To jest dobry artykuł

Niszczyciele rakietowe projektu 57

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niszczyciele rakietowe projektu 57
Gremyashchiy 1983 cropped.jpg
„Griemiaszczyj” po przebudowie na proj. 57A
Opis typu
Kraj budowy  ZSRR
Użytkownicy  MW ZSRR
Stocznia 3 stocznie
Wejście do służby 1960–1961
Zbudowane okręty 8
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność (proj. 57bis/57A)
standardowa: 3500 t / 3700 t
pełna: 4200 t / 4700 t
Długość 138,9 m / 140,6 m
Szerokość 14,84 m
Zanurzenie 4,47 m / 4,65 m
Napęd 4 kotły parowe, 2 turbiny parowe o mocy 54 000 KM, 2 śruby
Prędkość 34,5 / 32 węzły
Zasięg 3060 Mm przy 18 w.
Załoga 290-297
Uzbrojenie proj. 57bis:
2 wyrzutnie pocisków pokr. KSSzcz (2 x I, 12-16 pocisków)
16 dział 57 mm plot. (4 x IV)
6 wt 533 mm (2 x III)
2 wrbg RBU-2500
proj. 57A:
2 wyrzutnie pocisków plot. M-1 Wołna (1 x II, 32 pociski)
8 dział 57 mm plot. (2 x IV)
8 działek 30 mm plot (4 x II)
10 wt 533 mm (2 x V)
3 wrbg RBU-6000
(szczegóły w tekście)
Wyposażenie lotnicze 1 śmigłowiec Ka-15 / Ka-25
Okręt projektu 57bis w oryginalnej postaci

Niszczyciele rakietowe projektu 57 (typu Gniewnyj) – seria ośmiu radzieckich okrętów, budowanych w latach 50. XX wieku, oznaczonych początkowo jako projekt 57bis, a po modernizacji projekt 57A. Były to pierwsze radzieckie niszczyciele projektowane od początku jako rakietowe. W kodzie NATO były oznaczone jako Krupny, a po modernizacji: Kanin.

Projektowanie i budowa[edytuj]

Okręty projektu 57 należały do pierwszego pokolenia radzieckich okrętów rakietowych. Założenia techniczne dla niszczycieli rakietowych uzbrojonych w pociski przeciwokrętowe opracowano w 1955 roku, a projekt, oznaczony 57bis (lub 57b), powstał w leningradzkim biurze CKB-53 pod koniec roku 1956 (główny konstruktor O. Jakob). W 1958 roku został w niewielkim stopniu przeprojektowany.

Konstrukcja okrętów projektu 57bis, ich maszynownia i linie kadłuba powtarzały w zasadzie konstrukcję niszczycieli projektu 56 (ozn. NATO: Kotlin), lecz powiększonych w celu umieszczenia dwóch wyrzutni rakietowych. Wprowadzono ponadto ulepszenia związane z ochroną przed bronią masowego rażenia. Zestaw uzbrojenia z kolei wywodził się z niszczycieli rakietowych proj. 56M (ozn. NATO: Kildin), na których jako pierwszych w ZSRR zastosowano pociski przeciwokrętowe, lecz został on powiększony. W ten sposób, okręty projektu 57 były ostatnim ogniwem ewolucji radzieckich niszczycieli lat 50., od projektu 41, przez projekty 56 i 56M.

Budowę pierwszego okrętu, nazwanego „Gniewnyj”, rozpoczęto już pod koniec 1957 roku; wodowano go 30 listopada następnego roku, a wszedł do służby 10 stycznia 1960 roku. W sumie zbudowano 8 jednostek, wszystkie weszły do służby w marynarce ZSRR w latach 1960-1961. Podobnie jak okręty proj. 56, budowano je w trzech stoczniach: nr 190 im. A. Żdanowa w Leningradzie, nr 445 im. 61 Kommunarów w Nikołajewie i nr 199 im. Leninskiego Komsomołu w Komsomolsku nad Amurem (budowy dziewiątego okrętu nie ukończono). Koszt okrętów wynosił od 18,5 (pierwszy okręt) do 14,5 milionów rubli. Okręty projektu 57bis były początkowo klasyfikowane jako niszczyciele (esminec), od 19 maja 1966 roku jako duże okręty rakietowe (BRK – bolszyj rakietnyj korabl).

Opis – projekt 57bis[edytuj]

Okręty miały smukły gładkopokładowy kadłub, z silnym wzniosem dziobu i lekkim wzniosem rufy. Zasadniczym elementem sylwetki były dwie obrotowe wyrzutnie szynowe pocisków przeciwokrętowych KSSzcz na pokładzie na dziobie i rufie, z opancerzonymi hangarami startowymi. Bezpośrednio za wyrzutniami były wbudowane w nadbudówki magazyny, z których podawano pociski do przeładowania. Uzbrojenie artyleryjskie było jedynie uzupełniające i składało się z czterech odkrytych stanowisk poczwórnie sprzężonych armat przeciwlotniczych 57 mm przed nadbudówką dziobową, na nadbudówce rufowej i po jednym na każdej burcie. Uzbrojenie dopełniały dwa trzyrurowe aparaty torpedowe, umieszczone na śródokręciu, po obu burtach, przystosowane do torped przeciw okrętom podwodnym oraz dwie wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-2500 Smiercz na nadbudówce dziobowej. Kadłub, dzielący się poprzecznie na 18 przedziałów wodoszczelnych, wykonany był ze stali, podobnie jak nadbudówki (w projekcie 56 były ze stopów lekkich). Okręty miały dobre własności morskie, były ponadto wyposażone w aktywne stabilizatory przechyłów.

Główne uzbrojenie stanowił pierwszy radziecki kierowany przeciwokrętowy odrzutowy pocisk skrzydlaty KSSzcz (Szczuka) o zasięgu ok. 40 km opracowany w 1955 roku. Zapas pocisków wynosił standardowo po sześć na wyrzutnię, maksymalnie osiem.

Siłownia okrętowa powtarzała zasadniczo użytą w projekcie 56. Zbudowano ją w układzie naprzemiennym – po dwa kotły i jednej turbinie parowej w dwóch przedziałach, rozdzielonych w celu zwiększenia przeżywalności. Konsekwencją była sylwetka z dwoma niskimi, pochylonymi i oddalonymi od siebie kominami, były one przy tym cieńsze niż w projekcie 56. Główny maszt kratownicowy znajdował się tuż za nadbudówką dziobową, za nim pierwszy komin, drugi niższy maszt znajdował się między kominami.

Na rufie okrętu znajdowała się mała platforma, na której mógł bazować śmigłowiec Ka-15 wskazujący cele dla pocisków. W ten sposób okręty proj. 57bis były pierwszymi radzieckimi okrętami z etatowym wyposażeniem lotniczym. Jednakże, z powodu niewprowadzenia przewidywanego systemu telewizyjnej transmisji danych „Grusza”, śmigłowiec w praktyce nie był na nich używany, tym bardziej, że okręty nie miały hangaru.

Niszczyciel projektu 57A (po modernizacji). Dobrze widoczne elementy uzbrojenia, w tym dziobowe stanowiska dział i wyrzutnia rakietowa na rufie.

Modernizacja – projekt 57A[edytuj]

Ponieważ pociski przeciwokrętowe KSSzcz nie były nowoczesne już w chwili wejścia do służby i w 1972 roku zostały ostatecznie wycofane, niszczyciele projektu 57bis zostały w latach 1966-1978 gruntownie przebudowane według projektu 57A (w kodzie NATO: Kanin). Przebudowa, w ramach której między innymi zdemontowano obie wyrzutnie i elementy systemu KSSzcz, zwiększyła możliwości zwalczania przez nie okrętów podwodnych i celów powietrznych. Okręty nie otrzymały nowszych pocisków przeciwokrętowych, ale na nadbudówce rufowej zainstalowano dwuprowadnicową wyrzutnię pocisków przeciwlotniczych ZIF-102 systemu M-1 Wołna. Poczwórne rufowe stanowisko armat 57 mm przeniesiono na nadbudówkę dziobową, w miejsce magazynu pocisków (obecnie były dwa stanowiska na dziobie w dwóch piętrach). Zlikwidowano natomiast dwa burtowe stanowiska armat 57 mm na śródokręciu, montując zamiast nich dwie nowsze wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-6000 oraz trzecią na pokładzie dziobowym, które zastąpiły dotychczasowe wyrzutnie. Trzyrurowe aparaty torpedowe zamieniono na pięciorurowe. Zmiany w uzbrojeniu kończyło dodanie czterech podwójnych działek przeciwlotniczych 30 mm AK-230, w parach po bokach drugiego komina, kierowanych radarem.

Poza zmianami uzbrojenia, magazyny pocisków na dziobie i rufie zastąpiono nadbudówkami, rozbudowie uległa też nadbudówka dziobowa. Zamontowano nowy drugi maszt piramidowy o pełnej konstrukcji, na którym umieszczono stację kierowania ogniem rakietowym Jatagan. Zmodernizowano zestaw urządzeń elektronicznych i radarów. Zmiany zaszły też w części podwodnej, gdzie zainstalowano w części dziobowej nowy sonar podkilowy. Na rufie urządzono większe lądowisko, na którym bazował obecnie śmigłowiec do zwalczania okrętów podwodnych Ka-25PŁ.

Jako pierwszy przebudowę ukończył „Griemiaszczij” w 1968 roku, ostatni „Upornyj” w roku 1978. Po przebudowie okręty klasyfikowano jako duże okręty przeciwpodwodne (bolszyj protiwołodocznyj korabl – BPK).

Służba[edytuj]

Niszczyciele proj. 57 zostały rozdzielone pomiędzy wszystkie cztery radzieckie Floty: Bałtycką, Czarnomorską, Oceanu Spokojnego i Północną. Okręty nie brały udziału w działaniach bojowych, aczkolwiek kilka było wysyłanych w latach 1967-1971 na wody Bliskiego Wschodu, z pomocą dla zaprzyjaźnionych państw arabskich (Egiptu i Syrii), znajdujących się w konflikcie z Izraelem, gdzie pełniły służbę dozorową. Brały też udział w licznych rejsach zagranicznych.

W 1977 roku „Dierzkij” został wycofany do rezerwy i zakonserwowany w Zatoce Kolskiej, aż do końca swojej kariery. Okręty projektu 57A zostały wycofane jako jednostki bojowe w większości pod koniec lat 80., reszta na początku lat 90. Ostatni „Zorkij” został 1 czerwca 1992 roku przeklasyfikowany na okręt dozorowy (storożewoj korabl – SKR), po czym wycofany 30 czerwca 1993 roku[1].

Niszczyciel „Chrabryj” wodowano w 1961 roku, lecz jego budowę wstrzymano 1 lipca 1963 roku, po czym w roku 1969 został przekształcony w pływającą elektrownię ENS-73 (ЭНС-73). Wycofany został 11 marca 1982 roku i przekazany na złom[1].

Okręty[edytuj]


Nazwa położenie stępki, nr stoczni wodowanie wejście do służby przydział modernizacja wycofanie ze służby bojowej
Gniewnyj (Гневный) 16.11.1957 445 30.11.1958 10.01.1960 1960 FCz, 1969 FOS 1972-1973 08.04.1988
Griemiaszczij (Гремящий) 25.02.1958 190 30.04.1959 30.06.1960 1960 FP 1966-1968 17.07.1987
Żguczij (Жгучий) 23.06.1958 190 14.10.1959 23.12.1960 1961 FP 1967-1969 30.07.1987
Zorkij (Зоркий) 17.04.1959 190 30.04.1960 30.09.1961 1961 FB 1969-1971 30.06.1993
Upornyj (Упорный) 21.09.1958 445 30.06.1959 03.12.1960 1960 FOS 1977-1978 24.06.1991
Bojkij (Бойкий) 02.04.1959 445 15.12.1960 26.09.1961 1961 FCz, 1970 FP 1970-1973 09.02.1988
Gordyj (Гордый) ? 05.1959 199 24.05.1960 06.02.1961 1961 FOS 1973-1975 30.07.1987
Dierzkij (Дерзкий) 10.10.1959 190 04.02.1960 30.12.1961 1962 FP 1967-1972 19.04.1990
Chrabryj (Храбрый) 1959 199 1961 - - - -

Przydział: FB – Flota Bałtycka, FCz – Flota Czarnomorska, FOS – Flota Oceanu Spokojnego, FP – Flota Północna.

Dane taktyczno-techniczne[edytuj]

Projekt 57bis / 57A

  • wyporność:
    • standardowa: 3500 t / 3700 t
    • pełna: 4200 t / 4700 t
  • wymiary:
    • długość: 138,9 m / 140,6 m
    • szerokość: 14,84 m
    • zanurzenie: 4,47 m / 4,65 m
  • napęd: 2 turbiny parowe o mocy łącznej 72 800 KM, 4 kotły parowe wodnorurkowe, 2 śruby
  • prędkość:
    • pełna: 34,5 / 32 węzły
    • operacyjno-ekonomiczna 18 w.
  • zasięg: 3060 mil morskich przy prędkości 18 w.
  • załoga: 290 / 297 (w tym 20/21 oficerów)

Uzbrojenie[edytuj]

Projekt 57bis[edytuj]

Projekt 57A[edytuj]

  • 1 podwójna wyrzutnia ZIF-102 pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu M-1 Wołna (32 pociski, zasięg do 15 km, później Wołna-M – zasięg do 22 km)
  • 8 armat przeciwlotniczych 57 mm na poczwórnych podstawach ZIF-75 (2 x IV)
  • 8 działek przeciwlotniczych 30 mm AK-230 w dwulufowych wieżach (4 x II)
  • 10 wyrzutni torpedowych 533 mm TA-53-1134 w dwóch aparatach (2 x V)
  • 3 dwunastoprowadnicowe wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-6000 Smiercz-2 (zasięg 5500 m, 216 bomb RGB-60)
  • 1 śmigłowiec Ka-25

Wyposażenie elektroniczne[edytuj]

  • Projekt 57bis
  • 1 radar dozoru ogólnego MR-300 Angara
  • 1 stacja radiolokacyjna naprowadzania pocisków Załp-Szcz
  • 1 radar nawigacyjny Neptun-M
  • 2 stacje radiolokacyjne Fut-B kierowania ogniem armat 57 mm
  • stacja hydrolokacyjna podkilowa GS 572 Gierkules 2M
  • stacja wykrywania emisji radarowej Bizań-4A
  • systemy walki radioelektronicznej: stacje zakłóceń Krab-11 i Krab-12
  • system identyfikacji swój-obcy: 2 nadajniki Chrom-K i interrogator Nikiel-K
  • radiostacje

Projekt 57A[edytuj]

  • 1 radar dozoru ogólnego MR-310 Angara
  • 1 stacja radiolokacyjna Jatagan kierowania ogniem rakiet plot M-1 (na drugim maszcie)
  • 2 radary nawigacyjne Wołga
  • 1 stacja radiolokacyjna Fut-B kierowania ogniem armat 57 mm
  • 2 stacje radiolokacyjne MR-104 Ryś kierowania ogniem armat 30 mm
  • stacja hydrolokacyjna podkilowa MS-332
  • system rozpoznania radioelektronicznego MRP-11-14
  • systemy walki radioelektronicznej
  • system identyfikacji swój-obcy: 2 nadajniki Chrom-K i interrogator Nikiel-K
  • radiostacje


Przypisy

  1. a b S. Bierieżnoj, Sowietskij WMF....

Bibliografia[edytuj]

  • Большие ракетные корабли пр. 57-бис w serwisie Военно-Морская коллекция.
  • S. Bierieżnoj (С.С. Бережной): Sowietskij WMF 1945-1995. Kriejsiera, bolszyje protiwołodocznyje korabli, esmincy (СОВЕТСКИЙ ВМФ 1945-1995. Крейсера, большие противолодочные корабли, эсминцы), seria Morskaja Kollekcja nr 1/1995.
  • Robert Jackson: Niszczyciele, Fregaty i Korwety. Opublikowano oryginalnie pod tytułem Destroyers, Frigates and Corvettes przez Brown Packaging Books Ltd, 2000. Tłumaczenie: Jarosław Palasek. Dom Wydawniczy Bellona, 2002. ​ISBN 83-11-09273-7​.

Linki zewnętrzne[edytuj]