,4% |
| 1996 | 46,6% | 14,5% |
| 1997 | 46,6% | 15,2% |
| 1998 | 47,5% | 17,6% |
| 1999 | 46,9% | 16,3% |
| 2000 | 47,5% | 19,4% |
| 2001 | 46,8% | 16,5% |
| 2002 | 45,2% | 17,3% |
| 2003 | 46,0% | 16,9% |
| 2004 | 43,2% | 15,6% |
| 2005 | 45,0% | 16,5% |
| 2006 | 45,8% | 16,3% |
| 2007 | 44,2% | 17,6% |
| 2008 | 40,4% | 15,3% |
| 2009 | 41,5% | 16,7% |
| 2010 | 41,0% | 16,4% |
| 2011 | 40,0% | 16,1% |
| 2012 | 40,0% | 16,2% |
| 2013 | 39,1% | 16,3% |
| 2014 | 39,1% | 16,3% |
| 2015 | 39,8% | 17,0% |
| 2016 | 36,7% | 16,0% |
| 2017 | 38,3% | 17,0% |
| 2018[3] | 38,2% | 17,3% |
| 2019 | 36,9% | 16,7% |
| 2020 | b/d | b/d |
| 2021[11] | 28,3% | 12,9% |
| 2022[14] | 29,5% | 13,9% |
| 2023[15] | 29,0% | 14,0% |
| 2024[2] | 29,5% | 14,6% |
Dominicantes i communicantes 2024 według diecezji (w %)[2]
[edytuj | edytuj kod]
| Diecezja | Dominicantes [%] | Communicantes [%] | Różnica p.p. | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2022 | 2023 | 2024 | 2022 | 2023 | 2024 | 2023 vs 2022 | 2024 vs 2023 | |
| Ogółem | 29,5 | 28,26 | 29,57 | 13,9 | 13,85 | 14,64 | -1,24 
|
+1,31 
|
| białostocka | 38,4 | 36,05 | 38,17 | 20,5 | 20,07 | 21,15 | -2,35
|
+2,12
|
| bielsko-żywiecka | 38,4 | 36,77 | 37,69 | 17,4 | 16,87 | 17,78 | -1,63
|
+0,92
|
| bydgoska | 24,2 | 26,06 | 25,64 | 12,1 | 12,95 | 12,81 | 1,86
|
-0,42
|
| częstochowska | 25,6 | 25,66 | 25,33 | 11,7 | 11,82 | 12,34 | 0,06
|
-0,33
|
| drohiczyńska | 40,3 | 37,59 | 42,54 | 19,3 | 17,82 | 20,68 | -2,71
|
+4,95
|
| elbląska | 20,8 | 21,28 | 20,76 | 9,9 | 10,22 | 10,75 | 0,48
|
-0,52
|
| ełcka | 25,2 | 23,26 | 25,07 | 13,8 | 13,58 | 14,70 | -1,94
|
+1,81
|
| gdańska | 25,7 | 25,73 | 26,43 | 13,1 | 13,03 | 13,80 | 0,03
|
+0,70
|
| gliwicka | 27,6 | 28,18 | 28,83 | 13,7 | 14,61 | 15,07 | 0,58
|
+0,65
|
| gnieźnieńska | 28,1 | 27,17 | 26,50 | 13,4 | 12,90 | 13,00 | -0,93
|
-0,67
|
| kaliska | 32,6 | 31,99 | 32,38 | 15,6 | 15,57 | 16,69 | -0,61
|
+0,39
|
| katowicka | 26,8 | 26,76 | 25,82 | 14,5 | 14,83 | 15,13 | -0,04
|
-0,94
|
| kielecka | 32,1 | 31,78 | 32,47 | 16,0 | 16,30 | 17,06 | -0,32
|
+0,69
|
| koszalińsko-kołobrzeska | 18,3 | 18,58 | 17,53 | 8,8 | 9,07 | 8,98 | 0,28
|
-1,05
|
| krakowska | 39,8 | 38,52 | 39,94 | 16,4 | 16,29 | 17,82 | -1,28
|
+1,42
|
| legnicka | 20,4 | 22,27 | 21,38 | 9,8 | 11,26 | 10,99 | 1,87
|
-0,89
|
| lubelska | 30,0 | 27,35 | 30,32 | 16,5 | 15,90 | 17,53 | -2,65
|
+2,97
|
| łomżyńska | 36,5 | 33,81 | 36,21 | 17,6 | 17,90 | 18,85 | -2,69
|
+2,40
|
| łowicka | 23,6 | 22,58 | 22,48 | 11,8 | 11,97 | 12,08 | -1,02
|
-0,10
|
| łódzka | 17,6 | 18,78 | 18,64 | 9,1 | 9,72 | 9,88 | 1,18
|
-0,14
|
| opolska | 34,2 | 33,24 | 34,12 | 17,5 | 17,74 | 18,51 | -0,96
|
+0,88
|
| ordynariat polowy | 24,9 | 26,28 | 28,61 | 11,6 | 13,14 | 13,64 | 1,38
|
+2,33
|
| pelplińska | 38,4 | 34,20 | 37,59 | 18,6 | 18,45 | 18,68 | -2,20
|
+3,39
|
| płocka | 25,2 | 23,52 | 24,58 | 10,6 | 10,90 | 11,52 | -1,68
|
+1,06
|
| poznańska | 27,2 | 27,34 | 27,64 | 13,5 | 13,96 | 14,66 | 0,14
|
+0,30
|
| przemyska | 48,0 | 49,10 | 50,03 | 17,5 | 16,90 | 18,31 | 1,10
|
+0,93
|
| radomska | 38,2 | 31,37 | 31,69 | 15,1 | 15,04 | 15,40 | -6,83
|
+0,32
|
| rzeszowska | 51,9 | 53,21 | 52,44 | 17,8 | 18,21 | 18,66 | 1,31
|
-0,77
|
| sandomierska | 31,9 | 32,38 | 33,84 | 13,6 | 14,41 | 15,44 | 0,48
|
+1,46
|
| siedlecka | 38,6 | 38,63 | 38,86 | 18,8 | 19,24 | 19,34 | 0,03
|
+0,23
|
| sosnowiecka | 18,7 | 17,87 | 18,40 | 8,7 | 8,46 | 8,65 | -0,83
|
+0,53
|
| szczecińsko-kamieńska | 17,5 | 17,20 | 17,59 | 8,3 | 8,46 | 8,85 | -0,30
|
+0,39
|
| świdnicka | 20,4 | 21,93 | 21,48 | 10,4 | 11,17 | 11,32 | 1,53
|
-0,45
|
| tarnowska | 61,5 | 60,52 | 62,34 | 25,6 | 24,36 | 26,17 | -0,98
|
+1,82
|
| toruńska | 25,4 | 25,23 | 23,77 | 12,1 | 12,70 | 11,92 | -0,17
|
-1,46
|
| warmińska | 20,8 | 20,72 | 21,53 | 9,8 | 10,26 | 11,26 | -0,08
|
+0,81
|
| warszawska | 20,6 | 18,96 | 19,85 | 10,8 | 10,25 | 10,89 | -1,64
|
+0,89
|
| warszawsko-praska | 24,9 | 23,50 | 24,09 | 12,9 | 12,40 | 12,85 | -1,40
|
+0,59
|
| włocławska | 24,6 | 24,91 | 23,39 | 10,9 | 11,77 | 11,09 | 0,31
|
-1,52
|
| wrocławska | 23,6 | 22,57 | 23,01 | 11,6 | 11,41 | 11,87 | -1,03
|
+0,44
|
| zamojsko-lubaczowska | 36,6 | 37,96 | 38,58 | 19,6 | 21,05 | 21,76 | 1,36
|
+0,62
|
| zielonogórsko-gorzowska | 19,3 | 18,62 | 18,53 | 9,2 | 9,28 | 9,30 | -0,68
|
-0,09
|
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zaręba Mariański, Metodologiczne Problemy Badań nad Religijnością,, 2002.
- ↑ a b c „Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia”, Warszawa: Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, 2024.
- ↑ a b „Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia”, Warszawa: Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, 2020.
- ↑ Sławomir Nowotny, Łukasz Prażmo, Przemysław Śleszyński, Geografia polskiej religijności – przestrzenne uwarunkowania zachowań religijnych, ISKK, lipiec 2019
- ↑ Ks Wojciech, Dominicantes metodologia [online], www.iskk.pl [dostęp 2020-11-25] (pol.).
- ↑ Mały Rocznik Statystyczny Polski [online], 2018.
- ↑ Praktyki niedzielne Polaków (dominicantes). Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego, 2023-09-29. (pol.).
- ↑ ISKK: Pomiędzy zmianą instytucjonalną a społeczną. Konferencja Episkopatu Polski, 2025-12-16. (pol.).
- ↑ Raport ISKK – Kościół w liczbach 2023. Prowincja Chrystusa Króla, 2024-12-05. (pol.).
- ↑ Nowy sposób badania religijności Polaków. Misyjne.pl, 2024. (pol.).
- ↑ a b „Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia”, Warszawa: Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, 2021.
- ↑ Dominicantes i communicantes. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego. (pol.).
- ↑ Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego. (pol.).
- ↑ „Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia”, Warszawa: Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, 2022.
- ↑ „Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia”, Warszawa: Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, 2023.