Nogajowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nogajowie
Liczebność ogółem Rosja 90 666
Turcja 90 000
Regiony zamieszkania Rosja
Turcja
Języki Język nogajski
Język rosyjski
Główne religie Sunnici, Islam

Nogajowie – (przest. nagaj[1], Nogajscy Tatarzy, także Krymscy Stepowi Tatarzy[2], własna nazwa - ногай [noˈɣaj]) - lud turecki, zamieszkujący Kaukaz Północny, południowe Powołże i Półwysep Krymski.

Etnogeneza[edytuj | edytuj kod]

Mapa Świata w książce Andrea Bianco Navigazione Atlante Nautico

W etnogenezie Nogajów brały udział takie starożytne ludy jak: Siracy, Ujsuni, Ujgurzy, Kipczacy, Asi, Kereici, Dormeni, Najmanowie, Mangini, Bułgarzy, Katagani, Bajdarzy i inne, mieszkające w regionie Irtyszu, północno-zachodniej Mongolii, Azji Środkowej, południowym Uralu, Dolnej Wołdze, Północnym Kaukazie, północnym regionie Morza Czarnego, w regionie Donu, regionie Azowskim i regionie Dolnego Dniepru[3]. Wiele z nich posiadało własne państwa. Pojawienie się etnonimu "nogaj", jest związane z przywódcą wojskowym i politycznym zachodniego ułusu Złotej Ordy, Beklerbekom Nogajem, żyjącym w XIII wieku[4]. Nogaj skonsolidował wokół siebie ludy protonogajskie, które otrzymały wkrótce swój etnonim po imieniu swojego wodza[5]. Według dobrze znanych źródeł[6], najwcześniejszym pojawieniem się nazwy "Nogais", w kontekście ery Złotej Ordy, jest określenie "nogaj" wzdłuż lewego brzegu Dniestru na Mapie Świata, weneckiego kartografa Andrea Bianco w 1436 roku. W okresie panowania Złotej Ordy, pod wspólnym etnonimem "nogaj", rozumiano całą ludność koczowniczą i pół-koczowniczą obszaru stepowego między Dunajem, Donem, Kubaniem, Terekiem, Wołgą, Uralem i Embą[7].

Język[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Język nogajski.

Język nogajski należy do tureckiej grupy językowej, ałtajskiej rodziny językowej. W trakcie rozproszenia narodu nogajskiego, wytworzyły się cztery dialekty tego języka: karanogajski, współczesny nogajski, aknogajski i karagaszski. Wraz z dialektami języka krymsko-tatarskiego, kipczackiego dialektu języka uzbeckiego, tworzą kipczacko-nogajską podgrupę kipczackiej grupy języków tureckich. Na rozwój języka nogajskiego największy wpływ miały ludy kipczacko-połowieckie. Język literacki utworzono na podstawie dialektu karanogajskiego i nogajskiego języka mówionego. Piśmiennictwo od XVIII wieku do 1928 roku oparte było na liternictwie arabskim, w latach 1928-1938 używano do zapisu alfabetu łacińskiego, od 1938 - cyrylicę.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Religie tradycyjne i islam.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Чудинов А. Н., Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка, Sankt Petersburg 1910.
  2. Ушаков Д. Н, Толковый словарь русского языка t. 4, Leningrad 1938.
  3. Р.Х. Керейтов, Ногайцы. Особенности этнической истории и бытовой культуры, Stawropol 2009.
  4. Викторин В. М., Социальная организация и обычное право ногайцев Нижнего Поволжья (XVIII — нач. XX в.), Leningrad 1985.
  5. Агеева Р. А., Какого мы роду-племени?: Народы России: имена и судьбы: Словарь-справочник, Moskwa 2000.
  6. Димитров Б., България в средновековна картография ХIV-ХVII век., Sofia 1984.
  7. Трепавлов В. В., История Ногайской Орды, 2002, s. 471.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M.A. Bulgarova: Nogajskaja toponimika. Stawropol: Stavropolservisshkola, 1999. ISBN 5-93078-014-5. (ros.)