Nowe Skalmierzyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowe Skalmierzyce
Neogotycki dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach (2014)
Neogotycki dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach (2014)
Herb Flaga
Herb Nowych Skalmierzyc Flaga Nowych Skalmierzyc
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat ostrowski
Gmina Nowe Skalmierzyce
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja kalisko-ostrowska
Data założenia 1908
Prawa miejskie 1962
Burmistrz Bożena Budzik
Powierzchnia 1,58 km²
Wysokość 130-140 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

4854
3057 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 62
Kod pocztowy 63-460
Tablice rejestracyjne POS
Położenie na mapie powiatu ostrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostrowskiego
Nowe Skalmierzyce
Nowe Skalmierzyce
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Nowe Skalmierzyce
Nowe Skalmierzyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowe Skalmierzyce
Nowe Skalmierzyce
Ziemia 51°42′37″N 17°59′33″E/51,710278 17,992500
TERC
(TERYT)
4304017024
SIMC 0937089
Urząd miejski
Skalmierzyce
ul. Ostrowska 8
63-460 Nowe Skalmierzyce
Strona internetowa

Nowe Skalmierzyce (niem. Neu Skalmierschütz) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, w gminie Nowe Skalmierzyce, na Wysoczyźnie Kaliskiej, w Kaliskiem, ośrodek przemysłowy w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, graniczy z Kaliszem, wsią Skalmierzyce (Stare), ok. 15 km na wschód od Ostrowa Wielkopolskiego.

Od czerwca 1993 miasto corocznie obchodzi "Dni Miasta Nowe Skalmierzyce"[1]. W mieście znajduje się podstrefa Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Według danych z 30 czerwca 2014 miasto liczy 4854 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj]

Przy północnej granicy miasta z Kaliszem płynie struga Lipówka. Nowe Skalmierzyce są położone na Wysoczyźnie Kaliskiej. Miasto jest częścią aglomeracji kalisko-ostrowskiej.

1 stycznia 2014 r. powierzchnia miasta wynosiła 1,58 km²[3].

Nowe Skalmierzyce w latach 1945–1975 należały administracyjnie do województwa poznańskiego, w latach 1975–1998 do województwa kaliskiego, od 1999 do województwa wielkopolskiego.

Historia[edytuj]

Powstanie miejscowości[edytuj]

Nowe Skalmierzyce powstały w 1908, w wyniku wyodrębnienia przez ówczesne władze pruskie z wsi Skalmierzyce, nowej miejscowości w zgermanizowanej nazwie Neu Skalmierschütz (Skalmierzyce Nowe), przy granicy Królestwa Polskiego[4].

Gwałtowny rozwój miejscowości, podlegał historycznym czynnikom, wytyczeniu granicy między Prusami a Rosją na terenach wsi Skalmierzyce a terenami Szczypiorna, powstaniu komory celnej, doprowadzeniu w 1896 linii kolejowej z Ostrowa Wielkopolskiego (przez Czekanów, Ociąż) i jej dalszej rozbudowie w 1906 w wyniku połączenia z Koleją Warszawsko-Kaliską, nadając stacji funkcję granicznej – przeładunkowej (po 1919 straciła funkcję granicznej)[5][6].

W latach 19041913 w osadzie wzniesiono zespół budynków kolejowych w tym wybudowany w ciągu 11 miesięcy[5], monumentalny, neogotycki gmach dworca kolejowego (1905–1906)[7][8], w którym w 1913 doszło do spotkania dwóch monarchów, cesarza Wilhelma II i cara Mikołaja II[7], neogotycki budynek poczty kolejowej[9], pięciokondygnacyjna nastawnia (ok. 1910)[10], zabudowa ul. Kolejowej (1910)[11], neogotycka wieża ciśnień (1913)[9]. W miejscowości funkcjonowała niemiecka szkoła, komisariat policji, zbór protestancki, w 1908 wybudowano budynek kolejowej kantyny, funkcjonujący w późniejszych latach jako kino Kolejarz (obecnie sala widowiskowa)[12][13].

27 grudnia 1918 wielu polskich mieszkańców Skalmierzyc przystąpiło do powstania wielkopolskiego, biorąc udział w walkach nad granicą między Boczkowem a Szczypiornem (w walkach poległ Jan Mertka), po dwóch dniach powstańcy przejęli kontrolę nad osadą Skalmierzyce Nowe[12]. Formalnie miejscowość została włączona do Polski wraz z większością historycznej Wielkopolski w 1919 na mocy traktatu wersalskiego. Po odzyskaniu niepodległości, miejscowość utraciła graniczną lokalizację, co wpłynęło na spowolnienie tempa życia i rozwoju gospodarczego[12]. W latach 20. XX w. nastąpiło stopniowe ożywienie m.in. założono stację parowozów, rozbudowano szkołę i utworzono parafię Bożego Ciała[12].

II wojna światowa[edytuj]

Przed wybuchem II wojny światowej w Skalmierzycach Nowych mieszkało około 3.000 mieszkańców a w miejscowości znajdowały się 153 budynki (w większości należące do PKP)[6]. W 1939 miejscowość została zajęta przez wojska niemieckie, a następnie ponownie wcielona do Rzeszy[12]. Administracja nazistowska stworzyła dla niej nowe nazwy: w latach 1940–43 Neu Skalden, 1943–45 Kalmen. W miejscowej szkole umieszczono hitlerowski obóz przejściowy (niem. Lager Skalmierschütz, później Neu Skalden[14]) i obóz pracy dla ludności polskiej (tablica pamiątkowa znajduje się na Gimnazjum im. Polskich Noblistów). W 1943 dokonano tam akcji sabotażowej – spalono 40 wagonów z paszą, a w 1944 wykolejono transport wojskowy.

Prawa miejskie[edytuj]

Nowe Skalmierzyce
Zabudowa ul. kard. Stefana Wyszyńskiego
Zabudowa ul. Kolejowej (1910)
Plac Wolności (rozplanowany na przełomie XIX i XX w.)

W latach 19561962 Skalmierzyce Nowe miały status osiedla przemysłowego[12][15]. 18 lipca 1962 miejscowość uzyskała status miasta, zmieniając nazwę na Nowe Skalmierzyce[16][17]. Administracyjnie miejscowość przynależała przed 1887 do powiatu odolanowskiego, w latach 1975–1998 do województwa kaliskiego, a w latach 18871975 i od 1999 do powiatu ostrowskiego. Nowe Skalmierzyce są jedynym miastem w Polsce, na którego terenie nie znajduje się siedziba gminy; siedziba gminy Nowe Skalmierzyce mieści się we wsi Skalmierzyce (Stare). Miasto było siedzibą gminy do 30 grudnia 1999.

W 2015 przy obecnej granicy Nowych Skalmierzyc i Kalisza, utworzono tzw. Skwer historyczny, odnoszący się do historycznego przejścia granicznego z czasów zaborów pomiędzy Prusami a Rosją[18][19][20] oraz skomponowano, inspirowany melodiami regionalnymi hejnał miasta[21].

Ludzie związani z Nowymi Skalmierzycami[edytuj]

Komunikacja[edytuj]

Widok z wiaduktu kolejowego na dworzec, 2014

Transport drogowy[edytuj]

Głównym traktem Nowych Skalmierzyc jest ulica Kaliska, stanowiła ona część drogi krajowej nr 25, dla której 14 września 2009 roku otwarto obwodnicę na trasie: Bobolice-Bydgoszcz-Kalisz-Ostrów Wielkopolski-Oleśnica[24].

Na dzień 10 stycznia 2015 roku miasto posiadało 26 ulic i 1 plac[25].

Transport kolejowy[edytuj]

Początki kolei żelaznych w Nowych Skalmierzycach sięgają 1896 roku, kiedy to uruchomiono linię kolejową z Ostrowa. Pierwszy budynek dworca został usytuowany na Placu Wolności, dziś pełni on funkcje mieszkaniowe.

W latach 1904-1909 wybudowano nowy, monumentalny neogotycki dworzec kolejowy który miał charakter graniczny do 1919 roku. Gmach przetrwał II wojnę światową w niezmienionej formie. Aktualne połączenia ze stacji w Nowych Skalmierzycach, zapewniają komunikację z trzema najbliższymi aglomeracjami, tj. Poznaniem, Wrocławiem i Łodzią.

Transport autobusowy[edytuj]

Transport publiczny zapewniają autobusy podmiejskie linii 15 i 19E Kaliskich Linii Autobusowych oraz linie M i 20 MZK Ostrów Wielkopolski, skomunikowane docelowo z Kaliszem, Ostrowem, Skalmierzycami i Lezioną, a także połączenia PKS na liniach krajowych.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Nowych Skalmierzyc w 2014 roku[26].


Piramida wieku Nowe Skalmierzyce.png

Gospodarka[edytuj]

Spółdzielnia Mleczarska Lazur

Miasto jest niewielkim ośrodkiem przemysłowo-handlowym. Największe firmy na terenie Nowych Skalmierzyc:

  • Spółdzielnia Mleczarska Lazur – krajowy producent szlachetnych serów pleśniowych,
  • Comforty – polska produkcja mebli tapicerowanych,
  • P. P. H. Admat – producent lodów i mrożonek,
  • Pupil Foods Sp. z o.o. – producent karmy dla psów i kotów,
  • Vossloh Skamo Sp. z o.o. – produkcja elementów infrastruktury kolejowej,
  • HALFEN Produkcja Sp. z o.o. – produkcja wyrobów budowlanych,
  • Piano Fiks – remonty, ekspertyzy, sprzedaż fortepianów.

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Zabytki[edytuj]

Dawny dworzec kolejowy z końca XIX wieku
Budynek dawnej poczty z pocz. XX wieku (2014)
Kościół Bożego Ciała z dobudowaną wieżą

Obiekty wpisane do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[edytuj]

Pozostałe historyczne obiekty[edytuj]

  • dawny dworzec kolejowy (Plac Wolności) – połączony w 1896 roku linią kolejową z Ostrowa przez Czekanów i Ociąż[29] (obecnie obiekt mieszkalny)
  • zabudowa Placu Wolności – z przełomu XIX i XX wieku m.in. z budynkiem dawnego hotelu "Sperling"[9]
  • budynek dawnego hotelu "Mamelok" (ul. Kaliska) – wybudowany w XIX wieku[9]
  • dworzec kolejowyneogotycki[29], monumentalny obiekt wzniesiony w 1909 roku[11] (obecnie częściowo niewykorzystany). 29 grudnia 2015 drogą darowizny od władz PKP dworzec przejął samorząd gminny, który planuje jego rewitalizację[30]
  • dawny budynek poczty kolejowej – wybudowany w stylu neogotyckim na początku XX wieku[9]
  • neogotycka wieża ciśnień (ul. 29 Grudnia) – wybudowana w 1913 roku[9]
  • zabudowa ulicy Kolejowej z 1910 roku[11]
  • kamienica tzw. cła (ul. Kaliska 36) – budynek który na przełomie XIX/XX w. stanowił siedzibę Pruskiego Głównego Urzędu Celnego[9][31]
  • Kościół Bożego Ciała (ul. 3 Maja) – wybudowany w latach 1931-1932[32] z zespołem witraży z 1949 roku[9]; w 2008 roku przy kościele wybudowano wieżę[9]
  • cmentarz ewangelicki (ul. Generała Józefa Hallera) – z początku XX w., zrewitalizowany w 2014 roku[33]
  • kamienica (ul. 3 Maja 32) – wybudowana w 1908, dawna siedziba urzędu burmistrza; obecnie w budynku znajduje się biblioteka oraz mieszkania komunalne[34][4]
  • kamienica (ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego 10) – trzykondygnacyjny budynek z 1909[4]

Pomniki[edytuj]

Zieleń[edytuj]

  • Park Miejski o powierzchni ponad 2 ha wraz ze skateparkiem, założony w latach 2010-2011[36]
  • Skwer na Placu Wolności, zrewitalizowany w 2016[37]
  • Skwer Czytelnika przy Bibliotece Publicznej Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce[38]

Części miasta[edytuj]

  • Śródmieście
  • Osiedle Montex
  • Osiedle Błonie
  • Podkoce, położone po wschodniej stronie linii kolejowej

Oświata[edytuj]

  • Żłobek przy przedszkolu "Jarzębinka" – uruchomiony 1 grudnia 2015 (ul. Generała Józefa Hallera)[39]
  • Publiczne Przedszkole nr 1 „Jarzębinka” (ul. Generała Józefa Hallera)
  • Publiczne Przedszkole nr 2 „Pod Kasztanami” (ul. Kolejowa) – funkcjonujące od 1948[9]
  • Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi im. Powstańców Wielkopolskich (ul. Okólna)
  • Gimnazjum im. Polskich Noblistów (ul. Kaliska)

Sport[edytuj]

W mieście działa założony w 1921 klub sportowy Pogoń Nowe Skalmierzyce. W 2015 zainicjowano I Klasyk Skalmierzycki, edycje wyścigu kolarskiego dla amatorów[40].

Samorząd[edytuj]

Została ustanowiona jednostka pomocnicza gminy obejmująca całe miasto o nazwie Samorząd Mieszkańców Miasta Nowe Skalmierzyce. Organem uchwałodawczym jest ogólne zebranie stałych mieszkańców. Organem wykonawczym jest przewodniczący zarządu, którego wspomaga organ pomocniczy – zarząd składający się z 3 do 7 członków[41].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. 22. Dni Nowych Skalmierzyc | Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce. www.noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-06-24].
  2. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2014 r. (Stan w dniu 30 VI 2014 r.). , s. 103, 2014-10-28. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118. 
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r. , 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  4. a b c Kolejne miejskie kamienice z nowymi elewacjami, noweskalmierzyce.pl [dostęp 2016-05-25].
  5. a b Dworzec w Nowych Skalmierzycach, Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce, www.noweskalmierzyce.pl [dostęp 2016-06-07].
  6. a b JerzyJ. Wojtczak JerzyJ., 50 lat miasta Nowe Skalmierzyce, 15 czerwca 2016.
  7. a b FaktyF. Kaliskie FaktyF., Kryształowe żyrandole i wielki bal na dworcu, www.faktykaliskie.pl [dostęp 2016-06-07].
  8. Dworzec w Nowych Skalmierzycach przejęty, 3 lutego 2016.
  9. a b c d e f g h i j k Plan odnowy miejscowości Nowe Skalmierzyce na lata 2012-2019 (pol.). bip.noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-24].
  10. Nowe Skalmierzyce - Dyspozytornia z nastawnią., www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2016-06-14].
  11. a b c d Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce, Informator (niedatowany, wydany około 1998 roku).
  12. a b c d e f Historia miasta Urząd Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce.
  13. Sala widowiskowa do remontu, www.noweskalmierzyce.pl [dostęp 2016-06-12].
  14. :: Wielkopolskie Muzeum Niepodległości w Poznaniu, www.muzeumniepodleglosci.poznan.pl [dostęp 2016-06-11].
  15. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 1955 r. ws. utworzenia osiedli (Dz. U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299).
  16. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1962 r. ws. utworzenia niektórych miast (Dz. U. z 1962 r. Nr 41, poz. 188).
  17. W Kaliszu (Nowe Skalmierzyce), wkaliszu.pl [dostęp 2016-06-12] (pol.).
  18. Skwer historyczny (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-10-19].
  19. Skwer historyczny przy granicy | Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce, www.noweskalmierzyce.pl [dostęp 2015-12-11].
  20. NOWE SKALMIERZYCE. Zrekonstruowano historyczne przejście graniczne, wkaliszu.pl - Kalisz on-line [dostęp 2015-12-11] (pol.).
  21. Nowe Skalmierzyce, 7 czerwca 2016.
  22. Złoty Krzyż Zasługi na 20-lecie. noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2014-11-22].
  23. III Ogólnopolska Gala Gospodarcza (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-06-04].
  24. Nowe Skalmierzyce mają obwodnicę (pol.). powiat-ostrowski.pl. [dostęp 2015-01-10].
  25. Wykaz ulic i sołectw (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-10].
  26. http://www.polskawliczbach.pl/Nowe_Skalmierzyce, w oparciu o dane GUS.
  27. Uchwała nr XLVIII/355/2014 z dnia 27 sierpnia 2014 r.. Biuletyn Informacji Publicznej. [dostęp 2014-11-22].
  28. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków województwa wielkopolskiego – nieruchome (pol.). Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Poznaniu. [dostęp 2015-01-21].
  29. a b A. Liebert: Dworzec w Nowych Skalmierzycach (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-24].
  30. http://www.noweskalmierzyce.pl/pl/news/dworzec-w-nowych-skalmierzycach-przej%C4%99ty, 3 lutego 2016.
  31. Odnawiają budynek cła (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-08-04].
  32. A. Liebert: Kościół pw. Bożego Ciała w Nowych Skalmierzycach (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-24].
  33. Nabożeństwo ekumeniczne na cmentarzu ewangelickim. noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2014-11-13].
  34. Stary ratusz odzyska blask | Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce, noweskalmierzyce.pl [dostęp 2016-02-05].
  35. 71. rocznica śmierci polskich lotników (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-24].
  36. (Skate)park dla skalmierzyczan, rc.fm [dostęp 2016-01-27].
  37. Centrum Nowych Skalmierzyc z nowym skwerem zieleni, noweskalmierzyce.pl [dostęp 2016-07-23].
  38. Skwer Czytelnika przy Bibliotece Publicznej Gminy i Miasta w Nowych Skalmierzycach, noweskalmierzyce.pl [dostęp 2016-06-08].
  39. Pierwszy żłobek w gminie, Fakty Kaliskie [dostęp 2015-12-01].
  40. l, II Klasyk Skalmierzycki już w najbliższą niedzielę, www.faktykaliskie.pl [dostęp 2016-06-08].
  41. Uchwała Nr VIII/52/03 Rady Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce z dnia 28 kwietnia 2003 roku ws. uchwalenia Statutów Sołectw oraz Statutu Samorządu Mieszkańców Miasta Nowe Skalmierzyce (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2003 r. Nr 116 poz. 2139).

Linki zewnętrzne[edytuj]