Nowa Cerekwia (wieś w województwie opolskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nowa Cerekwia
Herb
Herb Nowej Cerekwi
Nowa Cerekwia
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat głubczycki
Gmina Kietrz
Liczba ludności (2007) 922
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-133
Tablice rejestracyjne OGL
SIMC 0496099
Położenie na mapie gminy Kietrz
Mapa lokalizacyjna gminy Kietrz
Nowa Cerekwia
Nowa Cerekwia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Cerekwia
Nowa Cerekwia
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Nowa Cerekwia
Nowa Cerekwia
Położenie na mapie powiatu głubczyckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu głubczyckiego
Nowa Cerekwia
Nowa Cerekwia
Ziemia50°05′30″N 17°55′49″E/50,091667 17,930278

Nowa Cerekwia (cz. Německá Cerekve[1], niem. Deutsch Neukirch) – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Kietrz[2].

W pobliżu miejscowości znajduje się m.in. nieczynny kamieniołom mioceńskiego bazaltu z dobrze widocznym ciosem słupowym, obecnie jezioro.

Nowa Cerekwia uzyskała lokację miejską w 1298 roku, zdegradowana w 1742 roku[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu miejscowości znaleziono ślady licznych osad prehistorycznych i wczesnośredniowiecznych, m.in. kultury amfor kulistych, kultury wczesnego brązu (jedno z najstarszych w Polsce założeń obronnych) z XVIII w p.n.e., kultury łużyckiej, celtyckiej, przeworskiej.

Historycznie miejscowość leży na tzw. polskich Morawach, czyli na obszarze dawnej diecezji ołomunieckiej. Wzmiankowana w 1234, kiedy należała do Margrabstwa Moraw. Jeszcze w XIII wieku uzyskało prawa miejskie[4]. Istniała tu już wtedy parafia, najstarsza na obszarze dzisiejszego powiatu głubczyckiego[5]. Z 1298 r. pochodzą wzmianki o targach w Nowej Cerekwi. Po wojnach śląskich znalazła się w granicach Prus i powiatu głubczyckiego. Pierwotnie była zamieszkała przez tzw. Morawców, jeszcze w XVII wieku językiem kazań był język morawski (gwary laskie)[6], na początku XX wieku była już w całości niemieckojęzyczna. W 1885 r. w miejscowości mieszkało 1011 osób[7].

Do głosowania podczas plebiscytu na Górnym Śląsku uprawnione były w Nowej Cerekwi 844 osoby, z czego 550, ok. 65,2%, stanowili mieszkańcy (w tym 528, ok. 62,6% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 828 głosów (ok. 98,1% uprawnionych), w tym 827 (ok. 99,9%) ważnych; za Niemcami głosowało 826 osób (ok. 99,8%), a za Polską 1 osoba (ok. 0,1%). W Bieszkowie (niem. Bieskau) rozkład głosów prezentował się następująco: uprawnionych było 691 osób, z czego 446, ok. 64,5%, stanowili mieszkańcy (w tym 442, ok. 64,0% całości, mieszkańcy urodzeni w Bieszkowie). Oddano 680 głosów (ok. 98,4% uprawnionych), w tym 680 (100%) ważnych; za Niemcami głosowało 677 osób (ok. 99,6%), za Polską 3 osoby (ok. 0,4%)[8].

1 kwietnia 1937 r. Nowa Cerekwia i Bieszków zostały połączone w jedną miejscowość o nazwie Altstett[7]. Miejscowość utraciła prawa miejskie[4]. W granicach Polski od końca II wojny światowej. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Nowa Cerekwia[9]. Jej mieszkańcy zostali wysiedleni, a ich miejsce zajęli przesiedleńcy z utraconych przez Polskę Kresów Wschodnich. 80 polskich rodzin, zamieszkujących wieś Doliniany pod Gródkiem Jagiellońskim osiedliły się na Ziemiach Zachodnich w Kościerzycach (powiat brzeski) i właśnie w Nowej Cerekwi (powiat głubczycki) na Opolszczyźnie[10].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi działalność religijną prowadzi Kościół Rzymskokatolicki.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ruina kościoła cmentarnego pw. św. Wacława

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • kościół par. pw. śś. Piotra i Pawła, zbudowany w latach 1783–1787 w stylu późnobarokowym z elementami klasycyzmu w miejscu starszej drewnianej świątyni
  • ruina kościoła cmentarnego pw. św. Wacława, zbudowanego w 1688 roku, przebudowanego w 1858 r. i zniszczonego w 1945 roku; zachowały się w nim kamienne epitafia z XVII wieku
  • ruina zamku, XVI–XVII, 1808 rok, zrujnowanego po 1945 r.
  • dom, ul. Raciborska 19, z poł. XIX wieku, nie istnieje
  • dom, ul. Raciborska 57, z poł. XIX w.
  • dom, ul. Raciborska 58, z poł. XVIII wieku, XIX w.

inne zabytki:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gregor Wolný: Kirchliche Topographie von Mähren. I. Abtheilung, Band 5. Brünn: Nitsch und Grosse, 1863, s. 234. (niem.)
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2014-02-21].
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 54-55.
  4. a b Sołectwa gminy Kietrz. W: www.kietrz.pl [on-line]. [dostęp 2018-05-31].
  5. Katarzyna Maler. ZARYS DZIEJÓW KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO NA ZIEMI GŁUBCZYCKIEJ OD ŚREDNIOWIECZA DO 1945 ROKU. „WROCŁAWSKI PRZEGLĄD TEOLOGICZNY”. 23, s. 187, 2015. 
  6. Mapa Zasięg mowy polskie na Śląsku około połowy XVII wieku. Opracował Tadeusz Ładogórski w: Historia Śląska pod redakcją Karola Maleczyńskiego, Wrocław 1966, Tom 1, cz. 3.
  7. a b Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Leobschütz (niem.). 2006. [dostęp 2012-06-02].
  8. Odpis urzędowego dziennika Komisji Międzysojuszniczej Rządzącej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku w Opolu „Journal Officiel de Haute-Silésie” Nr. 21 z dnia 7-go maja 1921 r., zawierającego wyniki plebiscytu na Górnym Śląsku.. Katowice: Biuro Sejmu Śląskiego, 1932-10-10, s. 15–16. [dostęp 2015-02-12]. (fr. • pol.)
  9. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  10. http://www.brozbar.cieplowizja.pl/grzymalow/grzymalow/przesiedlenia.html Mapa osiedleń
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 27. [dostęp 30.11.2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Z. Bereszyński, Prastara osada, Gazeta Wyborcza, Opole, 13 VII 2007

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]