Nowa Słupia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowa Słupia
Herb
Herb Nowej Słupi
Rynek
Rynek
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Nowa Słupia
Liczba ludności (2006) ok. 1600
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-006
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0255510
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Nowa Słupia
Nowa Słupia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Słupia
Nowa Słupia
Ziemia 50°51′45″N 21°05′13″E/50,862500 21,086944
Strona internetowa miejscowości

Nowa Słupia (daw. Słupia Nowa) – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, siedziba gminy Nowa Słupia[1]. W latach 13511869 miasto.

Położenie[edytuj]

Nowa Słupia położona jest w Górach Świętokrzyskich, na wschodnim krańcu Obniżenia Wilkowskiego. Znajduje się u stóp Łysej Góry (zwanej także Świętym Krzyżem) – drugiego co do wysokości wzniesienia Łysogór. Wieś graniczy ze Świętokrzyskim Parkiem Narodowym, znajdując się w jego otulinie.

Około 5 km na południowy wschód od Słupi położony jest szczyt Góry Jeleniowskiej w Paśmie Jeleniowskim. 3 km na północny wschód znajduje się Góra Chełmowa z rezerwatem przyrody chroniącym naturalne stanowiska modrzewia polskiego.

Przez Nową Słupię przebiegają drogi wojewódzkie:

Nowa Słupia jest punktem początkowym szlak turystyczny zielony zielonego szlaku turystycznego prowadzącego do Łagowa, szlak turystyczny czarny czarnego szlaku turystycznego prowadzącego na Szczytniak, szlak rowerowy czerwony czerwonego szlaku rowerowego prowadzącego do Cedzyny oraz szlak rowerowy czarny czarnego szlaku rowerowego prowadzącego do Opatowa. Przez wieś przechodzi szlak turystyczny niebieski niebieski szlak turystyczny z Łysej Góry do Pętkowic.

Integralne części miejscowości[edytuj]

Integralne części miejscowości dla wsi Nowa Słupia to[1]:

  • Kolonijki
  • Łazy
  • Radoszów
  • Święty Krzyż

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Kalendarium Nowej Słupi.

W XIII i XIV w. wieś była własnością opactwa benedyktynów na Świętym Krzyżu. Osada nosiła wówczas nazwę Słup. W 1351 r. opaci świętokrzyscy założyli miasto na mocy przywileju króla Kazimierza Wielkiego. Powstało ono w dogodniejszym miejscu, w porównaniu z poprzednim położeniem wsi, noszącej współcześnie nazwę Stara Słupia.

Kościół parafialny w Nowej Słupi

Rozwój miasta związany był z obsługą pielgrzymek na Święty Krzyż. W Nowej Słupi kilkukrotnie zatrzymał się m.in. król Władysław Jagiełło, pielgrzymujący do świętokrzyskiego klasztoru.

W 1405 r. Słupia otrzymała przywilej na odbywanie cotygodniowych targów. Liczba jarmarków z czasem zwiększyła się do dziewięciu. W 1578 r. miasto posiadało 2,5 łana, 21 warsztatów rzemieślniczych, 6 garncy gorzałczanych, młyn i stępę.

Po kasacji klasztoru w 1819 r. miasteczko podupadło. W 1869 r., po powstaniu styczniowym, Nowa Słupia utraciła prawa miejskie.

Przed II wojną światową osada miała 3350 mieszkańców. Na skutek wojny ich liczba zmniejszyła się do 1353 w 1946 r. W 1959 r. w Nowej Słupi wybudowano wodociąg i dom wycieczkowy. W 1960 r. powstało Muzeum Staropolskiego Hutnictwa.

W latach 1975–1998 Nowa Słupia położona była w województwie kieleckim.

Współcześnie Nowa Słupia jest ośrodkiem turystycznym w Górach Świętokrzyskich. W miejscowości tej co roku odbywa się festyn archeologiczny Dymarki Świętokrzyskie, na którym prezentowane są m.in. starożytne metody wytopu żelaza.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj]

Kamienny pielgrzym
Fragment Centrum Kulturowo-Archeologicznego
Dom Opata
  • Kamienny pielgrzym – figura klęczącego mężczyzny usytuowana nieopodal głównego wejścia do Świętokrzyskiego Parku Narodowego, przy drodze na Święty Krzyż. Według legendy to pełen pychy, pielgrzymujący ongiś na Święty Krzyż rycerz, który skamieniał po tym, gdy oświadczył, że bijące na szczycie klasztorne dzwony biją na jego cześć. Od tego czasu ma przesuwać się co rok o ziarenko piasku, a kiedy dotrze na szczyt nastąpi koniec świata.
  • Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana – wybudowane w miejscu, w którym odkryto pozostałości dymarek pochodzących z okresu od I do III wieku. W muzeum, poza odkrytymi dymarkami, prezentowane są także wyroby żelazne wykonane z pochodzącego z nich surowca. Wyjaśniona jest również technologia wytopów.
  • Centrum Kulturowo-Archeologiczne – w którym znajdują się rekonstrukcje chat wiejskich, dymarek i fragment umocnień wykonanych na wzór Wału Hadriana. Centrum stanowi zaplecze dla festiwalu „Dymarki Świętokrzyskie”, który odbywa się w Nowej Słupi w jeden z weekendów sierpniowych[2].
  • Kościół parafialny pw.Św. Wawrzyńca – wybudowany w 1678 r. w stylu późnorenesansowym; wyposażenie kościoła barokowe.
Wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.437 z 16.10.1956 i z 15.02.1972)[3].
  • Dom Opata – przy ul. Świętokrzyskiej; dawna plebania, nieistniejącego już kościoła św. Michała; obecnie siedziba biblioteki publicznej i punkt informacji turystycznej.
Wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.438 z 19.01.1973)[3].

Ludzie związani z Nową Słupią[edytuj]

  • Mieczysław Fatyga pseud. Kirgiz (ur. 1923, w Nowej Słupi, zm. 1997) – kapitan UB, pułkownik MO.
  • Stanisław Rychter (ur. 1906, w Nowej Słupi, zm. 1940) – major WP, organizator w czasie II wojny światowej pierwszych struktur SZP i ZWZ na Kielecczyźnie.
  • January Zaradny (ur. 1941, w Nowej Słupi) – polski gitarzysta, klawiszowiec i kompozytor muzyki rozrywkowej.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-10-14].
  2. Dymarki Świętokrzyskie. dymarki.pl. [dostęp 2015-11-12].
  3. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 31 marca 2016; 5 miesięcy temu. [dostęp 2015-11-12]. s. 29.

Bibliografia[edytuj]

  • Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965-1967
  • Kalendarz świętokrzyski 2005. Z dnia na dzień przez stulecia. Kielce 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj]