Niwka (Sosnowiec)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Niwka
Dzielnica Sosnowca
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Sosnowiec
Data założenia 1775/1785 (prawa miejskie)
W granicach Sosnowca 1953
Położenie na mapie Sosnowca
Mapa konturowa Sosnowca, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Niwka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Niwka”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Niwka”
Ziemia50°14′34″N 19°09′36″E/50,242778 19,160000
Portal Polska

Niwka – południowa dzielnica Sosnowca od 1953, w latach 1916–1953 samodzielna gmina Niwka w powiecie będzińskim[1][2], wcześniej wieś i osada rybacka, potem także osada fabryczna, wzmiankowana po raz pierwszy w 1581.[3][1]

Graniczy od północy z Dańdówką, od wschodu i południa z Jęzorem, którą to granicę wyznacza przepływająca tutaj rzeka Biała Przemsza, do której na styku dzielnic uchodzi rzeka Bobrek, a od zachodu z Modrzejowem i Dębową Górą.

Wschodnią częścią przebiega droga ekspresowa S1 nieposiadająca tutaj węzła, a południową droga krajowa nr 79 spełniająca na tym odcinku charakter drogi lokalnej.

Niwka według rejestru TERYT jest jednostką urzędowego podziału terytorialnego kraju o statusie miejscowości – integralnej części miasta i identyfikatorze 0943629.

Niwka (0943629) jest siedzibą organów utworzonej w 2004 r. jednostki pomocniczej gminy Sosnowiec o nazwie Dzielnica Południe. W skład Dzielnicy Południe wchodzą cztery integralne części miasta Sosnowca według rejestru TERYT:

  • Niwka (identyfikator: 0943629)
  • Modrzejów (identyfikator: 0943612)
  • Bór (identyfikator: 0943440)
  • Jęzor (identyfikator: 0943492)

Niwka wchodzi w skład obrębu ewidencyjnego (katastralnego) nr 12 będącego częścią jednostki ewidencyjnej Sosnowiec. Obszar obrębu ewidencyjnego nr 9 pokrywa się prawdopodobnie z obszarem byłej gminy Niwka.

W dzielnicy wyodrębnia się:

Historia – ważniejsze wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • przed 1581 – powstanie wsi[3]
  • poł. XVIII w. – po 1775 – powstanie wsi targowej[4]
  • 1775/1785 – powstanie miasta Niwek. Niepewny fakt uzyskania praw miejskich, być może miasteczko funkcjonowało wyłącznie w oparciu o prawo targowe[4] Charakter miasta: niewielkie miasteczko nadgraniczne o funkcjach miasta – wrót. Miasteczko zlokalizowane w mikro – konurbacji feudalnej o funkcjach usługowych – (Inne ośrodki zespołu miejskiego: Mysłowice, Modrzejów)[4].
  • 1801 – odebranie praw miejskich[5]
  • początek XIX w. – rozwój lokalnego górnictwa w rejonie Bobrka
  • I poł. XIX w. – budowa Huty „Henryków” (obecnie dawna FMG „Niwka”) oraz osiedla patronackiego dla pracowników huty[6]
  • lata 30. XIX w. – budowa nowoczesnej drogi do Dąbrowy Górniczej (ob. ul. Wojska Polskiego)[6]
  • II poł. XIX w.- XX w. – rozwój górnictwa i przemysłu
  • 1916 – okupacyjne władze austriackie powołują gminę Niwka
  • 1928, 30 grudnia ukończenie budowy Szkoły Powszechnej w Niwce (obecna Szkoła Podstawowa nr. 15 im. Stefana Żeromskiego)
  • 1929 – Liczba ludności: 5038 mieszkańców
  • 1931 – Liczba ludności: 5752 mieszkańców[4]
  • lata 20. i 30. XX w. – próby utworzenia miasta: Niwka-Modrzejów poprzez nadanie praw miejskich gminie Niwka oraz przyłączenie do niej Modrzejowa, pod względem administracyjnym leżącego w granicach Sosnowca[4]
  • 1938, 1 sierpnia – uruchomienie pierwszego połączenia autobusowego na trasie Śródmieście SosnowcaMysłowice
  • 1947 – uzyskanie statusu gminy wiejskiej o miejskich uprawnieniach finansowych[4]
  • 1953, 12 września – włączenie gminy (wraz z os. Jęzor) do Sosnowca[4]
  • 1954, 30 kwietnia – uruchomienie połączenia tramwajowego na trasie Śródmieście SosnowcaMysłowice
  • 1965 – rozpoczęcie nauczania w nowej Szkole Podstawowej nr. 29 przy ul. Kozibąka (obecna ul. Zagłębiowska)

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela
Kapliczka przy skrzyżowaniu ulic Wojska Polskiego i Wygoda (usytuowanie przed zmianą skrzyżowania na rondo)
  • Kapliczka z 1857 r.
  • Zdewastowany układ urbanistyczny małego miasteczka feudalnego w rejonie ul. W. Polskiego, Orląt Lwowskich i A. Śliwki. Brak nawiązań przestrzennych do pierzei rynkowych[4].
  • Zdewastowany układ urbanistyczno-architektoniczny założenia przemysłowo-mieszkalnego Henryków. Pojedyncze obiekty: m.in. część zabudowy na terenie dawnej FMG, budynek dawnego żłobka[6].
  • Obiekty historyczne nieistniejące:
    • Ratusz murowany w narożniku SW/NW dawnego rynku, jednokondygnacyjny: obiekt wybudowany w II poł. XVIII w. nie istnieje od XX w.[4]
    • Karczma murowano-drewniana funkcjonowała w okresie od XVIII do XIX w.[4]
    • Magazyny solne: obiekty murowane na S od rynku tuż przy nurcie Białej Przemszy: XVIII-XX w.[4]
    • Stary cmentarz: najpewniej w rejonie dzisiejszego kościoła: XVIII – pocz. XIX w.?[4]

Rzeki i potoki[edytuj | edytuj kod]

Parki[edytuj | edytuj kod]

Mówca na kongresie w Centrum Kongresowym Świadków Jehowy (podium, strona amfiteatru; 2010)

Inne obiekty i miejsca[edytuj | edytuj kod]

  • AKS Górnik Niwka Sosnowiec
  • Kąt Trzech Cesarzy lub Trójkąt Trzech Cesarzy. Styk granic zaborów austriackiego z rosyjskim oraz pruskiego Śląska. Miejsce to znajduje się na terenie dzielnicy Niwka w Sosnowcu w miejscu połączenia się rzek: Czarnej i Białej Przemszy. Na terenie Sosnowca zlokalizowana jest część „rosyjska” i „austriacka”, a na terenie Mysłowic część „pruska” dawnego trójpogranicza: pocz. XIX – pocz. XX wieku. Nie jest prawidłowe pojęcie Trójkąt (ponieważ org. Ecke); nie jest poprawne pogranicze trzech zaborów (Śląsk nie był przyłączony do Prus w ramach któregokolwiek z 3 zaborów)[7] Najkorzystniej dostać się tam. ok. 1 km ścieżką wzdłuż prawego wału Białej Przemszy od strony Orląt Lwowskich lub od strony Mysłowic lasem: od Brzęczkowic lub Słupnej. Nad miejscem tym dominuje obecnie wiadukt kolei piaskowej.
  • Centrum Kongresowe Świadków Jehowy przy ul. Mikołajczyka 84. Powstało na terenie byłej bazy transportowej. Oddane do użytku 19 czerwca 1999. Jest to największy taki obiekt w Europie Środkowo-Wschodniej, a drugi w całej Europie[8]. Cały kompleks składa się: z Sali Zgromadzeń na 2400 osób (z zamontowanymi w niej dwoma telebimami), zadaszonego amfiteatru na ponad 6400 osób, dwóch Sal Królestwa dla miejscowych zborów oraz kilku mniejszych sal wykładowych i konferencyjnych, biblioteki, basenu do chrztu (oddzielonego od głównej sali wielką szybą), holu (w którym można zobaczyć wystawę Fioletowe trójkąty – Świadkowie Jehowy w obozach koncentracyjnych[9], oraz Migawki z budowy Centrum Kongresowego) z kafeterią, szatnią i zapleczem sanitarno-gospodarczo-technicznym (240 toalet), pokoju dla matek z małymi dziećmi (z monitorami, na których transmitowany jest program). Na zewnątrz jest obszerny bezpłatny parking na 1500 pojazdów i zagospodarowany ogród (50 tysięcy roślin) z alejkami[8]. Obiekt zapewnia zadaszone miejsca dla ok. 9 tysięcy osób, drugi tak duży znajduje się jedynie we Włoszech. Z Centrum Kongresowego korzystają obecnie zbory z województwa śląskiego, małopolskiego (oprócz jego krańców wschodnich), południowej części świętokrzyskiego i wschodniej części opolskiego na 32 jednodniowych zgromadzeniach obwodowych, a w lecie na 5 kongresach regionalnych (wtedy otwarty jest też amfiteatr, połączony wspólną sceną z salą główną). Z tego obiektu korzysta prawie co trzeci Świadek Jehowy w Polsce. W poprzednich latach urządzane w nim były ogólnopolskie kongresy w języku migowym (program jest tłumaczony na język migowy – tłumaczy widać na telebimach), obecnie zgromadzenia obwodowe w języku migowym odbywają się w tej oraz warszawskiej Sali Zgromadzeń. W obiekcie tym odbywały się też zajęcia Kursu Biblijnego dla Braci wraz z uroczystym zakończeniem poszczególnych jego klas oraz Kurs Służby Pionierskiej. Centrum można zwiedzać bezpłatnie w dni powszednie w godz. 8–12 i 13–17[10][11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Mateusz Załęski, Odkrywamy sosnowieckie dzielnice – Niwka, Twoje Zagłębie, 8 października 2017 [dostęp 2020-09-26] (pol.).
  2. Dz.U. z 1945 r. nr 27, poz. 167
  3. a b Rejestr powiatu proszowickiego.
  4. a b c d e f g h i j k l Krzysztofik Robert; Rocznik Sosnowiecki, 2004; 2005.
  5. Ładogórski Tadeusz, Przeszłość demograficzna Polski, 1967.
  6. a b c Dumała Krzysztof, Przemiany przestrzenne miast i rozwój osiedli...,1974.
  7. Źródło: Sulik A., Historia Mysłowic, 2001.
  8. a b Kilka tysięcy świadków Jehowy w Sosnowcu (dziennikzachodni.pl). [dostęp 2014-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-29)].
  9. Część tablic wystawowych w holu Centrum Kongresowego w Sosnowcu.
  10. Folder „Sala Zgromadzeń Świadków Jehowy Sosnowiec”
  11. Nasza Służba Królestwa styczeń 1999, ss. 3-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]