Nizina Cisańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nizina Cisańska
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Kotlina Panońska
Podprowincja Wielka Nizina Węgierska
Makroregion Nizina Cisańska
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Węgry
Rumunia
Serbia (Wojwodina)

Nizina Cisańska (554.6; węg. Tisza-vidék, Tiszántul) – makroregion fizycznogeograficzny wyróżniany w uniwersalnej dziesiętnej regionalizacji fizycznogeograficznej Europy w ślad za podziałem tradycyjnie przyjętym w geografii węgierskiej. Obejmuje wschodnią część Wielkiej Niziny Węgierskiej, między międzyrzeczem Dunaju i Cisy a zachodnimi stokami Karpat Wschodnich, Gór Zachodniorumuńskich i Karpat Południowych, z wyłączeniem Niziny Zakarpackiej, Równiny Satmarskiej i wysoczyzny Nyírség.

Niziny Cisańskiej nie należy mylić z wyróżnianą w partykularnej rumuńskiej regionalizacji fizycznogeograficznej Niziną Cisy (rum. Câmpia Tisei, Câmpia de Vest).

Nizina Cisańska stanowi rozległą, płaską równinę zbudowaną z osadów rzecznych (madów) z udziałem utworów eolicznych – piasków i lessów. Klimat Niziny jest suchy i kontynentalny; jest to najsuchsza część dzisiejszych Węgier (na równinie Małej Kumanii przeciętne roczne opady nie sięgają 500 mm). Pierwotną formacją roślinną Niziny był step i lasostep, obecnie nizina jest w niemal w całości zajęta pod intensywne rolnictwo. Krajobraz Niziny jest monotonny, różnice wysokości względnej w zasięgu wzroku nie przekraczają kilku metrów. Z tego powodu podstawą podziału na pomniejsze regiony są liczne rzeki przecinające nizinę.

Geografia węgierska dzieli węgierską część Niziny na części odnoszące się do biegu Cisy: krainy górnej (Felső-Tisza-vidék), środkowej (Közép-Tisza-vidék) i dolnej Cisy (Alsó-Tisza-vidék), równinę Hajdúság, krainę Berettyó i Kereszu (Berettyó–Körös-vidék) oraz międzyrzecze Kereszu i Maruszy (Körös–Maros köze). Szczegółowy podział jest następujący:

kraina górnej Cisy (Felső-Tisza-vidék)[edytuj | edytuj kod]

Felső-Tisza-vidék – kraina górnej Cisy (z węgierską częścią Równiny Satmarskiej)

kraina środkowej Cisy (Közép-Tisza-vidék)[edytuj | edytuj kod]

Közép-Tisza-vidék – kraina środkowej Cisy

kraina dolnej Cisy (Alsó-Tisza-vidék)[edytuj | edytuj kod]

Alsó-Tisza-vidék – kraina dolnej Cisy

kraina Hajdúság (Hajdúság)[edytuj | edytuj kod]

Kraina Hajdúság
  • grzbiet Hajdú (Hajdúhát)
  • południowy Hajdúság (Dél-Hajdúság)

kraina Berettyó i Kereszu (Berettyó–Körös-vidék)[edytuj | edytuj kod]

Berettyó–Körös-vidék – kraina Berettyó i Kereszu
  • równina Dévaványa (Dévaványai-sík)
  • bagna Wielki Sárrét (Nagy-Sárrét)
  • międzyrzecze Berettyó i Kálló (Berettyó-Kálló köze)
  • grzbiet lessowy Érmellék (Érmelléki löszös hát)
  • równina Bihar (Bihari-sík)
  • bagna Mały Sárrét (Kis-Sárrét)
  • równina nad Kereszem (Körös menti sík)

międzyrzecze Kereszu i Maruszy (Körös–Maros köze)[edytuj | edytuj kod]

Körös–Maros köze – międzyrzecze Kereszu i Maruszy
  • grzbiet Csanád (Csanádi-hát)
  • grzbiet Békés (Békési-hát)
  • równina Békés (Békési-sík)
  • równina Csongrád (Csongrádi-sík)
  • ujście Kereszu (Körösszög)

Nizina Cisańska według regionalizacji uniwersalnej obejmuje również dwa regiony zaliczane w geografii węgierskiej do Średniogórza Północnowęgierskiego:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Kondracki Fizycznogeograficzna regionalizacja Czech, Słowacji, Węgier i Rumunii w układzie dziesiętnym, „Przegląd Geograficzny”, tom LXVIII, z 3-4, 1996, s. 457-466
  • Józef Szaflarski Rumunia, w: Antoni Wrzosek (red.) Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR), PWN Warszawa 1965
  • Józef Szaflarski Węgry, w: Antoni Wrzosek (red.) Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR), PWN Warszawa 1965
  • Márton Pécsi, Béla Sárfalvi Węgry, PWN 1971
  • Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Rumunia. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983/84.
  • Krystyna Jawecka, Teresa Zakrzewska (red.) Mapa przeglądowa Europy. Jugosławia. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1984/85.
  • Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Węgry. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1985.
  • Przemysław Burchard Węgry, PW „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1988, ​ISBN 83-214-0554-1​.
  • Jerzy Midzio, Krajobrazy węgierskie, Warszawa: WSiP, 1988, ISBN 83-02-03732-X, OCLC 749352013.
  • Wiesława Rusin, Węgry, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2005, ISBN 83-7304-416-7, OCLC 69312478.