Nowe Brusno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nowe Brusno
Cerkiew św. Paraskewy
Cerkiew św. Paraskewy
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat lubaczowski
Gmina Horyniec-Zdrój
Liczba ludności (2011) 484[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-620
Tablice rejestracyjne RLU
SIMC 0602851
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nowe Brusno
Nowe Brusno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowe Brusno
Nowe Brusno
Ziemia50°14′50″N 23°18′21″E/50,247222 23,305833

Nowe Brusno – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój[3][4]. Leży nad Brusienką.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie przemyskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pewna wzmianka o Bruśnie (nie dzielonym jeszcze na Stare i Nowe) pojawiła się w regestrze poborowym z 1531 r. Pochodzenie nazwy i dawne losy wsi są identyczne, jak w przypadku Starego Brusna, które później powiększyło się o Wolę Bruśnieńską, położoną w odległości ok. 5 km w dół doliny Brusienki. Po I rozbiorze Polski władze austriackie podzieliły Brusno na dwie części: Brusno Stare i Brusno Nowe (część zachodnia wsi, Wola Bruśnieńska), zakładając między nimi w ramach kolonizacji józefińskiej niemiecką osadę DeutschBach. Od początku istnienia wsi mieszkańcy zajmowali się kamieniarstwem, korzystając z miejscowych złóż piaskowca i wapienia, pod wzgórzem 385 m. w Starym Bruśnie. W XVII w. w zachodniej części wsi działał niewielki zakład metalurgiczny, wokół którego powstała samodzielna osada Rudka Bruśnieńska (później Rudka). Nazwę tę nosi do dzisiaj jeden z przysiółków (pozostało jedno gospodarstwo) i fragment lasu.

Cmentarz
Krzyż przydrożny, wyk. M.Lubycki

Do II wojny światowej trzy sąsiadujące wsie (Nowe Brusno, DeutschBach i Stare Brusno) łączyły się ze sobą i liczyły razem ponad 2000 mieszkańców. Brusno Stare zamieszkiwali głównie Ukraińcy, DeutschBach – Niemcy a Brusno Nowe – Polacy. W latach 1944-1946 kilkudziesięciu mieszkańców wsi zginęło z rąk UPA. 27 kwietnia 1945 roku sotnia UPA zaatakowała posterunek MO we wsi. Zginęło 14 funkcjonariuszy. Ku ich czci w 1975 roku usypano mogiłę oraz wmurowano w ścianę budynku szkoły podstawowej tablicę pamiątkową[5]. Nielicznych mieszkańców ukraińskich wysiedlono a w ich miejsce przybyli osadnicy z okolic Rzeszowa i Łańcuta.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Drewniana cerkiew pw. św. Paraskewy z 1713, jest jedną z najstarszych w regionie. Jest to budowla trójdzielna, konstrukcji zrębowej, oszalowana deskami. Każda z części nakryta jest dużą kopułą z latarnią. Ośmioboczne kopuły i bębny pokryte są blachą. Pierwotnie nad babińcem znajdowała się kaplica z galerią arkadową od zewnątrz. Budowla otoczona była wokół zadaszeniami i sobotami. W 1873 r. do sanktuarium dostawiono zakrystię, a w 1903 r. przekształcono bryłę budowli (wzniesiono nowy babiniec, zmieniono profile kopuł i zlikwidowano zadaszenie). Była to filialna cerkiew greckokatolickiej parafii w Bruśnie Starym, po wojnie nieużytkowana i zdewastowana. W 2014 rozpoczęto prace konserwatorskie.
  • W pobliżu cerkwi znajduje się stary cmentarz z licznymi nagrobkami, pochodzącymi z miejscowych warsztatów kamieniarskich, w tym także powojenne prace ostatnich kamieniarzy z Polanki. Na cmentarzu zachowały się także nagrobki ewangelickich osadników niemieckich z DeutschBach, zwieńczone trójkątem zamiast krzyża.
  • Na prawym brzegu Brusienki, na wschód od drogi do Łówczy znajduje się cmentarz wojskowy z I wojny światowej, na którym w 1915 r. pochowano żołnierzy rosyjskich i niemieckich. W jego pobliżu niewielki cmentarz choleryczny z początku XX w.
  • Kościół rzymskokatolicki pr. Nawiedzenia NMP z 1912 r., wewnątrz uznawany za cudowny obraz Matki Bożej, przywieziony w 1945 r. z Buska na Ukrainie.
  • W pobliżu kościoła znajduje się cmentarz rzymskotatolicki z licznymi nagrobkami, pochodzącymi z miejscowych warsztatów kamieniarskich, w tym także powojenne prace ostatnich tutejszych kamieniarzy.
  • Liczne krzyże i figury przydrożne, pochodzące z tutejszych warsztatów kamieniarskich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-23].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 593

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Lew - Ludowy ośrodek kamieniarski w Bruśnie, Rocznik Przemyski t. XI, 1967.
  • P.Wład M.Wiśniewski - Roztocze Wschodnie, Wyd. Nauk. Turyst. i Eduk., Mielec 2004
  • Grzegorz Rąkowski - Polska egzotyczna, część II, wyd. "Rewasz" 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]