Niwiska (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 50°13′31″N 21°36′38″E
- błąd 39 m
WD 50°13'N, 21°36'E
- błąd 2325 m
Odległość 1286 m
Niwiska
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Mikołaja w Niwiskach
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat kolbuszowski
Gmina Niwiska
Wysokość 194 - 253 m n.p.m.
Liczba ludności (2019) 1594[1]
Strefa numeracyjna 17
Kod pocztowy 36-147[2]
Tablice rejestracyjne RKL
SIMC 0657220
Położenie na mapie gminy Niwiska
Mapa konturowa gminy Niwiska, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Niwiska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Niwiska”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Niwiska”
Położenie na mapie powiatu kolbuszowskiego
Mapa konturowa powiatu kolbuszowskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Niwiska”
Ziemia50°13′31″N 21°36′38″E/50,225278 21,610556
Eklektyczny dwór Hupków

Niwiskawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, w gminie Niwiska[3][4].

Wieś jest siedziba i największa miejscowość gminy Niwiska. Leży przy drodze powiatowej relacji Kolbuszowa – Niwiska – Tuszyma, 12 km na południowy zachód od Kolbuszowej. Sołectwo zajmuje powierzchnię 23,87 kilometrów kwadratowych, z czego niemal połowę stanowią kompleksy leśne – pozostałości Puszczy Sandomierskiej.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Niwiska[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0657243 Koniec część wsi
0657295 Okrąglica przysiółek
0657250 Podhucie część wsi
0657266 Podkościele część wsi
0657303 Uwrocie przysiółek
0657272 Zadwórz część wsi
0657289 Załuże część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś została lokowana w 1575 r. przez Gabriela Krasowskiego, w dobrach Stanisława Tarnowskiego z Rzemienia. Wieś powstała na „surowym korzeniu”, na prawie magdeburskim, wśród rozległych lasów Puszczy Sandomierskiej. Jej społeczność stanowiła mieszanka Polaków, Tatarów, Wołochów, Niemców, Rusinów, Czechów, Szwedów, Żydów i innych, o czym świadczą również dzisiejsze nazwiska. Pierwsi mieszkańcy Niwisk prowadzili gospodarkę rolno-hodowlaną uzupełnianą bartnictwem. Na słabych glebach wysiewano głównie żyto, owies i jęczmień, ważną rolę w gospodarce odgrywała hodowla trzody chlewnej wypasanej na żołędziach dębowych i buczynie. Od 1591 istniała w tu, na przełomie XVI i XVII wieku huta szkła.

W roku 1593 Zofia Tarnowska ufundowała na pagórku zwanym Niedźwiedzią Górą modrzewiowy kościół pw. św. Mikołaja jako wotum za nawrócenie z wierzeń braci polskich dzięki kazaniom ks. Piotra Skargi. W 1598 r. za zgodą biskupa krakowskiego kościół otrzymał uposażenie i stał się filią parafii Rzochów w dekanacie mieleckim, posiadając własnego duszpasterza zależnego od parafii macierzystej. W 1619 r. kościół został konsekrowany przez biskupa Waleriana Lubienieckiego. Z 1602 r. pochodzi pierwsza wzmianka o szkole parafialnej, a z 1728 r. o szpitalu dla ubogich. Po pożarze kościoła z 1876 wybudowano staraniem ks. Józefa Grabowskiego nowy, murowany kościół, konsekrowany przez Ignacego Łobosa, biskupa tarnowskiego. W 1925 r. bp Leon Wałęga erygował samodzielną parafię.

W czasie II wojny światowej Niwiska należały do niemieckiego poligonu SS TruppenÜbungsPlatz Heidelager z siedzibą w Pustkowie k. Dębicy. W sąsiedniej wsi Blizna Niemcy dokonywali prób z bronią rakietową V-1 i V-2. Tak Niwiska z okolicą stały się bazą dla penetrujących poligon członków wywiadu Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Wysiedlony z Niwisk proboszcz, a zarazem kapelan AK, ks. Jan Kurek, mieszkał przez pewien w szkole w sąsiedniej miejscowości Hucisko, gdzie z narażeniem życia odprawiał nabożeństwa i przewoził do Komendy Obwodu AK w Kolbuszowej części broni V zdobytej przez partyzantów. Stamtąd trafiała do Warszawy i Londynu.

Ostatnim żyjącym dziedzicem wsi był dr Jan Hupka (1866–1952) – zasłużony dla kraju i regionu poseł na Galicyjski Sejm Krajowy i do Rady Państwa w Wiedniu, wieloletni marszałek powiatu kolbuszowskiego. Jedną z jego publikacji jest: „Z czasów wielkiej wojny. Pamiętnik niekombatanta.” wyd. 1, Niwiska 1936, wyd. 2 Lwów 1937.

Niwiska są wsią typu wielodrożnica, o luźnej zabudowie, uformowanej w przysiółki (części wsi): Dębrzyna, Koniec, Podkościele, Załuże, Stara Huta, Podhucie, Gaik, Zadwórz, Folus, Podgminie, Dunaj, Urwocie, Okrąglica i Wrażniówka.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii parafii św. Mikołaja należącej do dekanatu Kolbuszowa Zachód w diecezji rzeszowskiej[5]. Parafia obejmuje swym zasięgiem miejscowości: Niwiska, Trześń, Hucisko, Leszcze, część Zapola i część Huciny.

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Kaplica cmentarna z 1874 r., nazywana też Kaplicą Grobową Hupków (spoczywają tu w podziemiu zwłoki całej rodziny Hupków); nagrobki z przełomu XIX i XX w.
  • Kościół parafialny pw. św. Mikołaja z 1880 r. Wewnątrz znajdują się zabytkowe ołtarze w stylu późnobarokowym. Na ołtarzu głównym znajduje się wizerunek św. Mikołaja, a nad nim św. Jana Kantego, obok umiejscowione są dwie figurki św. Piotra i Pawła. Na jednym z ołtarzy bocznych umieszczone są obrazy Matki Bożej Różańcowej, św. Stanisława Kostki i Matki Bożej Nieustającej Pomocy, a na drugim - Najświętszego Serca Pana Jezusa, św. Franciszka i św. Józefa. W kaplicy bocznej znajduje się jeszcze ołtarz Matki Bożej Wniebowziętej i Pana Jezusa Ubiczwanego, a na ścianie wisi zabytkowy obraz przedstawiający Chrystusa ukrzyżowanego. W kościele warte uwagi są jeszcze: zabytkowa chrzcielnica i organy z 1910 r., a w otoczeniu kościoła - dzwonnica z trzema dzwonami (jeden z 1923, dwa z 1959), Grota Matki Bożej Nieustającej pomocy, pomnik świętego Jana Pawła II i pomnik św. Józefa. Wzgórze kościelne, tzw. Niedźwiedzia Góra lub Kościelna Góra. otacza mur oporowy z początku XIX w.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gmina w liczbach - zestawienie statystyczne w dniu 31.12.2019. www.niwiska.pl. [dostęp 2020-05-07].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 815 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].data dostępu?
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  4. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Parafia na stronie diecezji

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]