Przejdź do zawartości

Nils Peter Angelin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Nils Peter Angelin
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

23 lipca 1805
Lund

Data i miejsce śmierci

13 lutego 1876
Sztokholm

Zawód, zajęcie

paleontolog

Alma Mater

Uniwersytet Sztokholmski
Uniwersytet w Uppsali

Multimedia w Wikimedia Commons

Nils Peter Angelin (ur. 23 lipca 1805 w Lund, zm. 13 lutego 1876 w Sztokholmie)[1] – paleontolog szwedzki.

Biografia

[edytuj | edytuj kod]

Angelin uczył się najpierw w szkole katedralnej(inne języki) w Lund. Potem studiował na Uniwersytecie w Lund, a także w Kopenhadze, Sztokholmie i Uppsali[1]. Wśród współczesnych miał opinię ekscentryka, ponieważ studiował przez 72 semestry (36 lat), nie przystępując do egzaminów, był bowiem bardziej zainteresowany badaniami terenowymi[2]. Uczęszczał na wykłady Eliasa Friesa z botaniki, Svena Nilssona(inne języki) z historii naturalnej, ale także Henrika Reuterdahla(inne języki) z teologii i Johana Holmbergssona z prawa[3]. Utrzymywał się z dawania prywatnych lekcji nauk przyrodniczych[4], handlu końmi, używanymi książkami[5] i skamieniałościami[3]. 5 lutego 1857 Uniwersytet Wrocławski nadał mu doktorat honoris causa na podstawie publikacji, w których opisał nowe gatunki trylobitów[1][2]. W tym samym roku został docentem na Uniwersytecie w Lund[4]. Od 1864 był kustoszem z tytułem profesora w Muzeum Historii Naturalnej w Sztokholmie[1], gdzie wtedy utworzono osobny dział paleontologiczny[6]. Bogate zbiory Angelina zakupiło państwo szwedzkie[4].

Po śmierci Angelina wydaniem jego dzieł, pozostających jeszcze w rękopisie, zajął się następca w sztokholmskim muzeum Gustaf Lindström(inne języki)[3][7].

Osiągnięcia naukowe

[edytuj | edytuj kod]

Znaczenie w historii nauki

[edytuj | edytuj kod]
Ordowicki trylobit Cyrtometopus sembnitzkii, przedstawiciel rodzaju opisanego przez Angelina

Zajmował się przede wszystkim trylobitami. Opisał liczne nowe taksony, na przykład rodziny Conocoryphidae Angelin, 1854, Encrinuridae Angelin, 1854 i Aulacopleuridae Angelin, 1854[8], rodzaje Cyrtometopus Angelin, 1854[8] i Solenopleura Angelin, 1854[9] oraz wiele gatunków, na przykład Paradoxides forchhammeri Angelin, 1851[10][11], którego pojawienie się wyznacza górną część kambru środkowego[12]. Na podstawie trylobitów jako skamieniałości przewodnich dokonał pierwszego rozpoziomowania stratygraficznego paleozoiku Szwecji[13]. Wyróżnił osiem interwałów stratygraficznych[14] (łac. regio), które obejmowały skały od kambru po sylur: Regio I – Fucoidarum; Regio II – Olenorum; Regio III – Conocorypharum; Regio IV – Ceratopygarum; Regio V – Asaphorum; Regio VI – Trinucleorum; Regio VII – Harparum; Regio VIII – Cryptonymorum (Encrinurorum)[10].

Jako pierwszy paleontolog zajął się skolekodontami (elementami aparatów szczękowych kopalnych wieloszczetów)[15]. Odkrył również, że Beyrichiida są małżoraczkami (poprzednio uważano je za drobne trylobity) i zauważył u nich występowanie dymorfizmu płciowego[5]. Sporządził także mapę geologiczną Skanii[16].

Ordowicki trylobit Subasaphus platyurus (Angelin, 1854)

Wybrane publikacje

[edytuj | edytuj kod]
  • Palaeontologia Svecica. Pars I: Iconographia crustaceorum formationis transitionis (1851)[13]
  • Palaeontologia Scandinavica. Pars I: Crustacea formationis transitionis. Fasc. II (1854)
  • Geologisk öfversigts-karta öfver Skåne (mapa 1859, tekst objaśniający z przedmową Bernharda Lundgrena(inne języki) 1877)[16]
  • Palaeontologia Scandinavica. Cura et auspiciis Academiae Regiae Scientiarum Suecanae, additamentis instructa, post mortem auctoris iterum emissa. Pars prima: Crustacea formationis transitionis. Fasc. I–II (1878, wydanie poprawione przez G. Lindströma)[10]
  • Iconographia Crinoideorum in stratis Sueciae Siluricis fossilium (1878)[17]
  • Fragmenta silurica e dono Caroli Henrici Wegelin (1880)[18]

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]
Medal pamiątkowy wybity na cześć Angelina w 1920

W 1920 Królewska Szwedzka Akademia Nauk wybiła na jego cześć medal z łacińskim napisem Arcana marium priscorum detexit, czyli « Odkrył sekrety dawnych mórz »[3].

Nazwiskiem Angelina nazwano szczyt górski Angelinberget, położony w południowo-zachodniej części Ziemi Północno-Wschodniej[19].

Na jego cześć nazwano liczne taksony, między innymi rodzaj głowonogów ordowickich Angelinoceras Hyatt, 1894[20], rodzaj grzybów (z rzędu Rhytismatales) Angelina Fr.[21][22], gatunek współczesnego wieloszczeta Rhynchonereella angelini Kinberg, 1866[2][23], gatunek sylurskich skolekodontów Mochtyella angelini Mierzejewski, 1978[24][15] oraz gatunek środkowoordowickiego trylobita Asaphus angelini Stein & Bergström, 2010[25].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c d Nils Peter Angelin - Svenskt Biografiskt Lexikon [online], sok.riksarkivet.se [dostęp 2025-11-25].
  2. ↑ a b c Biographical Etymology of Marine Organism Names. A [online], www.bemon.loven.gu.se [dostęp 2025-11-25].
  3. ↑ a b c d F. Tersmeden, Professor utan att ha disputerat: Historien om den lärde överliggaren Nils Peter Angelin, Professorsinstallation: Lunds universitet, Universitetsaulan 12 oktober 2018 kl 16.00, Lunds universitet, Sektionen kommunikation, 2018, s. 36-53.
  4. ↑ a b c Obituary - Prof. Angelin, „Geological Magazine”, 3 (9), 1876, s. 432–432, DOI: 10.1017/S0016756800155311, ISSN 1469-5081 [dostęp 2025-11-25] (ang.).
  5. ↑ a b Nils Spjeldnaes, N. P. Angelin's work on fossil ostracodes, „Geologiska Föreningen i Stockholm Förhandlingar”, 88 (3), 1966, s. 407–409, DOI: 10.1080/11035896609448936, ISSN 0016-786X [dostęp 2025-11-25].
  6. ↑ The IK Foundation - SPECIAL COLLECTIONS | The Swedish Museum of Natural History [online], www.ikfoundation.org [dostęp 2025-11-25].
  7. ↑ Anton Hilmar Westergård, Index to N.P. Angelin's Palæontologia scandinavica, Lund : Printed by H. Ohlsson, 1910 [dostęp 2025-11-25].
  8. ↑ a b Raymond C. Moore (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology. Part O: Arthropoda 1 (Arthropoda—general features, Protarthropoda, Euarthropoda—general features, Trilobitomorpha), Geological Society of America and University of Kansas Press, 1959, xix+560, ISBN 0-8137-3015-5.
  9. ↑ Jorge Esteve, Systematic revision of the genus Solenopleura Angelin, 1854, Ptychopariida, Trilobita, Cambrian Series 3, „Annales de Paléontologie”, 101 (3), 2015, s. 185–192, DOI: 10.1016/j.annpal.2015.05.001, ISSN 0753-3969 [dostęp 2025-11-25].
  10. ↑ a b c Nils P. Angelin, Paleontologia Scandinavica. Pt. 1. Crustacea formationis transitionis, Stockholm, 1878 [dostęp 2025-11-25].
  11. ↑ Paradoxides forchhammeri [online], Fossiilid.info [dostęp 2025-11-26] (ang.).
  12. ↑ Kazimiera Lendzion, Krótki rys badań osadów kambru w Polsce, „Kwartalnik Geologiczny”, 24 (1), 1980, s. 115-122.
  13. ↑ a b Gerhard Regnéll, Centenary of »Palaeontologia Svecica« With a Sketch of the Work and Life of N. P. Angelin, „Geologiska Föreningen i Stockholm Förhandlingar”, 73 (4), 1951, s. 619–629, DOI: 10.1080/11035895109452858, ISSN 0016-786X [dostęp 2025-11-25].
  14. ↑ Jörg Maletz, The Lower Ordovician (Tremadocian to Floian) graptolite fauna of Hunneberg, Västergötland, Sweden, Fossils and Strata, Scandinavian University Press, 20 listopada 2023, s. 1–140, DOI: 10.18261/9788215070872-2023-01, ISBN 978-82-15-07086-5 [dostęp 2025-11-27].
  15. ↑ a b Scolecodonts: Mochtyella angelini Mierzejewski, 1978 (Silurian) [online], www.graptolite.net [dostęp 2025-11-25].
  16. ↑ a b Geologisk öfversigts-karta öfver Skåne av N.P. Angelin [online], Alvin [dostęp 2025-11-27].
  17. ↑ N.P. Angelin, Iconographia Crinoideorum in stratis Sueciae Siluricis fossilium, 1878 [dostęp 2025-11-25].
  18. ↑ Nils Peter Angelin, Gustaf Lindstöm, Fragmenta silurica e dono Caroli Henrici Wegelin. Opus studio Nicolai Petri Angelin inchoatum jussu et impensis Academiae regiae scientiarum suecicae edendum curavit G. Lindström, Holmiae: Samson & Wallin, 1880 [dostęp 2025-11-25].
  19. ↑ Norwegian Polar Data Centre [online], data.npolar.no [dostęp 2025-11-25].
  20. ↑ Alpheus Hyatt, Alpheus Hyatt, Phylogeny of an acquired characteristic, Philadelphia: American Philosophical Society, 1894, s. 508 [dostęp 2025-11-25].
  21. ↑ Jason M. Karakehian, Katherine F. LoBuglio, Donald H. Pfister, Placement of the genus Angelina within Rhytismatales and observations of Angelina rufescens, „Mycologia”, 106 (1), 2014, s. 154–162, DOI: 10.3852/13-174, ISSN 0027-5514 [dostęp 2025-11-25].
  22. ↑ Angelina Fr. [online], MYCOBANK Database.
  23. ↑ Canadian Register of Marine Species - Rhynchonereella angelini (Kinberg, 1866) [online], marinespecies.org [dostęp 2025-11-25].
  24. ↑ Piotr Mierzejewski, New placognath Eunicida (Polychaeta) from the Ordovician and Silurian of Poland, „Acta Geologica Polonica”, 28 (2), 1978, s. 273–282 [dostęp 2025-11-25] (ang.).
  25. ↑ Martin Stein, Jan Bergström, Some lower Middle Ordovician species of Asaphus (Trilobita) from Sweden, „GFF”, 132 (2), 2010, s. 105–116, DOI: 10.1080/11035897.2010.486478, ISSN 1103-5897 [dostęp 2025-11-27].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nils_Peter_Angelin&oldid=79286800”