Nikołaj Krylenko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nikołaj Krylenko
Никола́й Васи́льевич Крыле́нко
Krilenko.jpg
Data i miejsce urodzenia 14 maja 1885
Biechtiejewo, gubernia smoleńska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 29 lipca 1938
miejsce egzekucji "Kommunarka"
Komisarz ludowy sprawiedliwości ZSRR, RFSRR, ZSRR
Okres od 20 lipca 1936
do 19 stycznia 1938
Przynależność polityczna WKP(b)
Poprzednik powstanie funkcji
Następca Nikołaj Ryczkow
Komisarz ludowy sprawiedliwości RFSRR
Okres od maja 1931
do 20 lipca 1936
Przynależność polityczna WKP(b)
Poprzednik Nikołaj Janson
Następca Iwan Bułat
Prokurator generalny RFSRR
Okres od maja 1929
do 5 maja 1931
Przynależność polityczna WKP(b)
Poprzednik Nikołaj Janson
Następca Andriej Wyszynski
Przewodniczący Sądu Najwyższego ZSRR
Okres od 28 listopada 1923
do 2 lutego 1924
Przynależność polityczna WKP(b)
Poprzednik powstanie organu
Następca Aleksandr Winogradow
członek Ludowego Komitetu do Spraw Wojskowych i Morskich
Okres od 27 października 1917
do 23 listopada 1917
Przynależność polityczna WKP(b)
Poprzednik powołanie organu
Następca Nikołaj Podwojski jako komisarz ludowy
Odznaczenia
Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru

Nikołaj Wasilewicz Krylenko ros. Николай Васильевич Крыленко (ur. 14 maja 1885 Biechtiejewo gubernia smoleńska, zm. 29 lipca 1938 w miejscu egzekucji Kommunarka pod Moskwą) – działacz partii bolszewików, urzędnik państwowy RFSRR (prokurator generalny), współtwórca kodeksu karnego ZSRR, komisarz ludowy sprawiedliwości ZSRR (1936–38).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie zesłanego uczestnika studenckiego ruchu rewolucyjnego lat 80. XIX wieku. W 1890 rodzina przeprowadziła się do Smoleńska, gdzie ojciec był redaktorem gazety Смоленский вестник. W 1902 rodzina przeniosła się do Kielc, potem do Lublina, gdzie ojciec był urzędnikiem akcyzowym. W Lublinie Krylenko w 1895 rozpoczął naukę w gimnazjum klasycznym, które ukończył w 1903 i jesienią tego roku wstąpił na wydział historyczno-filozoficzny Uniwersytetu Petersburskiego. Uczestniczył w zebraniach studenckich i demonstracjach ulicznych. W grudniu 1904 wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR). Ukończył wydział historyczno-filozoficzny Uniwersytetu w Petersburgu w 1909 i wydział prawny Uniwersytetu Charkowskiego w 1914. Uczestnik rewolucji 1905-1907. Przez krótki okres pracował jako nauczyciel języka rosyjskiego, literatury i historii Rosji w prywatnych szkołach w Sosnowcu i Lublinie. Podczas pobytu na ziemiach polskich nauczył się biegle władać językiem polskim, był też znanym polonofilem[1]. Działalność polityczną prowadził w Petersburgu i Moskwie. Od 1906 członek organizacji wojskowej petersburskiego Komitetu Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR). Od 1911 pracował jako redaktor w gazecie "Gwiazda" (Zwiezda), od 1913 w Prawdzie, a wcześniej, podczas pobytu w Lublinie pisywał do ''Kuriera Lubelskiego''. Latem 1914 emigrował do Szwajcarii, gdzie uczestniczył w Konferencji Przedstawicieli Zagranicznych SDPRR w Bernie. Latem 1915 powrócił do Rosji. Aresztowany w 1916 i skierowany do wojska na front w stopniu chorążego. W czasie rewolucji lutowej 1917 wybierany sekretarzem komitetów partyjnych: pułku, dywizji, a w kwietniu 11 Armii Frontu Południowo-Zachodniego. Delegat I Ogólnorosyjskiego Zjazdu Rad z ramienia frakcji bolszewików. Członek pierwszego Wszechrosyjskiego Komitetu Wykonawczego wyłonionego przez ten zjazd. W czerwcu 1917 wybrany członkiem Biura Organizacji Wojskowej przy KC SDPRR(b). W czasie przewrotu bolszewickiego (rewolucji październikowej) członek Piotrogrodzkiego Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego. Wszedł w skład pierwszej Rady Komisarzy Ludowych, członek komitetu ds. wojskowych i morskich. 9 listopada 1917 wyznaczony na Najwyższego Naczelnego Dowódcę, komisarz ludowy ds. wojskowych i morskich (minister wojny).

Od marca 1918 organizował sowieckie sądownictwo i – po 1922 roku – prokuraturę. Był współtwórcą kodeksu karnego RFSRR, w tym w szczególności art. 58 KK RFSRR będącego podstawą masowego terroru politycznego. Do 1931 główny prokurator oskarżający w procesach politycznych w tym w procesach pokazowych (proces eserowców 1922, proces biskupa Cieplaka, prałata Budkiewicza i egzarchy Fiodorowa 1923[2], proces szachtyński 1928, proces mienszewików 1931). W l. 1922–1931 przewodniczący Najwyższego Trybunału Rewolucyjnego przy OKW, zastępca komisarza sprawiedliwości, prokurator generalny Rosyjskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (Rosji Radzieckiej).

Od 1936 ludowy komisarz sprawiedliwości ZSRR. Uczestniczył w opracowywaniu konstytucji Rosji Radzieckiej i konstytucji ZSRR z 1936 roku oraz kodeksów. Prowadził pracę naukową na uczelniach, m. in. zastępca szefa katedry prawa karnego Uniwersytetu Moskiewskiego. Zajmował się także turystyką: uczestnik wyprawy w Pamir, przewodniczący Komisji Turystyki i Alpinizmu. Na zjazdach partii wybierany do władz Centralnej Komisji Kontroli WKP(b). Autor wydawnictw teoretycznych i praktycznych o teorii budowy ZSRR jako państwa socjalistycznego i jego systemu prawnego.

W okresie wielkiej czystki 1 lutego 1938 aresztowany przez NKWD. 29 lipca 1938 skazany na śmierć przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR z zarzutu o udziału w kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej, rozstrzelany tego samego dnia w miejscu egzekucji Kommunarka pod Moskwą, pochowany anonimowo.

Zrehabilitowany 10 sierpnia 1955 postanowieniem Kolegium Wojskowego SN ZSRR.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Sąd i prawo w ZSRR, t. 1–3 wydane w latach 1927–1930,
  • Wybrane sprawy sądowe, wydana w 1964.

Odznaczenia: Order Lenina i Order Czerwonego Sztandaru.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wojciech Giełżyński, Prywatna historia XX wieku, Warszawa 2005, s. 86.
  2. x. Józef Kłos, Grymas szatana, Wiadomości dla Duchowieństwa, Poznań, kwiecień 1923

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia, linki[edytuj | edytuj kod]

Nikołaj Krylenko jako głównodowodzący 1917