Norodom Sihanouk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Norodom Sihanouk
Norodom Sihanouk (1983).jpg
Król Kambodży
Okres panowania od 1941
(z przerwą w latach 1955–1960[1], 1970-1975[2] i 1976-1991[3])
do 2004
Poprzednik Sisowath Monivong
Następca Norodom Suramarit (1955)
Cheng Heng (p.o. 1970)
Khieu Samphan (1976)
Norodom Sihamoni (2004)[4]
Dane biograficzne
Dynastia Norodom
Urodziny 31 października 1922
Śmierć 15 października 2012
Ojciec Norodom Suramarit
Matka Sisowath Kossamak
Odznaczenia
Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Kambodży Wielka Wstęga Orderu Smoka Annamu (Francja) Order Domowy Korony Brunei Najwyższy Order Chryzantemy (Japonia) Krzyż Wielki Orderu Miliona Słoni i Białego Parasola (Laos) Order Suworowa I klasy (ZSRR)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Preah Bat Samdech Preah Norodom Sihanouk Varman (ur. 31 października 1922 w Phnom Penh, zm. 15 października 2012 w Pekinie) – syn króla Norodoma Suramarita i królowej Sisowath Kossamak, król Kambodży. Panował w latach 1941-1955 i 1993-2004, ponadto był głową państwa (prezydentem, przewodniczącym Najwyższej Rady Narodowej) w latach 1960–1970, 1975–1976 i 1991–1993. Z powodu ciężkiej choroby abdykował 7 października 2004.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Okres do puczu Lon Nola[edytuj | edytuj kod]

Po objęciu władzy w 1941 jako król zależnego od Francji terytorium, związał się z buddyjskim ruchem nacjonalistycznym i zaczął dążyć do uzyskania niepodległości przez Kambodżę. W znacznej mierze to jego działania doprowadziły do niepodległości Kambodży 9 listopada 1953. W 1955 abdykował na rzecz swojego ojca. Kilka miesięcy później objął stanowisko premiera. W 1960 po śmierci ojca został prezydentem i przewodniczącym Najwyższej Rady Narodowej (głowa państwa, jednak bez tytułu królewskiego – w Polsce tytułowany księciem). Po okresie neutralności w stosunku do stron konfliktu w wojnie wietnamskiej, kiedy przekonał się, że siły komunistyczne mogą zwyciężyć, zaczął je potajemnie wspierać. Spowodowało to wrogość USA wobec jego rządów. Utworzył monarchistyczną partię rządową o nazwie Powszechna Wspólnota Socjalistyczna (Sangkum Reastr Niyum)[5]. Władca jako zwolennik poglądów socjalistycznych zawiązał koalicję rządową z lewicową partią Pracheachon. Pod wpływem koalicjanta w 1965 roku Sihanouk zerwał stosunki dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi tym samym kończąc okres amerykańskiego wsparcia dla jego rządu. Tym samym o pomoc zwrócił się do Chin i Związku Radzieckiego które ofiarowały Kambodży pomoc gospodarczą i militarną[6]. W 1966 roku król podpisał z Chinami porozumienie na mocy którego zgodził się na stacjonowanie we wschodnich regionach przygranicznych wojsk Armii Ludowej Wietnamu i utworzenie przez nią w tamtym regionie baz wojskowych[7]. Król zgodził się także aby przez miasto Sihanoukville płynęła pomoc dla wojsk Wietkongu[8]. Prochińska polityka Sihanouka wynikała z jego przekonania co do tego że to właśnie Chiny w przyszłości będą państwem wywierającym największy wpływ na teren Indochin[9].

Równocześnie mimo prokomunistycznej polityki zagranicznej jeszcze w tym samym roku pozwolił proamerykańskiemu ministrowi obrony generałowi Lon Nolowi na rozprawienie się z Pracheachon pod pretekstem działalności wywrotowej i rzekomej służalczości tej frakcji względem komunistów wietnamskich[10]. Niszcząc dotychczasowych lewicowych sojuszników, Sihanouk nie wziął pod uwagę że już wcześniej utracił poparcie konserwatystów a sytuacja gospodarcza kraju uległa pogorszeniu[11]. 11 września odbyły się pierwsze wolne wybory. Konserwatyści wygrali je na skutek fałszerstw wyborczych zdobywając (ku zaskoczeniu króla) 75 procent mandatów w Zgromadzeniu Narodowym[12][13]. Lon Nol został desygnowany na premiera a duże wpływy w rządzie zdobył ultrakonserwatywny członek rządzącego klanu Sisowath Sirik Matak znany z wrogości wobec Sihanouka. Rządy konserwatystów doprowadziły do napięć społecznych i stworzyły korzystne warunki do budowy na obszarach wiejskich partyzantki komunistycznej[14].

11 marca 1967 roku gdy król był z wizytą we Francji, w Battambang wybuchło powstanie chłopskie które rozprzestrzeniło się na cały rejon. Lol Non pod nieobecność króla lecz działając za jego zgodą ogłosił stan wojenny. W wyniku represji zginęły setki chłopów a całe wioski zostały zniszczone[15][16]. Po powrocie do kraju król nakazał aresztowanie czołowych działaczy bardziej radykalnej lewicy (z której część uczestniczyła w jego wcześniejszych rządach)[17]. Król zmusił Lol Nona do dymisji a do rządu wprowadził nowe grupy lewicowe co miało zrównoważyć wpływy konserwatywne[18]. Kryzys minął aczkolwiek wywołał tragiczne w skutkach konsekwencje - radykalna frakcja Komunistycznej Partii Kambodży określona przez króla jako Czerwoni Khmerzy przyciągnęła tysiące rekrutów którzy utworzyli oddziały partyzanckie a postać Lol Nona dla chłopstwa zaczęła kojarzyć się z brutalnymi represjami[19].

W styczniu 1968 roku Czerwoni Khmerzy rozpoczęli pierwszą ofensywę militarną. Liczba rebeliantów która wzięła w niej udział wyniosła od czterech do pięciu tysięcy[20][21]. W listopadzie 1968 roku w obliczu postępującej rebelii król przywrócił do rządu Lon Nola a rok później Kambodża przywróciła normalne stosunki dyplomatyczne. Na skutek zmian politycznych Kambodży Lon Nol ponownie został premierem[22]. Wojsko amerykańskie wsparło rząd Kambodży organizując naloty lotnicze[23].

 Osobny artykuł: wojna domowa w Kambodży.

Utrata władzy[edytuj | edytuj kod]

W 1970, w czasie jego nieobecności, w kraju doszło do zamachu stanu, którego dokonał Lon Nol. W kwietniu 1970 do Kambodży wkroczyły oddziały United States Army i wojska południowowietnamskie, a Książę Sihanouk udał się na emigrację do Chińskiej Republiki Ludowej i tam zaczął organizować siły zbrojne do odzyskania władzy w Kambodży. Utworzył Zjednoczony Front Narodowy Kambodży[24]. Zawarł sojusz z Wietnamem Północnym i Czerwonymi Khmerami. Osobiście poparł Czerwonych Khmerów i chociaż miał nad nimi niewielką kontrolę to przyczynił się w ten sposób do ogromnego zwiększenia poparcia dla rebeliantów[25]. Utworzył następnie Królewski Rząd Jedności Narodowej[26]. Król i jego współpracownicy pozostali na emigracji lecz kilkukrotnie odwiedził on tereny Kambodży zajęte przez Czerwonych Khmerów, wizyty te miały jednak czysto propagandowy charakter[27]. Starał się zdobyć poparcie ZSRR i północnego Wietnamu. Na wiosnę 1970 roku złożył wizytę w Korei Północnej gdzie zgłosił propozycję utworzenia jednolitego frontu krajów rewolucyjnych - Chin, Laosu, Wietnam Północnego, KRLD i Kambodży. Przywódcy KRLD przyjęli ten plan z zadowoleniem, upadł on jednak na skutek opozycji ze strony Wietnamu[28]. O poparcie dla swojego rządu na uchodźstwie apelował też na łamach ONZ[29].

Po dojściu Czerwonych Khmerów do władzy w kwietniu 1975 stał się ponownie oficjalnie głową państwa, a faktyczną władzę sprawował Pol Pot. Został usunięty ze stanowiska 4 kwietnia 1976 i z działalności politycznej (areszt domowy). Następnie wyemigrował z kraju i przebywał w ChRL i Korei Północnej. Po wietnamskiej interwencji Kambodży w 1978 Sihanouk, chociaż nie ufał Czerwonym Khmerom, zawarł z nimi przymierze przeciw siłom Wietnamu. Po interwencji w Kambodży powstał prowietnamski rząd Hun Sena, który sprawował władzę w Ludowej Republice Kampuczy. W 1982 roku król stanął na czele Koalicyjnego Rządu Demokratycznej Kampuczy, w skład którego wchodzili też Czerwoni Khmerzy.

Powrót do kraju i ponowne objęciu urzędu[edytuj | edytuj kod]

Wejście do Pałacu Królewskiego w Phnom Penh podczas żałoby po śmierci Króla Norodoma Sihanouka

Rozpoczęły się rokowania między Koalicyjnym Rządem Demokratycznej Kampuczy a Ludową Republiką Kampuczy i zakończyły się one podpisaniem porozumienia w Paryżu w 1991. Po 13 latach na wygnaniu, 14 listopada 1991, książę Norodom Sihanouk powrócił do ojczyzny. W 1993 ponownie został królem Kambodży. W 2004 Sihanouk poważnie zachorował i wielokrotnie przebywał w ChRL na leczeniu. Od stycznia 2004 przebywał na dobrowolnym wygnaniu, zamieszkując w rezydencjach w Pekinie oraz w Korei Północnej. 7 października 2004 król Norodom Sihanouk ze względu na zły stan zdrowia abdykował. Mimo że konstytucja Kambodży nie przewiduje takiego rozwiązania, jego decyzja została zaakceptowana. 14 października 2004 na jego następcę na tronie Kambodży wyznaczono Norodom Sihamoni, jednego z jego synów. Zmarł 15 października 2012 w pekińskim szpitalu, z powodu zawału serca[30].

Przypisy

  1. Regencja
  2. dyktatura Lon Nola, Norodom Sihanouk na emigracji w Pekinie
  3. do 1979 dyktatura Czerwonych Khmerów, następnie Ludowa Rada Rewolucyjna
  4. Countries Ca-Ce
  5. Adam W. Jelonek, Kambodża, Warszawa: Trio 2008, s. 122
  6. Isaacs, Hardy i Brown. s. 83.
  7. Lipsman i Doyle, s. 127.
  8. Victory in Vietnam, s. 465.
  9. Lipsman i Doyle, s. 127.
  10. Isaacs, Hardy and Brown, s. 85.
  11. Lipsman and Doyle, s. 127.
  12. Chandler, s. 153–156.
  13. Osborne, s. 187.
  14. Chandler, s.157.
  15. Isaacs, Hardy i Brown, s. 86.
  16. Chandler, s. 165.
  17. Chandler, s. 166.
  18. Chandler, s. 166.
  19. Isaacs, Hardy i Brown, s. 87.
  20. Sutsakhan, s. 32.
  21. Chandler, s. 174–176.
  22. Isaacs, Hardy i Brown, s. 90.
  23. Marek Sliwinski, Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique (L’Harmattan, 1995), s.41-48.
  24. Lipsman i Doyle, s. 144.
  25. David P. Chandler, The Tragedy of Cambodian History, New Haven CT: Yale University Press, 1991, s. 231.
  26. Lipsman i Doyle, s. 144.
  27. Chandler, s. 228–229.
  28. Szalontai, Balázs (2014). "Political and Economic Relations between Communist States". In Smith, Stephen Anthony. Oxford Handbook in the History of Communism. Oxford: Oxford University Press. s. 316.
  29. Lipsman i Brown, s. 146.
  30. Maria Kruczkowska: Umarł król - jedna z najbardziej kontrowersyjnych i fascynujących osobistości XX w. (pol.). Gazeta Wyborcza, 2012-10-15. [dostęp 2012-10-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]