Nowiny Brdowskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowiny Brdowskie
widok na wieś od zachodu
widok na wieś od zachodu
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat kolski
Gmina Babiak
Sołectwo Nowiny Brdowskie
Wysokość 112 - 115 m n.p.m.
Liczba ludności (2016) 65
Strefa numeracyjna (+48) 63
Kod pocztowy 62 - 620
Tablice rejestracyjne PKL
SIMC 0281200
Położenie na mapie gminy Babiak
Mapa lokalizacyjna gminy Babiak
Nowiny Brdowskie
Nowiny Brdowskie
Położenie na mapie powiatu kolskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kolskiego
Nowiny Brdowskie
Nowiny Brdowskie
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Nowiny Brdowskie
Nowiny Brdowskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowiny Brdowskie
Nowiny Brdowskie
Ziemia 52°19′32,4″N 18°43′53,2″E/52,325667 18,731444

Nowiny Brdowskiewieś położona w Polsce, administracyjnie w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.

Położenie[edytuj]

Miejscowość położona jest na południe od drogi wojewódzkiej nr 263 (Dąbie - Kłodawa - Sompolno - Ślesin - Słupca) i na zachód od drogi wojewódzkiej nr 270 (KołoBrdówIzbica KujawskaLubraniecBrześć Kujawski), przy drodze lokalnej Brdów - Nowiny Brdowskie - Lipie Góry.

Miejscowość oddalona jest 4 km na południe od Brdowa, 6 km na zachód od Babiaka, 19 km na północny-wschód od Koła, 150 km na wschód od stolicy województwa - Poznania i 180 km na zachód od stolicy kraju - Warszawy.

Nowiny Brdowskie położone są w głębi lasu.

Demografia i infrastruktura[edytuj]

Nowiny Brdowskie zamieszkuje dziś ponad 60 osób. Liczba zabudowań to około 20 budynków mieszkalnych.

W pierwszej połowie XX wieku we wsi istniał sklep spożywczy, a liczba zabudowań razem z wsią Bugaj wynosiła 165 domów [1] . Nowiny Brdowskie zamieszkiwało wówczas od 200 do 300 osób. Na przestrzeni lat można zauważyć znaczny spadek liczby ludności.

Historia[edytuj]

Niewiele wiadomo o początkach powstania miejscowości. Nazwa wsi prawdopodobnie pochodzi od osuszonych terenów podmokłych i wykarczowanych lasów przeznaczonych na cele rolnicze, zwanych niegdyś "nowiznami". Drugi człon nazwy wsi Brdowskie pochodzi od pobliskiego ówczesnego miasta Brdowa.

Wiek XVIII[edytuj]

Jedna z legend mówi, że przez Nowiny Brdowskie biegł szlak, przez który przejeżdżali królowie. Do dziś główna droga biegnąca przez wieś zwana jest przez mieszkańców traktem, w XVIII wieku posadzono przy niej dęby, z których wiele rośnie do dziś i pozostaje pod ochroną.

Wiek XIX[edytuj]

Pomnik Powstańców Styczniowych
Krzyż znajdujący się przy pomniku

29 kwietnia 1863 r. w Nowinach Brdowskich polskie oddziały powstańcze - dowodzone przez Francuza Léona Younga de Blankenheima - stoczyły przegraną bitwę z dwukrotnie liczebniejszymi oddziałami Moskali - dowodzonymi przez gen. Konstandę. Bitwa w Nowinach Brdowskich, znana jako bitwa pod Brdowem, była jedną z większych bitew powstania styczniowego na terenie Wielkopolski. W walce zginęło około 70 powstańców; wszyscy polegli zostali pochowani na cmentarzu w Brdowie.

22 lipca 1958 r., staraniem komitetu obchodów 95. rocznicy bitwy pod Brdowem, odsłonięto w Nowinach Brdowskich pomnik ku czci poległych powstańców styczniowych w walce o wolność Polski. Wcześniejsze miejsce pamięci zlokalizowane było w faktycznym miejscu bitwy, około 500 metrów dalej.

Wiek XX[edytuj]

Podczas niemieckiej okupacji nazwa wsi została zmieniona na Neuhagen. Od 1 września 1940 do 1 stycznia 1942 z inicjatywy hitlerowców, we wsi działało getto, gdzie przywożono Żydów z okolicznych miejscowości, przede wszystkim z Koła i Babiaka, a także z Brdowa i Izbicy Kujawskiej. Większość mieszkańców Nowin Brdowskich na ten czas została przesiedlona do Babiaka. 2 października 1940 w getcie nowińskim przetrzymywano 150 rodzin żydowskich z Koła i 50 rodzin z Babiaka [2], czyli łącznie ponad 900 osób, w tym 240 z Babiaka [3]. Ludność ta rozmieszczona była również na terenie wsi Bugaj, łącznie w 165 gospodarstwach na terenie 300 hektarów. Ludność żydowską w getcie głodzono oraz wykorzystywano do przymusowej pracy. W styczniu 1942 wszystkich pozostałych Żydów, w liczbie około 600 osób, przewieziono do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Tam poddano ich masowej eksterminacji.

Obóz Kulmhof w Chełmnie nad Nerem rozpoczął działalność 8 grudnia 1941. Wśród pierwszego transportu ludności obecna była ludność przywieziona m. in. z getta w Nowinach Brdowskich. W styczniu 1942 w Kulmhof zamordowano około 4000 Cyganów i 3830 Żydów przywiezionych m.in. z Nowin Brdowskich, a także z okolicznych miasteczek: z Kłodawy, Koła, Dąbia, Izbicy Kujawskiej i Sompolna. [4] [5]

Także w getcie w Nowinach Brdowskich życie straciło wielu Żydów, a nowińskie lasy skrywają ich szczątki do dnia dzisiejszego. Jeszcze w latach 70. XX wieku istniała we wsi mogiła skrywająca szczątki zamordowanych. Współcześnie niestety nie istnieje żadne miejsce pamięci poświęcone ofiarom getta w Nowinach Brdowskich.

lata 60. XX wieku[edytuj]

Kapliczka

W latach 60. XX wieku we wsi, w miejscu drewnianej przedwojennej kapliczki, zbudowano nową murowaną kapliczkę. Mieszkańcy wsi spotkali się z przeszkodami w jej budowie, gdyż o przedsięwzięciu dowiedziały się władze komunistyczne. Mieszkańców jednak to nie zniechęciło i dokończyli budowę kapliczki.

Wiek XXI[edytuj]

Od lutego 2016 mieszkańcy podjęli starania o budowę we wsi drogi asfaltowej, wielokrotnie kończące się niepowodzeniami w latach poprzednich.

Przypisy