Nortumbria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Norþanhymbra Rīċe
Królestwo Nortumbrii
634–954
Położenie
Język urzędowy staroangielski
Stolica Zamek Bamburgh
Ustrój polityczny monarchia
Typ państwa królestwo
Jednostka monetarna sceatt, styca
Zjednoczenie Bernicja i Deira
634 / 653
Włączenie do Anglii 954
Religia dominująca pogaństwo,
chrześcijaństwo

Nortumbria, staroang. Norþanhymbra – średniowieczne królestwo anglosaskie, położone na terenie obecnej północnej Anglii i południowo-wschodniej Szkocji. Powstało po zjednoczeniu dwóch królestw: Bernicji i Deiry, do których następnie dołączono drobniejsze państwa celtyckie.

W połowie VI wieku Nortumbria została schrystianizowana, w VII wieku stanowiła główne królestwo heptarchii anglosaskiej. Od VIII wieku nękana była stałymi najazdami wikingów, którzy w końcu zdołali ją podbić. W 867 roku została podzielona: dawna Deira weszła w skład obszaru pod jurysdykcją duńską, zwanego Danelagh, natomiast reszta kraju zachowała względną autonomię najpierw jako królestwo, a później jako hrabstwo Northumberland. W X wieku włączono ją w skład Anglii.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Nortumbria (alternatywnie:Northumbria) związana jest z nazwą rzeki Humber (Northumberland - kraj na północ od Humber). Istnieje przypuszczenie, że jej autorem był Beda Czcigodny, który spopularyzował ją w swej Historia ecclesiastica gentis Anglorum.

Historia[edytuj | edytuj kod]

VII wiek[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Nortumbrii powstało na skutek zjednoczenia dwóch królestw anglosaskich: Bernicji i Deiry, oraz wchłonięcia kilku drobnych królestw brytyjskich.

 Osobny artykuł: Deira.
 Osobny artykuł: Bernicja.

Pierwszym władcą, który zasiadł na tronach obu królestw był Etelfryd z Bernicji, który w 604 roku najechał na Deirę, zabił jej króla Etelryka, wygnał prawowitego następcę tronu Edwina i poślubił jego siostrę, Achę. Etelfryd zginął w bitwie nad rzeką Idle, co umożliwiło Edwinowi objęcie władzy. W 627 roku król przyjął religię chrześcijańską. Pod jego rządami kraj rozkwitał: Edwin opanował królestwo Gwyneddu oraz wyspy Man i został uznany za bretwalda heptarchii anglosaskiej. Został pokonany przez połączonych sojuszem władców Cadwallona z Gwyneddu i Pendy z Mercji w bitwie pod Hatfield Chase w 633 roku. Po jego śmierci zakończyła się unia Bernicji i Deiry.

Jednakże już w 634 roku sukcesorem w obu królestwach został Oswald. Rok ten uważany jest przez część historyków za właściwy początek istnienia Nortumbrii. Oswald znacznie poszerzył swe królestwo, opanowując m.in. Gododdin, Rheged i Strathclyde. Ponownie sprowadził również chrześcijaństwo, sprowadzając świętego Aidana i fundując klasztor na wyspie Lindisfarne.

Następcą Oswalda był jego brat, Oswiu. Początkowo był zależny od Pendy z Mercji, ale po zwycięstwie pod Winwaed został władcą samodzielnym, z czasem uzyskując tytuł bretwalda. Mimo intensywnych starań Oswiu nie zdołał połączyć Deiry i Bernicji. Przyczyną była niechęć Deirczyków, którzy nie zapomnielu mu zamordowania ich władcy Oswine. Aby nie zaostrzać sytuacji, Oswiu osadził na tronie Deiry władców zależnych: najpierw swego bratanka Etelwalda, a następnie swego syna Alfrida. W 664 roku Oswiu zwołał synod w opactwie w Whitby, który ujednolicił liturgię, doprowadzając do likwidacji obrządku iroszkockiego.

 Osobny artykuł: Synod w Whitby.

Po śmierci Oswiu w 670 roku władzę przejęli jego synowie: Egfryt w Bernicji i Elfwine w Deirze, jako władca zależny. Kiedy Elfwine zginął w bitwie nad rzeką Trent, oba królestwa zostały ponownie zjednoczone i nigdy już nie miały osobnych władców. Egfryt zdołał ponownie podbić królestwo Rheged oraz Lothian. Zginął w bitwie z Piktami pod Dun Nechain. Jego następcą został Aldftith, którego panowanie uważane jest za początek złotego wieku w dziejach Nortumbrii. W 705 roku do władzy doszedł uzurpator Eadwulf, który jednak został przepędzony, a tron oddano małoletniemu wówczas synowi Aldfritha, Osredowi. Osred był ostatnim władcą z dynastii Etelfryda, po jego zamordowaniu, władzę przejął jego daleki krewny z innej linii potomków Idy.

Urodził się tutaj święty Wilibrord apostoł Fryzów.

VIII wiek[edytuj | edytuj kod]

Wzorce nortumbryjskiej władzy królewskiej w VIII wieku były odmienne od wcześniejszych: zamiast dominacji jednej dynastii, miała miejsce nieustanna rywalizacja różnych athelingów, którzy mieli problemy z zapewnieniem sukcesji swym potomkom.

Następcą Osreda był Cenred, który po zaledwie dwóch latach rządów został zastąpiony przez brata Osreda, Osrica, który na swego następcę wyznaczył brata Cenreda, Ceolwulfa. Ceolwulf w 731 roku został obalony i uwięziony w klasztorze Lindisfarne, a następnie przywrócony na tron. Abdykował w 737 roku na rzecz Eadberta. Panowanie Eadberta zapisało się w dziejach Nortumbrii jako okres rozkwitu gospodarczego. Zdołał on przeprowadzić reformę monetarną oraz (dzięki współpracy ze swym bratem, Egbertem) uporządkować nieco stosunki z kościołem. Niestety również za jego rządów doszło do konfliktu przygranicznego z Piktami: początkowo Eadbert podbił ich królestwo Strathclyde, jednak w 756 roku został pokonany w okolicach Govan. Dwa lata później Eadbert abdykował na rzecz swego syna, Oswulfa.

W 759 roku Oswulf został zamordowany, a jego następcę, Etelwalda Molla, podejrzewano o zaangażowanie w spisek. Sześć lat później został obalony i zmuszony do wstąpienia do zakonu przez sojusz szlachty i duchowieństwa, który przekazał władzę w ręce Alhreda, męża Osgifu, córki Oswulfa. W 774 roku Alhred został obalony, a władzę przejął Etelred, syn Etelwalda Molla. Etelred musiał walczyć o swoje prawo do tronu, zlecając zabójstwa konkurencyjnych athelingów: Eardwulfa (przeżył), Elfa i Elfwine. W 793 roku wikingowie dokonali najazdu na wybrzeże Nortumbrii, plądrując klasztor Lindisfarne.

Po zamordowaniu Etelreda w 796 roku, nastąpiło zamieszanie w kwestii sukcesji, które wykorzystał Osbald. Rządy Osbalda trwały zaledwie 27 dni, po których został opuszczony przez swych popleczników, zdetronizowany i zmuszony do ucieczki. Władzę objął Eardwulf.

IX wiek[edytuj | edytuj kod]

Na początku IX wieku na tronie Nortumbrii zasiadał Eardwulf, który jednak w 806 roku został obalony i wygnany. Schronił się na dworze Karola Wielkiego. Jego następcą został Elfwald II, którego również obalono zaledwie po dwóch latach rządów. Kolejnym królem został Eanred. W 829 roku na Nortumbrię najechał Egbert z Wessexu. W miejscowości Dore doszło do oddania przez Eanreda hołdu Egbertowi, co umożliwiło królowi Wessexu podporządkowanie sobie całej ówczesnej Brytanii i zostanie pierwszym władcą Anglii.

Po śmierci Eanreda w 840 roku, władzę przejął jego syn, Etelred II. Został on na krótko usunięty z tronu przez Redwulfa, który jednak zginął w bitwie z wikingami, co umożliwiło Etelredowi powrót.

W 848 roku Etelred został w niejasnych okolicznościach zamordowany. Jego następcą został Osbert. Został w 862 roku obalony przez Ellę. Nortumbria znalazła się wówczas na skraju wojny domowej, gdyż obaj władcy szykowali się do konfrontacji. Jednak w tym samym czasie na kraj po raz kolejny najechali wikingowie. W dniu Wszystkich Świętych 866 roku zaatakowali York. Aby stawić opór agresorom, obaj pretendenci do tronu Nortumbrii zdecydowali się zjednoczyć swe siły. Obaj zginęli w bitwie, 21 marca 867 roku, kiedy to wikingom udało się dokonać wyłomu w fortyfikacjach oblężonego Yorku, co umożliwiło im opanowanie miasta.

Po tej bitwie Nortumbria utraciła swą suwerenność i została podzielona: dawna Deira przeszła w ręce zwycięskich Normanów, zaś w Bernicji pozostawili oni marionetkowych lokalnych władców, którzy do 895 roku posiadali tytuł króla Nortumbrii, a później króla Yorku i ealdormana Yorku (od 927).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]