Niemcy sudeccy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tereny zamieszkałe do 1945 roku w większości przez Niemców na tle mapy dzisiejszych Czech
Procentowy udział Niemców wśród mieszkańców w powiatach sądowych według spisu z 1930 na terenie dzisiejszych Czech
Języki używane na terenie Czech, Moraw, Śląska i terytoriów ościennych na mapie z 1880 roku. Zasięg języka niemieckiego zaznaczony jest na różowo

Niemcy sudeccy lub Sudetoniemcy (niem. Sudetendeutsche, cz. sudetští Němci, Sudetoněmci, Sudeťáci) - mniejszość narodowa zamieszkała na terytorium Czech, Moraw i Śląska w Kraju Sudetów, po II wojnie światowej (lata 1945-1950) przesiedlona do Niemiec i Austrii. Liczebność grupy wynosiła 3,2 mln w 1930 (22,3% mieszkańców Czechosłowacji).

Kolonizacja średniowieczna[edytuj | edytuj kod]

Kolonizację pogranicznych, górskich ziem rozpoczęli Przemyślidzi, przede wszystkim Przemysł Ottokar I na pocz. XII w. Ponieważ ludność czeska niechętnie się tam osiedlała, sprowadzano osadników z krajów niemieckich, zwłaszcza alpejskich. Początkowo byli to głównie poszukiwacze rud i drogich kamieni, górnicy, drwale, węglarze, szklarze (m.in. z Wenecji), później pasterze, na końcu rolnicy.

Kolejne fale kolonizacji następowały za Karola IV, po wojnach husyckich, po wojnie trzydziestoletniej.

Początkowo kolonizacja miała przyczyny głównie ekonomiczne, dopiero później doszedł pierwiastek ideologiczny - narodowościowy i religijny.

Kolonizacja niemiecka w Czechach w XVII wieku[edytuj | edytuj kod]

Niemcy zaczęli masowo osiedlać się w Czechach po wygranej w 1620 roku przez Habsburgów bitwie na Białej Górze. Po przegranej wojnie z unią katolicką szlachta czeska była prześladowana. Przywódców ścięto na rynku praskim. Zabito także ważniejszych notabli czeskich. Królestwo czeskie wyludniło się, a wielu Czechów zbiegło na Śląsk oraz do Polski tworząc wspólnoty Braci czeskich. Habsburgowie rozpoczęli germanizację Czech. Wtedy to rozpoczęła się także masowa kolonizacja niemiecka. Wielkie nadania ziemskie objęły popleczników Habsburgów pochodzących z Włoch, Hiszpanii i krajów niemieckich.

Niemcy sudeccy po 1918 roku[edytuj | edytuj kod]

Po oderwaniu się Czechosłowacji od Austrii i proklamowaniu przez nią niepodległości planowano wyłączenie jej z terytorium czechosłowackiego i pozostawienie Kraju Sudetów przy Austrii, lecz pomysł zarzucono ze względu na nieprzerwaną historyczną jedność terytorium Czech, opartego w większości na górskich granicach naturalnych. Ponadto terytorium sudeckie byłoby oderwane terytorialnie od Austrii, a ze względu na nieprzyjazną pozycję Czechosłowacji byłoby ekonomicznie niewydolne. Taka zasada była jednak sprzeczna z głównymi ustaleniami konferencji wersalskiej, zakładającą prawo narodów do decydowania o swoim losie, tymczasem mieszkających na tych terenach Niemców przyłączono do nieprzyjaznej im Czechosłowacji bez pytania o zdanie. Niemcy nie pogodzili się z tą sytuacją, w 1919 roku wielokrotnie demonstrowali chęć oddzielenia się od Czechosłowacji - 4 marca 1919 roku demonstracje w miastach Czech i Moraw zostały krwawo stłumione przez czechosłowacką armię - padło 54 zabitych i 84 rannych[1].

Wrogość między Czechami i Niemcami sudeckimi datowała się od bardzo dawna, bo już od XIV w., a nasiliła się w wiekach następnych, gdy Habsburgowie faworyzowali Niemców jako grupę rządzącą w Czechach i prowadzili politykę przymusowej germanizacji. Antagonizm narodowościowy zwiększały także podziały wyznaniowe i polityczne: Czesi byli na ogół niechętni katolicyzmowi i monarchii austro-węgierskiej, podczas gdy Niemcy zaliczali się do gorliwych zwolenników tej religii i państwa[2]. Pogłębiały się też różnice ekonomiczne między Krajem Sudeckim, którego gospodarka oparta na przemyśle szklarskim i włókienniczym podupadała, a pozostałym terenem Czech, gdzie szybko rozwijały się nowe gałęzie przemysłu m.in. samochodowego i zbrojeniowego. Chociaż Czechosłowacja gwarantowała Niemcom sudeckim autonomię narodową oraz język niemiecki jako język urzędowy i edukacji na terenie Kraju Sudetów, to nie czuli się oni obywatelami tego państwa o zdecydowanym charakterze słowiańskim. Na terenie Kraju Sudetów, szczególnie od 1935, działały pro-nazistowskie i pro-faszystowskie organizacje (m.in. Partia Sudeckoniemiecka), które popierały rozbiór Czechosłowacji i przyłączenie części jej terytorium do Niemiec.

Na konferencji w Monachium Adolf Hitler zażądał przyłączenia Kraju Sudetów do Rzeszy, co stało się zaraz po Konferencji. Ziemie sudeckoniemieckie zostały zbrojnie zajęte przez Niemcy w październiku 1938. Z ich północnej części utworzono Okręg Rzeszy Kraj Sudetów, zaś tereny południa Czech przyłączono do okręgów Bawarii (Okręg Bawarska Marchia Wschodnia) i do okręgów utworzonych w miejscu zaanektowanej Austrii/Marchii Wschodniej (Okręg Górny Dunaj i Okręg Dolny Dunaj). Kraik hulczyński był połączony do Okręgu Śląsk (od 1941 r. do Okręgu Górny Śląsk).

Po II wojnie światowej na mocy tzw. Dekretów Beneša niemal wszystkich Niemców sudeckich wysiedlono do Niemiec i Austrii. Bawaria przejęła nad nimi patronat, rząd bawarski uważa Niemców sudeckich za jedną z czterech grup etnicznych Bawarii[3].

Symbole Niemców sudeckich[edytuj | edytuj kod]

Flaga Niemców sudeckich
Herb Niemców sudeckich

Flaga Niemców sudeckich jest prostokątem podzielonym na trzy poziome pasy jednakowej wielkości: czarny, czerwony i czarny lub czarna-czerwono-czarne pasy o proporcjach 1:2:1. Na znak żałoby upamiętniając zabitych Niemców sudeckich 4 marca 1919 złoty pasek z flagi Niemiec został zastąpiony przez kolor czarny. Flaga sudeckonimiecka istnieje od 1927 roku. Istnieje również wariant flagi sudeckonimieckiej z herbem sudeckoniemieckim[4][5].

Herb Niemców sudeckich powstal 30 lipca 1950, wcześniej w latach 1940-1945 istniał herb Okręgu Rzeszy Kraj Sudetów (1938-1945)[6] i w 1919 roku istniał wielki herb Republiki Niemieckiej Austrii m.in. ze symbolami prowincji Niemieckie Czechy i prowincji Kraj Sudetów[7][8]. Z perspektywy obserwatora w lewej części herbu jest czarny orzeł rzeszy w czerwonym polu jako symbol "wielowiekowej przynależności do Rzeszy" (do 1806. r.) jak i "połączenia z jej losem." W prawej części herbu znajduje się połowa czerwonego krzyża w czarnym polu, odnosząc się do Zakonu niemieckiego, którego największym baliwatem (niem. "Ballei") był baliwat Czechy, Morawy i Śląsk Sudecki z siedzibą w Chomutowie, jako głównego czynnika kolonizacji niemieckich terenów wschodnich. Na piersiach orlicy widnieje fragment herbu Wolnego Miasta Rzeszy - Chebu (Eger), srebrna krata na czerwonym tle i nad kratą znajduje się czarno-czerwono-czarna flaga sudeckoniemiecka [9][10].

Znani Niemcy sudeccy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]