Nocna zmiana (film 1994)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nocna zmiana
Gatunek Dokumentalny
Data premiery 1994
Kraj produkcji Polska
Język polski
Czas trwania 62 min
Reżyseria Jacek Kurski, Michał Balcerzak
Scenariusz Jacek Kurski, Michał Balcerzak
Produkcja Jacek-FILM
Dystrybucja TELEDOM Sp. z o.o.

Nocna zmianafilm dokumentalny z 1994 roku zrealizowany przez Jacka Kurskiego i Michała Balcerzaka, poświęcony kulisom odwołania rządu Jana Olszewskiego w czerwcu 1992 roku. Film bazuje na reportażu Gorące dni Wojciecha Ostapowicza, materiałach archiwalnych TAI oraz materiałach VHS autorstwa Włodzimierza Kuligowskiego (sceny w kuluarach). Jest to filmowa wersja książki Jacka Kurskiego i Piotra Semki z 1993 roku pt. Lewy czerwcowy.

Film został wyemitowany 27 lipca 1995 roku w porze najlepszej oglądalności i miał ogromną widownię (ok. 6 milionów widzów), co mogło mieć wpływ na przegraną Lecha Wałęsy w wyborach prezydenckich w listopadzie 1995[1].

Dwa lata po realizacji filmu (1996) wydano jego rozszerzoną wersję, gdzie oryginalny materiał poprzedzają komentarze polityków związanych z rządem Jana Olszewskiego udzielających wywiadu w książce Lewy czerwcowy, m.in. Antoniego Macierewicza, Jarosława Kaczyńskiego, Adama Glapińskiego, Jana Parysa przedstawione z perspektywy trzech lat po publikacji książki.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Film prezentuje wydarzenia polityczne z kwietnia, maja i pierwszych dni czerwca 1992 roku związane z realizacją przyjętej przez sejm uchwały lustracyjnej, zgłoszonej 28 maja przez posła Janusza Korwin-Mikkego), oraz odwołaniem rządu Jana Olszewskiego. Uchwałę lustracyjną poprzedza konflikt Wałęsy z rządem: konflikt wokół Jana Parysa [2], konflikt związany z wizytą Wałęsy w Moskwie [3], wycofanie przez Wałęsę poparcia dla rządu z propozycja podjęcia „rozwiązań zmierzających do powołania nowego gabinetu mającego oparcie w parlamencie” z 27 maja [4].

Na film składają się fragmenty programów informacyjnych i publicystycznych. Zawiera on wiele wypowiedzi m.in. Lecha Wałęsy, Stefana Niesiołowskiego, Jana Rokity, Jacka Kuronia, Krzysztofa Wyszkowskiego, Tomasza Tywonka oraz fragmenty debat sejmowych.

Szczegółowo przedstawione zostały wydarzenia z dnia 4 czerwca 1992 poprzedzające nocne głosowanie nad odwołaniem rządu 5 czerwca 1992, w tym filmowane kamerą VHS rozmowy między prezydentem a politykami z ówczesnych ugrupowań parlamentarnych na temat możliwości powołania nowego rządu i wyboru na premiera Waldemara Pawlaka, które miały miejsce na krótko przed głosowaniem. W rozmowach uczestniczyli: Donald Tusk, Tadeusz Mazowiecki, Mieczysław Wachowski, Leszek Moczulski, Waldemar Pawlak, Stefan Niesiołowski, Bronisław Geremek, Ryszard Bugaj, Gabriel Janowski, Aleksander Łuczak, Paweł Łączkowski i inni[5].

Film prezentuje, w jaki sposób realizacja uchwały lustracyjnej przez ówczesnego ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza przyczyniła się do upadku rządu Olszewskiego i wskazuje prezydenta jako inicjatora działań skierowanych przeciwko lustracji.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Reżyser filmu Jacek Kurski i politycy związani z rządem Jana Olszewskiego określają przedstawione w filmie rozmowy mianem tajnej narady, a samo odwołanie rządu nazywają spiskiem i porównują z zamachem stanu[6]. Jednakże na zdjęciach VHS z przebiegu rozmów widać obecność mediów (fotograf w tle, błyski fleszy), zaś kamera, którą kręcono wydarzenie, nie była w żaden sposób ukryta. Wedle słów Mieczysława Wachowskiego, rozmowy były filmowane na polecenie samego Lecha Wałęsy, który obawiał się internowania przez ekipę Macierewicza i obecność dziennikarzy miała go potencjalnie przed tym uchronić[7].

Stefan Niesiołowski wielokrotnie protestował przeciwko przedstawieniu go w filmie jako przeciwnika rządu Jana Olszewskiego. Niesiołowski, mimo że brał udział w rozmowach przed głosowaniem wotum nieufności dla rządu, z trybuny sejmowej skrytykował decyzję o odwołaniu rządu[8].

Film przedstawia Jarosława Kaczyńskiego jako gorącego zwolennika rządu. W rzeczywistości Kaczyński był w konflikcie z Olszewskim i dążył do poszerzenia koalicji rządowej o tzw. małą koalicję (UD, KLD, PPG)[9]. Gdy po „33 dniach Pawlaka” misję tworzenia rządu otrzymała Hanna Suchocka, Kaczyński czynił starania o włączenie Porozumienia Centrum do koalicji rządowej, stawiając jako warunek powierzenie Adamowi Glapińskiemu teki wicepremiera lub przynajmniej ministra współpracy z zagranicą[10]. Premier Suchocka warunek ten odrzuciła. Kwestia ta doprowadziła do ostatecznego poróżnienia Kaczyńskiego z Olszewskim, który wraz z grupą 11 posłów odszedł z PC i utworzył Ruch dla Rzeczypospolitej.

Montaż filmu trwał 5 miesięcy. Jacek Kurski sam przyznał, że taśma z nagraniem spotkania przeciwnych Olszewskiemu polityków, do jakiego doszło nocą u Wałęsy, początkowo nie zrobiła na nim żadnego wrażenia – Dopiero gdy niewyraźne dialogi uzupełniłem o podpisy, wyszła bomba[1].

Film pomija szerszy kontekst związany z odwołaniem rządu i pomija fakty, które przeczą z góry założonej tezie twórców filmu. Najważniejsze fakty, które pominięto w filmie: mniejszościowy charakter rządu praktycznie od chwili jego powstania, krytykę polityki gospodarczej rządu przez stronnictwa sejmowe z różnych stron, postawę rządu i jego zaplecza w czasie debaty i głosowania projektu ustawy o Restytucji Niepodległości, wielomiesięczne rozmowy Jana Olszewskiego z Unią Demokratyczną nad poszerzeniem koalicji, rozmowy Jana Olszewskiego z Konfederacją Polski Niepodległej w sprawie poszerzenia koalicji, w trakcie których Jan Olszewski i Antoni Macierewicz usiłowali wywierać presję na przywódców KPN wykorzystując w tym celu teczkę Leszka Moczulskiego[11][12]. W filmie nie przedstawiono także zgodnej z rzeczywistością chronologii wszystkich wydarzeń poprzedzających odwołanie rządu, przez co twórcy filmu utrwalili wrażenie o „dobrym rządzie odwołanym przez złych agentów” . Wedle twórców filmu, decyzja o odwołaniu rządu zapadła po przedstawieniu listy Macierewicza i była spowodowana lękiem posłów przed ujawnieniem archiwów SB, podczas gdy w rzeczywistości decyzja o złożeniu wniosku o wotum nieufności w Sejmie zapadła jeszcze przed uchwaleniem uchwały lustracyjnej, a sam wniosek złożono na wiele dni przed nocą teczek[9]. Z filmu nie można się dowiedzieć, że autorzy wniosku o odwołanie rządu uzasadnili go negatywną oceną polityki gospodarczej prowadzonej przez Radę Ministrów, że Wałęsa natychmiastowe odwołanie rządu poparł z uwagi na sposób wykonania uchwały lustracyjnej, zaś KPN przyłączył się do wniosku o odwołanie z uwagi na próby wykorzystania lustracji przez niektórych członków rządu do rozbicia tej partii[13].

Próbą przedstawienia faktów pominiętych w filmie Nocna zmiana miał być film Pod prąd Macieja Gawlikowskiego. Jednak film Gawlikowskiego był krytykowany za próbę wybielenia jednego z negatywnych bohaterów Nocnej zmiany Leszka Moczulskiego z KPN.

Informacje dodatkowe[edytuj | edytuj kod]

Wydarzenia z czerwca 1992 r. stały się inspiracją tekstu piosenki Lewy czerwcowy zespołu Kult. W teledysku do tego utworu pojawiają się sceny z filmu.

Fragmenty filmu zostały wykorzystane także w teledysku do utworu Teoria spisku II z płyty Czas vendetty (2012) rapera Lukasyno[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Marek Sterlingow, Marek Wąs: Kurski show. Walcie na czerwonym (pol.).
  2. 2:40-3:14 filmu
  3. 3:17-6:22 filmu
  4. 8:52-9:12 filmu
  5. Źródło: sam film i wywiad radiowy z reżyserem (w linkach)
  6. Źródło: rozszerzona wersja filmu i wywiad radiowy z Kurskim (w linkach)
  7. Źródło: "Kaczyńscy szykowali zamach stanu" ("Trybuna online", 2007-06-03)
  8. Źródło: stenogram z obrad sejmu
  9. 9,0 9,1 Waldemar Kuczyński: Fałszywy mit nocnej zmiany (26 czerwca 2008).
  10. Źródło: "Taki dobry profesor" – Piotr Pytlakowski (tygodnik "Polityka", 43/2006)
  11. Antoni Dudek - "Pierwsze lata III RP" ARCANA 2004;
  12. Rafał Ziemkiewicz: Irytująca legenda marnego rządu.
  13. Wystapienie Adama Słomki w Sejmie 4 czerwca 1992 w imieniu klubu parlamentarnego KPN.
  14. Lukasyno & Kriso - Teoria spisku II (Official Video HD) (pol.). youtube.com. [dostęp 2012-09-30].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]